به گزارش خط سلامت ترک مواد افیونی برای بسیاری از افراد تجربهای دشوار است. با کاهش یا قطع مصرف، علائمی مانند اضطراب، بیقراری، اختلال خواب، تعریق، دردهای عضلانی، مشکلات گوارشی و میل شدید به مصرف ممکن است ایجاد شوند.
وقتی ترک مواد افیونی تمام انرژی شما را میگیرد
از سوی دیگر، مسئله فقط علائم جسمانی نیست. فرد ممکن است با کاهش انگیزه، خلق پایین، تحریکپذیری و اشتغال ذهنی مداوم با مصرف ماده مواجه شود. همین وضعیت میتواند حفظ پرهیز را دشوار کند.
در چنین شرایطی، ورزش ممکن است در نگاه اول یک «وظیفه اضافه» به نظر برسد؛ اما پژوهشها نشان میدهند که فعالیت بدنی میتواند چند مسیر مهم در روند بهبودی را تحت تأثیر قرار دهد.
۱. ورزش میتواند ذهن را از چرخه وسوسه خارج کند
یکی از مشکلات مهم در دوران ترک، اشتغال ذهنی با ماده و craving است. فرد ممکن است بارها به این فکر کند که چگونه درد یا ناراحتی خود را با مصرف دوباره کاهش دهد.
ورزش میتواند در این مرحله یک فعالیت جایگزین ایجاد کند؛ فعالیتی که نیازمند توجه، حرکت و درگیری جسم و ذهن است و بخشی از زمان و انرژی فرد را از چرخه فکر کردن به مصرف خارج میکند.
این موضوع صرفاً یک توصیه تجربی نیست. یک متاآنالیز از کارآزماییهای تصادفیشده نشان داده است که مداخلات ورزشی در افراد مبتلا به اختلال مصرف مواد میتوانند craving را کاهش دهند. در این بررسی، اثر کاهش craving برای فعالیت بدنی در مقایسه با گروههای کنترل معنادار بود.
پژوهشهای جدیدتر نیز همچنان از ظرفیت ورزش برای کاهش craving حمایت میکنند، هرچند میزان اثرگذاری بسته به نوع ورزش، شدت فعالیت و ویژگیهای فرد متفاوت است.
۲. ورزش به بهبود خلق و کاهش علائم روانشناختی کمک می کند
ترک مواد افیونی فقط با درد جسمانی همراه نیست. بسیاری از افراد در این دوره با اضطراب، افسردگی، تحریکپذیری و احساس بیانگیزگی مواجه میشوند.
ورزش از طریق مجموعهای از سازوکارهای عصبی و روانشناختی میتواند بر خلق، استرس و احساس بهزیستی تأثیر بگذارد. بنابراین بهتر است به جای این ادعا که «ورزش همان اثر مواد افیونی را ایجاد میکند»، بگوییم فعالیت بدنی میتواند برخی از سیستمهای مرتبط با پاداش، خلق و تنظیم استرس را تحت تأثیر قرار دهد.
یک مرور نظاممند و متاآنالیز درباره ورزش در افراد مبتلا به اختلال مصرف مواد نشان داده است که فعالیت بدنی با بهبود برخی پیامدهای سلامت روان، از جمله افسردگی و اضطراب، همراه است.
همچنین یک مرور و متاآنالیز درباره شدتهای مختلف ورزش نشان داد که فعالیت بدنی میتواند افسردگی و اضطراب را در افراد مبتلا به اختلال مصرف مواد کاهش دهد؛ در این مطالعه، فعالیت با شدت متوسط برای برخی پیامدهای خلقی نتایج مطلوبی داشت.
۳. ورزش ممکن است برخی علائم ترک را کاهش دهد
یکی از مهمترین دلایلی که ترک مواد افیونی را دشوار میکند، علائم ناخوشایند ناشی از قطع یا کاهش مصرف است.
پژوهشها نشان دادهاند که ورزش میتواند در افراد مبتلا به اختلال مصرف مواد، برخی علائم مرتبط با دوره ترک را کاهش دهد.
در یک مرور نظاممند و متاآنالیز شامل ۲۲ کارآزمایی تصادفیشده و بیش از ۱۵۰۰ شرکتکننده، ورزش با بهبود برخی علائم ترک، craving، افسردگی، اضطراب، تحریکپذیری و بیقراری همراه بود. بااینحال، اثر ورزش به نوع علامت و شدت فعالیت بستگی داشت.
بنابراین نمیتوان گفت «ورزش تمام علائم ترک را از بین میبرد». نتیجه علمی دقیقتر این است که فعالیت بدنی میتواند به کاهش برخی علائم و افزایش تحمل فرد در برابر دوره دشوار ترک کمک کند.
۴. ورزش به ایجاد ساختار روزانه در دوران بهبودی کمک می کند
اعتیاد اغلب ساختار زندگی فرد را تحت تأثیر قرار میدهد. زمان زیادی ممکن است صرف تهیه ماده، مصرف، پنهان کردن مصرف یا مقابله با پیامدهای آن شود.
ایجاد یک برنامه منظم فعالیت بدنی میتواند بخشی از این زمان را با یک رفتار سالم و قابل پیشبینی جایگزین کند.
برای مثال، اختصاص دادن زمان مشخصی از روز به پیادهروی، تمرین هوازی، حرکات کششی یا فعالیت مناسب دیگر میتواند به شکلگیری یک روتین روزانه کمک کند.
این موضوع از نظر روانشناختی اهمیت دارد؛ زیرا بهبودی فقط «مصرف نکردن» نیست، بلکه ساختن تدریجی یک سبک زندگی جدید نیز هست.
۵. آیا ورزش میتواند از عود مصرف جلوگیری کند؟
اینجا باید با احتیاط صحبت کرد. ورزش میتواند با کاهش craving، بهبود خلق، کاهش استرس و ایجاد ساختار روزانه، عواملی را که ممکن است با بازگشت به مصرف ارتباط داشته باشند، تحت تأثیر قرار دهد. بااینحال، شواهد درباره اینکه ورزش بهتنهایی بتواند از عود جلوگیری کند، هنوز قطعی نیست. بنابراین نباید به فرد مبتلا به اختلال مصرف مواد افیونی گفته شود که «اگر ورزش کنی، پاک میمانی».
رویکرد علمی این است که ورزش را یک ابزار مکمل در برنامه جامع درمان و پیشگیری از عود بدانیم. درمان اختلال مصرف مواد افیونی معمولاً به ترکیبی از درمانهای دارویی، مداخلات روانشناختی و خدمات حمایتی نیاز دارد. داروهایی مانند متادون، بوپرنورفین و نالتروکسان از گزینههای درمانی شناختهشده برای اختلال مصرف مواد افیونی هستند.
از کجا شروع کنیم؟ لازم نیست از روز اول ورزش سنگین انجام دهید
یکی از اشتباهات رایج این است که فرد تصور کند برای بهرهمند شدن از فواید ورزش باید هر روز یک ساعت تمرین شدید انجام دهد.
در دوران ترک و اوایل بهبودی، هدف اولیه میتواند بسیار سادهتر باشد.
یک پیادهروی کوتاه، حرکات کششی سبک، تمرینات تنفسی همراه با حرکت یا فعالیت هوازی سبک میتواند نقطه شروع باشد.
مطالعات موجود نیز نشان دادهاند که آثار مفید ورزش لزوماً محدود به یک شدت خاص نیستند و حتی فعالیتهای سبک و متوسط نیز میتوانند بر craving و برخی علائم روانشناختی اثر داشته باشند.
بنابراین اصل مهم این است: کم شروع کنید، منظم ادامه دهید و شدت فعالیت را متناسب با وضعیت جسمی و درمانی فرد افزایش دهید.
یک نکته مهم: ورزش جایگزین درمان اعتیاد نیست
ورزش ابزار قدرتمندی است، اما نباید نقش آن را بیش از شواهد علمی بزرگ کرد. فردی که به مواد افیونی وابستگی دارد، بهخصوص اگر مصرف طولانیمدت یا اختلال مصرف مواد افیونی داشته باشد، نباید بدون ارزیابی پزشکی بهطور خودسرانه مصرف را قطع کند.
درمان دارویی میتواند علائم ترک و craving را کاهش دهد و خطرات ناشی از مصرف غیرقانونی و عود را کم کند. سازمان SAMHSA نیز بر رویکرد جامع شامل دارو، مشاوره و مداخلات رفتاری در درمان اختلال مصرف مواد افیونی تأکید دارد. ورزش در این مدل، یک مکمل درمان است، نه جایگزین آن.
چرا باید ورزش را بخشی از برنامه بهبودی بدانیم؟
وقتی فرد در ابتدای مسیر ترک قرار دارد، ممکن است ورزش بیاهمیت به نظر برسد؛ اما شواهد علمی نشان میدهند که فعالیت بدنی میتواند چند هدف را همزمان دنبال کند: کاهش craving، بهبود خلق، کاهش اضطراب و استرس، کاهش برخی علائم ترک و ایجاد ساختار در زندگی روزمره.
به همین دلیل، ورزش را میتوان نه بهعنوان یک «وظیفه اضافی»، بلکه بهعنوان یکی از ابزارهای بازسازی تدریجی زندگی پس از اعتیاد دید.
جمعبندی
ترک مواد افیونی یک فرایند ساده و کوتاهمدت نیست و برای بسیاری از افراد با چالشهای جسمی و روانی همراه است. در این مسیر، ورزش میتواند به کاهش craving و برخی علائم روانشناختی و ترک کمک کند و با ایجاد یک برنامه روزانه منظم، از روند بازسازی سبک زندگی حمایت کند، اما مهمترین نکته این است که ورزش بهتنهایی درمان اختلال مصرف مواد افیونی نیست . بهترین رویکرد، استفاده از فعالیت بدنی در کنار درمان پزشکی، دارودرمانی مناسب، رواندرمانی و حمایت اجتماعی است.گاهی اولین قدم برای بازسازی زندگی، فقط چند دقیقه حرکت در روز است.
پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام دکتر مریم سامانی (روانشناس بالینی) کلیک کنید.تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است
