به گزارش خط سلامت فشار خون بالا، دیابت، چربی خون، چاقی و سیگار از جمله عواملی هستند که می توانند در طول زندگی به عروق مغز آسیب بزنند و خطر افت شناختی و دمانس را افزایش دهند.
فشار خون؛ یکی از مهم ترین عوامل قابل تغییر
فشار خون بالا در میانسالی، بهخصوص وقتی سالها کنترل نشده باشد، با افزایش خطر آلزایمر و دمانس ارتباط دارد. فشار خون بالا می تواند: به عروق کوچک مغز آسیب بزند؛ جریان خون مغز را مختل کند؛ خطر سکته های کوچک و آسیب ماده سفید را افزایش دهد و در کنار فرایندهای آلزایمر، آسیب شناختی را تشدید کند. گزارش Lancet Commission 2024 فشار خون بالا را یکی از عوامل خطر قابل تغییر مهم دمانس معرفی می کند.
یک نکته جالب تر: آیا پایین آوردن فشار خون از افت شناختی جلوگیری می کند؟
یکی از مهمترین مطالعات در این زمینه SPRINT-MIND بود. در این مطالعه، سالمندان دارای فشار خون بالا به دو هدف درمانی متفاوت تقسیم شدند.
نتیجه نشان داد درمان فشرده تر فشار خون، خطر بروز اختلال شناختی خفیف (MCI) را کاهش داد؛ اگرچه کاهش دمانس قطعی از نظر آماری به اندازه ای نبود که نتیجه قطعی درباره پیشگیری از دمانس بدهد. یعنی کنترل فشار خون برای مغز مفید است اما کنترل فشار خون تضمین جلوگیری از آلزایمر نیست.
دیابت چه ارتباطی با آلزایمر دارد؟
دیابت نوع ۲ نیز با افزایش خطر افت شناختی و دمانس ارتباط دارد. قند خون بالا در طولانی مدت می تواند به عروق آسیب بزند و با التهاب و اختلالات متابولیک همراه باشد. اما داستان فقط قند بالا نیست. مقاومت به انسولین و اختلالات متابولیسم گلوکز نیز در تحقیقات آلزایمر مورد توجه قرار گرفته اند. به همین دلیل گاهی در رسانهها آلزایمر را دیابت نوع ۳ می نامند. اما این اصطلاح تشخیص رسمی پزشکی نیست. نباید گفته شود آلزایمر همان دیابت مغز است.
داروهای دیابت و آلزایمر؛ موضوع داغ تحقیقات ۲۰۲۶
در سالهای اخیر، داروهای GLP-1 receptor agonists توجه پژوهشگران آلزایمر را به خود جلب کرده اند.دلیلش چیست؟
این داروها علاوه بر اثر بر قند خون و متابولیسم، روی مسیرهای مختلفی مانند: التهاب، متابولیسم، وزن و سلامت عروق و عملکرد سلولی اثر می گذارند. به همین دلیل این سؤال مطرح شده: آیا داروهایی که برای دیابت و چاقی استفاده می شوند، می توانند اثر محافظتی روی مغز هم داشته باشند؟ هنوز پاسخ قطعی نداریم.
به همین دلیل مطالعات بزرگی مانند PROTECT-Cog در حال بررسی ترکیب مداخلات سبک زندگی با داروهای متابولیک هستند. پس در حال حاضر GLP-1 داروی تأییدشده برای درمان یا پیشگیری از آلزایمر نیست.
کلسترول و مغز
کلسترول بالا نیز در مطالعات مختلف با خطر دمانس ارتباط داشته است. اما اینجا هم باید محتاط باشیم. رابطه میان کلسترول، داروهای کاهش دهنده چربی خون و آلزایمر بسیار پیچیده تر از جمله ساده کلسترول بالا موجب آلزایمر می شود، است.
برخی مطالعات نشان داده اند کنترل عوامل خطر عروقی می تواند برای سلامت شناختی مفید باشد، بنابراین هدف اصلی این نیست که فرد از ترس آلزایمر هر عدد آزمایش را پایین بیاورد. هدف کنترل منطقی و پزشکی عوامل خطر قلبی ـ عروقی است.
قلب و مغز یک سیستم به هم پیوسته اند
مغز تقریباً بطور مداوم به اکسیژن و جریان خون نیاز دارد، بنابراین هر چیزی که طی سالها به سیستم عروقی آسیب بزند، می تواند روی مغز هم اثر بگذارد. به همین دلیل متخصصان امروز بیشتر از گذشته به فشار خون،قند خون، چربی خون، وزن، فعالیت بدنی، سیگار، خواب وسلامت عروق توجه می کنند.
آیا بیماری عروقی و آلزایمر می توانند همزمان وجود داشته باشند؟
بله و این مسئله بسیار مهم است. در بسیاری از سالمندان، مشکلات شناختی فقط حاصل یک فرایند نیستند. ممکن است فرد همزمان پاتولوژی آلزایمر و آسیب عروقی مغز داشته باشد. به این وضعیت Mixed Dementia یا دمانس مختلط گفته می شود. در چنین شرایطی، کنترل عوامل عروقی اهمیت دوچندان پیدا می کند.
خبر خوب چیست؟
برخلاف سن و بعضی عوامل ژنتیکی، بسیاری از عوامل عروقی قابل تغییر هستند یعنی نمی توانیم سن خود را متوقف کنیم. نمی توانیم ژن APOE را تغییر دهیم اما می توانیم: فشار خون را کنترل کنیم؛ دیابت را درمان کنیم؛ سیگار را کنار بگذاریم؛ فعالیت بدنی داشته باشیم؛ وزن مناسب تری داشته باشیم؛ خواب اختلال دار را درمان و از سلامت قلب و عروق مراقبت کنیم.
آیا این کارها آلزایمر را متوقف می کنند؟
باز هم نه به طور قطعی. اما شواهد موجود نشان می دهد کاهش عوامل خطر قابل تغییر می تواند خطر دمانس را کاهش دهد یا به حفظ سلامت شناختی کمک کند.
گزارش Lancet Commission در سال ۲۰۲۴ تخمین زد رسیدگی به مجموعه ای از ۱۴ عامل خطر قابل تغییر می تواند از بخش قابل توجهی از موارد دمانس جلوگیری یا آنها را به تأخیر بیندازد؛ البته این برآورد جمعیتی است و به این معنا نیست که هر فرد با اصلاح این عوامل حتماً از آلزایمر مصون می شود.
از نگاه دکتر مریم سامانی - روانشناس بالینی و استاد دانشگاه-
مغز ما جدا از بدن مان زندگی نمی کند. هر سالی که می گذرد، فشار خون، قند خون، کیفیت خواب، وزن، فعالیت بدنی و سلامت قلب و عروق، بخشی از داستان سلامت مغز ما را می نویسند، بنابراین پیشگیری از آلزایمر یک تصمیم بزرگ و ناگهانی نیست؛ مجموعه ای از انتخاب های کوچک است که از سال ها قبل از فراموشی آغاز می شوند. اگر چه نمیتوانیم همه عوامل خطر را حذف کنیم، اما می توانیم سهم خود را در مراقبت از مغزی که قرار است سال های بیشتری همراه مان باشد، جدی تر بگیریم.
یک پیام مهم برای میانسال ها
اگر کسی در ۴۰ یا ۵۰ سالگی بگوید: من هنوز جوانم؛ بعداً به فشار خون و قندم فکر می کنم، از دید سلامت مغز، این تفکر چندان درست نیست.
بخش مهمی از پیشگیری از دمانس ممکن است دهه ها قبل از شروع فراموشی اتفاق بیفتد یعنی پیشگیری از آلزایمر ممکن است از زمانی شروع شود که فرد هنوز هیچ مشکل حافظه ای ندارد.
پس نسخه ساده چیست؟
برای سلامت مغز در طول عمر توجه به فشار خون ، قند خون، چربی خون، تحرک داشتن، ترک سیگار ،خواب مناسب و مدیریت وزن و سلامت متابولیک از اهمیت بسیاری برخوردار است. و اگر تغییر شناختی واقعی ایجاد شد نباید آن را فقط به «سن» نسبت داد.
منابع
Livingston, G., Huntley, J., Liu, K. Y., et al. (2024). Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission. The Lancet, 404(10452), 572–628.DOI: 10.1016/S0140-6736(24)01296-0
SPRINT MIND Investigators for the SPRINT Research Group. (2019). Effect of Intensive vs Standard Blood Pressure Control on Probable Dementia: A Randomized Clinical Trial. JAMA, 321(6), 553–561.DOI: 10.1001/jama.2018.21442
Williamson, J. D., Pajewski, N. M., Auchus, A. P., et al. (2019). Effect of Intensive vs Standard Blood Pressure Control on Probable Dementia: A Randomized Clinical Trial. JAMA, 321(6), 553–561
Biessels, G. J., & Despa, F. (2018). Cognitive decline and dementia in diabetes mellitus: mechanisms and clinical implications. Nature Reviews Endocrinology, 14, 591–604.DOI: 10.1038/s41574-018-0048-7
Livingston, G., et al. (2024). Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission. The Lancet, 404, 572–628
پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام کلیک کنید.تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است
