به گزارش خط سلامت، چرا بعضی افراد وقتی با شکست روبه رو می شوند، دوباره مسیرشان را پیدا می کنند اما بعضی دیگر خیلی زود دست از تلاش می کشند؟ پاسخ را نمی توان فقط در اراده یا شانس جستجو کرد. یکی از مفاهیمی که روانشناسان برای توضیح این تفاوت بررسی کرده اند، امید است؛ مفهومی که در روانشناسی مثبت نگر فقط یک احساس خوشایند یا انتظار برای اتفاق خوب نیست، بلکه می تواند بخشی از یک فرایند شناختی و انگیزشی برای حرکت به سمت هدف باشد.
امید زمانی معنا پیدا می کند که فرد هم هدفی داشته باشد و هم بتواند برای نزدیک شدن به آن، مسیرهایی را تصور کند. به همین دلیل امید با خیال پردازی ساده تفاوت دارد. فرد امیدوار لزوما فکر نمی کند همه چیز خوب پیش خواهد رفت؛ بلکه باور دارد می تواند برای رسیدن به هدف، راهی پیدا کند و در صورت شکست یک مسیر دیگر را امتحان کند.
امید در روانشناسی مثبت نگر دقیقا چیست؟
در روان شناسی مثبت نگر، امید یکی از مفاهیم مهم مربوط به توانمندی های انسانی است. نظریه امید چارلز اسنایدر، امید را به عنوان یک فرایند شناختی توضیح می دهد که در آن سه عنصر اهمیت دارند: هدف، توانایی یافتن مسیرهای رسیدن به هدف و انگیزه برای حرکت در آن مسیرها.
بنابراین امید فقط این نیست که فرد بگوید امیدوارم موفق شوم.فرد امیدوار باید بتواند تا حدی مشخص کند چه می خواهد، برای رسیدن به آن چه مسیرهایی وجود دارد و چرا باید برای پیمودن این مسیرها تلاش کند.
چرا بدون هدف، امید هم ضعیف می شود؟
تصور کنید فردی فقط می گوید می خواهم زندگی بهتری داشته باشم.این جمله می تواند انگیزه بخش باشد، اما هنوز یک هدف روشن نیست.
وقتی هدف مشخص تر شود، ذهن امکان بیشتری برای برنامه ریزی پیدا می کند. مثلا فرد ممکن است هدف خود را یادگیری یک مهارت، پیدا کردن شغل جدید، بهبود یک رابطه یا افزایش فعالیت بدنی تعریف کند.
در این حالت، امید از یک احساس مبهم به فرایندی هدفمند نزدیک می شود.به همین دلیل در نظریه اسنایدر، داشتن هدف یکی از پایه های اصلی امید است.
امید فقط انگیزه نیست؛ راه پیدا کردن هم مهم است
یکی از نکات جالب درباره نظریه امید این است که داشتن انگیزه به تنهایی کافی نیست.ممکن است فردی واقعا بخواهد به هدفی برسد، اما اگر تصور کند هیچ راهی برای رسیدن به آن وجود ندارد، امید او کاهش پیدا کند.
در مقابل، فردی که چند مسیر احتمالی برای رسیدن به هدف می بیند، حتی اگر یکی از مسیرها شکست بخورد، می تواند مسیر دیگری را امتحان کند.برای مثال، اگر کسی برای پیدا کردن شغل جدید فقط یک گزینه را ببیند، رد شدن در همان گزینه ممکن است تمام انگیزه او را از بین ببرد. اما اگر چند مسیر را در نظر گرفته باشد، شکست یک مسیر لزوما به معنای پایان هدف نیست.این همان جایی است که انعطاف شناختی می تواند با امید ارتباط پیدا کند.
آیا امید واقعا با موفقیت ارتباط دارد؟
پژوهش های روان شناسی نشان داده اند که امید با پیامدهای مختلفی مانند عملکرد تحصیلی، عملکرد شغلی، بهزیستی و دستیابی به اهداف ارتباط دارد.اما باید میان ارتباط و علت و معلول تفاوت گذاشت.
نمی توان گفت هر فرد امیدوار حتما موفق می شود یا فقط با امیدوار بودن می توان به هر هدفی رسید. عوامل زیادی مانند شرایط اجتماعی، منابع مالی، سلامت جسمی و روانی، مهارت ها، فرصت ها و حمایت اجتماعی نیز در نتیجه زندگی نقش دارند.آنچه درباره امید اهمیت دارد این است که می تواند یکی از عوامل روان شناختی موثر بر نحوه مواجهه فرد با هدف، مانع و شکست باشد.
وقتی امید کم رنگ می شود، چه اتفاقی می افتد؟
کاهش امید می تواند روی نحوه نگاه فرد به آینده اثر بگذارد.فرد ممکن است هدفی داشته باشد اما دیگر مسیر قابل دسترسی برای رسیدن به آن نبیند. یا حتی بدتر از آن، ممکن است به این نتیجه برسد که تلاش او هیچ تفاوتی ایجاد نمی کند.
در چنین شرایطی، احتمال کناره گیری از تلاش و تسلیم شدن در برابر شرایط می تواند بیشتر شود.از سوی دیگر، وقتی فرد دائما با شکست، فشار یا محدودیت مواجه است، ممکن است اهداف خود را نیز کوچک تر کند یا اصلا از هدف گذاری دست بکشد.
به همین دلیل امید را نمی توان صرفا یک ویژگی شخصیتی ثابت دانست. در بسیاری از رویکردهای روان شناختی، امید می تواند تحت تاثیر تجربه ها، شناخت ها، محیط و مهارت های فرد تغییر کند.
محیط چطور می تواند امید را ضعیف یا تقویت کند؟
انسان در خلأ زندگی نمی کند.خانواده، دوستان، مدرسه، محیط کار، شرایط اقتصادی و اجتماعی و حتی گروه همسالان می توانند بر برداشت فرد از توانایی های خودش و امکان رسیدن به اهداف اثر بگذارند.
اگر فرد بارها با پیام هایی مواجه شود که به او می گویند توانایی ندارد، تلاشش فایده ای ندارد یا آینده از قبل برای او تعیین شده است، ممکن است به تدریج باور به توانمندی خود را از دست بدهد.در مقابل، محیطی که فرصت تجربه موفقیت، یادگیری، آزمون و خطا و اصلاح مسیر را فراهم می کند، می تواند به شکل گیری احساس توانمندی کمک کند.
امید با خوش بینی چه تفاوتی دارد؟
امید و خوش بینی به یکدیگر نزدیک هستند اما یکسان نیستند.خوش بینی بیشتر به انتظار فرد درباره آینده مربوط می شود؛ در حالی که امید در نظریه اسنایدر، علاوه بر هدف، بر مسیرهای رسیدن به هدف و انگیزه حرکت نیز تاکید دارد.
به همین دلیل ممکن است فردی خوش بین باشد و انتظار داشته باشد اتفاق خوبی رخ دهد، اما برای رسیدن به آن برنامه یا مسیر مشخصی نداشته باشد.امید فعال تر است؛ زیرا از فرد می خواهد هدف و مسیر را نیز در نظر بگیرد.
امید به معنای نادیده گرفتن واقعیت نیست
یکی از برداشت های اشتباه درباره روان شناسی مثبت نگر این است که مثبت اندیشی یعنی نادیده گرفتن مشکلات و تکرار جملات امیدوارکننده.اما امید سالم با انکار واقعیت تفاوت دارد.
فرد امیدوار می تواند ببیند که مسیر دشوار است، احتمال شکست وجود دارد و بعضی موانع خارج از کنترل او هستند. تفاوت در این است که در صورت وجود امکان اقدام، تلاش برای یافتن مسیرهای جایگزین را متوقف نمی کند.بنابراین امید را بهتر است نوعی نگاه فعال به آینده بدانیم، نه خوش بینی بدون پشتوانه.
نگاه روانشناختی
از نگاه روانشناسی بالینی، امید زمانی ارزشمندتر می شود که از حالت یک آرزوی مبهم خارج شود و به هدفی قابل تعریف و مسیرهایی قابل بررسی متصل شود.
گاهی فردی می گوید دیگر امیدی ندارم، اما وقتی گفت و گو دقیق تر می شود، مشخص می شود که مشکل اصلی فقط نبود امید نیست؛ بلکه فرد هدف خود را از دست داده، چند بار شکست خورده یا دیگر هیچ مسیر قابل دسترسی برای رسیدن به هدف نمی بیند.
در چنین شرایطی، کار روان شناختی می تواند کمک به بازسازی نگاه فرد به هدف، شناسایی موانع، بررسی مسیرهای جایگزین و تقویت احساس توانمندی باشد.
این نگاه همچنین مانع از یک اشتباه مهم می شود: اینکه تمام مسئولیت موفقیت یا شکست را بر دوش فرد بگذاریم. انسان در محیط اجتماعی زندگی می کند و همیشه همه موانع با تغییر نگرش فرد برطرف نمی شوند.
امید؛ بالی برای حرکت، نه تضمین موفقیت
امید نمی تواند موفقیت را تضمین کند و قرار نیست جای مهارت، فرصت، برنامه ریزی و واقعیت های زندگی را بگیرد.اما می تواند یکی از منابع مهم روان شناختی برای ادامه دادن مسیر باشد.
وقتی فرد هدفی روشن دارد، برای رسیدن به آن چند مسیر احتمالی می شناسد و باور دارد که می تواند برای نزدیک شدن به هدف اقدام کند، احتمال اینکه در برابر نخستین مانع متوقف شود کمتر می شود. به همین دلیل امید را بتوان نه یک وعده برای موفقیت، بلکه یکی از ظرفیت های روانی انسان برای ادامه مسیر دانست.
گاهی موفقیت از جایی آغاز نمی شود که همه چیز آماده است؛ از جایی آغاز می شود که فرد هنوز یک دلیل برای ادامه دادن و یک مسیر برای امتحان کردن پیدا می کند.
تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است
