به گزارش خط سلامت موضوع فقط این نیست که فرد صداها را خوب نمی شنود. پرسش مهم تر این است که آیا کم شنوایی درمان نشده می تواند به مرور با افت شناختی و افزایش خطر دمانس ارتباط داشته باشد؟
شواهد موجود می گویند ارتباط قابل توجهی وجود دارد؛ اما هنوز نمی توان گفت کم شنوایی به تنهایی باعث آلزایمر می شود. یک متاآنالیز جهانی در سال ۲۰۲۵ که ۴۹ مطالعه کوهورت را بررسی کرد، کم شنوایی را با افزایش خطر دمانس مرتبط دانست؛ برآورد کلی خطر حدود ۳۲ درصد بیشتر بود.
چرا گوش می تواند به مغز مربوط باشد؟
شنیدن فقط کار گوش نیست. وقتی فرد صحبت کردن، موسیقی یا صدای محیط را می شنود، مغز باید این اطلاعات را دریافت، پردازش، تفسیر و با اطلاعات قبلی مقایسه کند. بنابراین اگر ورودی شنیداری کاهش پیدا کند، مغز باید برای فهمیدن گفتار، بهخصوص در محیطهای شلوغ، تلاش بیشتری کند.
این موضوع یکی از فرضیههایی است که برای توضیح ارتباط کم شنوایی و افت شناختی مطرح شده است. اما چند مسیر دیگر نیز وجود دارد. کم شنوایی می تواند باعث کاهش تعامل اجتماعی، انزوای بیشتر، افسردگی، کاهش فعالیت و محدود شدن مشارکت اجتماعی شود؛ و هرکدام از این عوامل می توانند به شکل مستقل با سلامت شناختی ارتباط داشته باشند. بنابراین احتمالاً یک مسیر واحد وجود ندارد.
کم شنوایی چقدر با دمانس ارتباط دارد؟
در یک متاآنالیز جهانی که در سال ۲۰۲۵ منتشر شد، ۴۹ مطالعه از آمریکای شمالی، اروپا، آسیا و اقیانوسیه بررسی شدند. در مجموع، کمشنوایی با افزایش خطر دمانس همراه بود و نسبت خطر کلی حدود ۱٫۳۲ گزارش شد. اما یک نکته مهم وجود دارد. پژوهشگران نتوانستند با اطمینان نشان دهند که شدت کم شنوایی به صورت خطی و قطعی با شدت افزایش خطر دمانس رابطه دارد یعنی نمی توان گفت: کم شنوایی خفیف موجب چند درصد آلزایمر یا کم شنوایی شدید موجب چند درصد آلزایمراست. زیست شناسی موضوع پیچیده تر است.
آیا کم شنوایی باعث آلزایمر می شود؟
هنوز نمی دانیم. این شاید مهمترین جمله این مقاله باشد.بسیاری از مطالعاتی که ارتباط کم شنوایی و دمانس را نشان داده اند، مطالعات مشاهده ای هستند.
در این نوع پژوهش ها می توانیم ببینیم دو پدیده با یکدیگر ارتباط دارند، اما نمی توانیم فقط از این ارتباط نتیجه بگیریم که یکی مستقیماً علت دیگری است. ممکن است: کم شنوایی موجب افزایش فشار شناختی و کاهش تعامل اجتماعی باعث افزایش خطر افت شناختی شود اما ممکن است مسیرهای دیگری نیز وجود داشته باشند.
حتی ممکن است تغییرات اولیه عصبی مرتبط با سالمندی یا بیماری، هم بر عملکرد شناختی و هم بر پردازش شنیداری اثر بگذارند. بنابراین رابطه احتمالاً چندعاملی و پیچیده است.
فرضیه «بار شناختی» چیست؟
یکی از توضیحات جالب این است که مغز فرد کم شنوا برای فهمیدن گفتار باید انرژی شناختی بیشتری مصرف کند. فرض کنید در یک مهمانی شلوغ، صدای یک نفر را به سختی می شنوید. فردی که شنوایی طبیعی دارد، ممکن است تقریباً بدون تلاش آگاهانه جمله را بفهمد، اما فرد کم شنوا باید به لبها نگاه کند، از زمینه جمله حدس بزند، کلمات ناقص را تکمیل کند و دائماً تلاش کند صدا را از سروصدای محیط جدا کند. این فرایند می تواند بار شناختی بیشتری ایجاد کند. این فرضیه جذاب است، اما هنوز فقط یکی از مکانیسم های احتمالی است.
کم شنوایی و انزوای اجتماعی
مسیر دیگری که بسیار مهم است، ارتباط اجتماعی است. فردی که خوب نمی شنود ممکن است کم کم: کمتر در جمع شرکت کند، از رستوران و مهمانی دوری کند، در گفتگوها کمتر مشارکت کند یا حتی از تماس تلفنی اجتناب کند. در نتیجه شبکه اجتماعی فرد ممکن است کوچک تر شود. از طرف دیگر، تعامل اجتماعی و مشارکت اجتماعی با سلامت شناختی ارتباط دارند، بنابراین ممکن است بخشی از رابطه کم شنوایی و دمانس از مسیر کاهش ارتباط اجتماعی شکل بگیرد.
افسردگی هم ممکن است در این زنجیره نقش داشته باشد
کم شنوایی درمان نشده می تواند زندگی اجتماعی و ارتباطی فرد را دشوار کند. در برخی افراد، این وضعیت با احساس تنهایی یا علائم افسردگی همراه می شود. افسردگی نیز خود با عملکرد شناختی و خطر دمانس ارتباط دارد. پس ممکن است زنجیره ای مانند این شکل بگیرد: کمشنوایی موجب کاهش ارتباط اجتماعی و تنهایی و افسردگی باعث کاهش فعالیت و مشارکت و آسیبپذیری شناختی بیشتر شود. این یک مدل احتمالی است، نه یک مسیر ثابت برای همه افراد.
آیا استفاده از سمعک می تواند خطر دمانس را کم کند؟
اینجا وارد یکی از مهمترین قسمت های بحث می شویم. پژوهش های مشاهده ای قبلی نتایج امیدوارکننده ای داشتند. یک متاآنالیز منتشرشده در JAMA Neurology در سال ۲۰۲۳، ۳۱ مطالعه و بیش از ۱۳۷ هزار شرکت کننده را بررسی کرد. در مطالعات طولانی مدت، استفاده از وسایل کمک شنوایی با حدود ۱۹ درصد خطر کمتر افت شناختی نسبت به کم شنوایی اصلاح نشده همراه بود. اما نویسندگان تأکید کردند برای اثبات اثر مستقیم، به کارآزمایی های تصادفی بیشتری نیاز است و همین اتفاق بعداً افتاد.
مطالعه ACHIEVE؛ یکی از مهمترین مطالعات این حوزه
در سال ۲۰۲۳ نتایج مطالعه بسیار مهم ACHIEVE در The Lancet منتشر شد. در این کارآزمایی تصادفی، ۹۷۷ فرد ۷۰ تا ۸۴ ساله که کم شنوایی درمان نشده داشتند و دچار اختلال شناختی قابل توجه نبودند، به دو گروه تقسیم شدند. یک گروه مداخله جامع شنوایی دریافت کرد که شامل مشاوره و سمعک بود. گروه دیگر آموزش سلامت دریافت کرد. شرکت کنندگان سه سال پیگیری شدند. نتیجه چه بود؟
در کل گروه، تفاوت معناداری در کاهش افت شناختی بین دو گروه مشاهده نشد. یعنی نمی توان گفت: سمعک به طور قطعی جلوی افت شناختی را می گیرد.اما داستان همین جا تمام نشد.
یک یافته بسیار مهم در ACHIEVE
وقتی پژوهشگران گروه ها را دقیق تر بررسی کردند، نتیجه جالبی به دست آمد. شرکت کنندگانی که در ابتدا خطر بیشتری برای افت شناختی داشتند، از مداخله شنوایی سود بیشتری بردند. در یک تحلیل ثانویه که در سال ۲۰۲۵ منتشر شد، در افرادی که در بالاترین چارک خطر افت شناختی قرار داشتند، مداخله شنوایی با حدود ۶۲ درصد کاهش سرعت افت شناختی طی سه سال همراه بود. این یافته بسیار مهم است، اما باید درست تفسیر شود: این مطالعه ثابت نمی کند که سمعک از آلزایمر جلوگیری می کند. نشان می دهد ممکن است افراد در معرض خطر بالاتر از اصلاح کم شنوایی سود شناختی بیشتری ببرند.
چرا نتیجه کل مطالعه با تحلیل بعدی متفاوت بود؟
این دقیقاً همان جایی است که باید از ساده سازی علمی پرهیز کنیم. در کل نمونه ACHIEVE، اثر معناداری دیده نشد، اما یکی از دو جمعیت شرکت کننده، یعنی افرادی که از مطالعه ARIC وارد شده بودند، از ابتدا عوامل خطر بیشتری برای افت شناختی داشتند. در تحلیل های از پیش تعیین شده، اثر مداخله بین این دو جمعیت متفاوت بود، بنابراین احتمال دارد مداخله شنوایی برای همه افراد اثر شناختی یکسانی نداشته باشد.
آیا سمعک فقط برای گوش است؟
نه. اگر فردی با سمعک بهتر بشنود، ممکن است: گفتگوهای بیشتری داشته باشد، بیشتر در جمع بماند، کمتر احساس انزوا کند، فعالیت اجتماعی بیشتری داشته باشد و ارتباط مؤثرتری با محیط برقرار کند. حتی اگر سمعک مستقیماً پاتولوژی آلزایمر را تغییر ندهد، می تواند کیفیت زندگی و مشارکت اجتماعی را بهبود دهد.
در یک مرور علمی سال ۲۰۲۴ درباره افراد مبتلا به دمانس و کم شنوایی نیز شواهد بیشتر به سمت بهبود کیفیت زندگی با استفاده از سمعک بود، در حالی که اثر قطعی بر پیامدهای شناختی نشان داده نشد.
یک اشتباه مهم: هر فراموشی در فرد کم شنوا آلزایمر نیست
این نکته برای خانواده ها بسیار مهم است. فردی که خوب نمی شنود ممکن است به نظر برسد:حواسش نیست، جواب سؤال را نمی دهد، حرفها را فراموش می کند، دستور را متوجه نمی شود، مدام سؤال را تکرار می کند؛ اما گاهی مشکل اصلی این است که اطلاعات را درست نشنیده است.
اگر ورودی اطلاعات ناقص باشد، پاسخ دادن نیز دشوار می شود. بنابراین در ارزیابی شناختی سالمندان، وضعیت شنوایی اهمیت زیادی دارد.
آیا قبل از گفتن «مشکل حافظه دارد» باید شنوایی را بررسی کرد؟
در بسیاری از موارد، بله. به خصوص اگر فرد مرتب می گوید: چی گفتی؟، دوباره بگو، صدات رو نمی شنوم، یا فقط در محیط های شلوغ مشکل دارد. کم شنوایی می تواند ارزیابی شناختی را نیز دشوار کند. بنابراین شنوایی باید بخشی از نگاه جامع به سلامت سالمند باشد.
آیا سمعک آلزایمر را درمان می کند؟
خیر. سمعک وسیله ای برای بهبود شنوایی است، نه داروی آلزایمر. حتی در افراد مبتلا به دمانس نیز شواهد فعلی نشان نمی دهند سمعک بیماری آلزایمر را درمان یا روند پاتولوژیک آن را متوقف می کند. مرور نظام مند ۲۰۲۴ نیز تأکید کرد که شواهد درباره اثر شناختی در افراد مبتلا به دمانس محدود است، در حالی که بهبود کیفیت زندگی محتمل تر است.
یک یافته جالب درباره آلزایمر و سبک زندگی
خواب ،ورزش، تغذیه و شنوایی ممکن است در نگاه اول هیچ ارتباطی با یکدیگر نداشته باشند. اما همه آنها می توانند بخشی از یک شبکه بزرگ تر سلامت مغز باشند. در واقع پیشگیری از دمانس احتمالاً یک «کلید» ندارد. بلکه مجموعه ای از عوامل کوچک و بزرگ است که در طول زندگی روی ذخیره شناختی و سلامت مغز اثر می گذارند.
آیا کم شنوایی یکی از عوامل قابل تغییر دمانس است؟
این موضوع اکنون اهمیت زیادی دارد. گزارش ۲۰۲۴ کمیسیون Lancet درباره پیشگیری، مداخله و مراقبت از دمانس، کم شنوایی درمان نشده را در میان عوامل خطر قابل تغییر مورد توجه قرار داده است. اما حتی اینجا نیز نباید جمله را به شکل «کم شنوایی علت آلزایمر است» تغییر دهیم.
بهتر است بگوییم: کم شنوایی درمان نشده با خطر بالاتر دمانس ارتباط دارد و اصلاح آن یکی از حوزه های قابل توجه در راهبردهای سلامت مغز است.
پس یک فرد ۶۰ یا ۷۰ ساله چه کار کند؟
اگر متوجه کاهش شنوایی شده است، آن را به حساب «طبیعی بودن سن» نگذارد. بهتر است: شنوایی ارزیابی شود. اگر کم شنوایی وجود دارد، علت آن مشخص شود. اگر سمعک یا مداخله شنوایی توصیه شد، استفاده منظم و درست از آن اهمیت دارد و هم زمان عوامل دیگری مانند فشار خون، دیابت، فعالیت بدنی، خواب، تغذیه و تعامل اجتماعی نیز مورد توجه قرار گیرند.
از نگاه دکتر مریم سامانی - روانشناس بالینی و استاد دانشگاه-
وقتی شنوایی کم می شود، گاهی چیزی فراتر از صداها از زندگی فرد حذف می شوددرست مثل بخشی از گفتگوها، حضور در جمع و حتی احساس ارتباط با دیگران.
به همین دلیل است که وقتی درباره کم شنوایی و سلامت شناختی حرف می زنیم، باید ببینیم فرد چقدر هنوز در جریان زندگی و ارتباط با دیگران حضور دارد. مراقبت از شنوایی فقط کمک به بهتر شنیدن نیست؛ راهی برای حفظ ارتباط، مشارکت و فعال ماندن ذهن در سال های سالمندی است با آگاهی از این نکته نگذارید برگ های حافظه به خزان بنشینند.
یادگیری در 1 دقیقه
کم شنوایی فقط مسئله گوش نیست. ممکن است روی ارتباط، فعالیت اجتماعی، بار شناختی، خلق و در نهایت سلامت شناختی اثر بگذارد.
اما هنوز نمی توانیم بگوییم: کم شنوایی باعث آلزایمر می شود و همچنین نمی توانیم بگوییم: سمعک از آلزایمر جلوگیری می کند.
آنچه شواهد فعلی به ما می گویند این است که کم شنوایی با خطر بالاتر دمانس ارتباط دارد و مطالعه ACHIEVE نشان داده است که اصلاح شنوایی ممکن است در برخی سالمندان، بهخصوص افراد با خطر شناختی بالاتر، به کاهش سرعت افت شناختی کمک کند. بنابراین گوش ها را فقط برای شنیدن صداها بررسی نکنیم؛ سلامت شنوایی بخشی از سلامت مغز است.
منابع
Lin, F. R., Pike, J. R., Albert, M. S., et al. (2023). Hearing intervention versus health education control to reduce cognitive decline in older adults with hearing loss in the USA (ACHIEVE): a multicentre, randomised controlled trial. The Lancet, 402(10404), 786–797. DOI: 10.1016/S0140-6736(23)01406-X
Yeo, B. S. Y., et al. (2023). Association of Hearing Aids and Cochlear Implants With Cognitive Decline and Dementia: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Neurology. DOI: 10.1001/jamaneurol.2022.4423
Machado, M. G., Machado, T. H., Caramelli, P., et al. (2024). Effects of Hearing Aid Use on Individuals Diagnosed With Hearing Loss and Dementia: A Systematic Review. Journal of Alzheimer's Disease, 100(4), 1133–1143. DOI: 10.3233/JAD-231460
Lin, F. R., Coresh, J., et al. (2025). Cognitive benefits of hearing intervention vary by risk of cognitive decline: A secondary analysis of the ACHIEVE trial. Alzheimer's & Dementia. DOI: 10.1002/alz.70156
Hearing loss as a risk factor for dementia: a systematic review and meta-analysis from a global perspective. (2025)
Livingston, G., et al. (2024). Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission. The Lancet, 404, 572–628
پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام کلیک کنید.تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است
