به گزارش خط سلامت، اهمیت تاو فقط در این نیست که یکی از نشانه های آلزایمر است. آنچه در سالهای اخیر توجه پژوهشگران را بیشتر جلب کرده، ارتباط گسترده تر شدن تجمع تاو در مغز با شدت آسیب عصبی و افت شناختی است. به همین دلیل، امروز تاو یکی از مهمترین شاخص هایی است که برای بررسی مرحله و پیشرفت بیماری مورد مطالعه قرار می گیرد.
چرا فقط دیدن آمیلوئید کافی نیست؟
آمیلوئید و تاو دو فرایند کاملاً یکسان نیستند. ممکن است فردی مقدار قابل توجهی آمیلوئید داشته باشد، اما هنوز اختلال شناختی آشکاری نداشته باشد. در مقابل، گسترش تاو در بخش های مختلف مغز ارتباط نزدیک تری با آسیب نورونی و عملکرد شناختی دارد.
به همین دلیل در مدل زیستی جدید آلزایمر، پژوهشگران تلاش می کنند فقط نپرسند: آیا آمیلوئید وجود دارد؟؛ بلکه می خواهند بدانند: آیا تاو وجود دارد؟ کجای مغز قرار گرفته است؟ چه مقدار است؟ و آیا در حال گسترش است؟ زیرا در پیشگیری از آلزایمر نقش مهمی دارد.
این تغییر نگاه اهمیت زیادی دارد، زیرا می تواند به تشخیص دقیق تر مرحله بیماری کمک کند. مطالعات تصویربرداری نشان داده اند الگوی تجمع تاو در PET با وضعیت شناختی و پیشرفت بیماری ارتباط دارد.
Tau PET چیست؟
PET یا تصویربرداری با گسیل پوزیترون روشی است که به پزشک اجازه می دهد فعالیت یا وجود برخی مواد خاص را در بافت زنده بررسی کند. در تصویربرداری Tau PET، ماده ای رادیواکتیو به بیمار تزریق می شود که به تجمعات خاص تاو متصل می شود. سپس دستگاه PET محل و میزان تجمع این پروتئین را در مغز نشان می دهد. یکی از مهمترین مواد مورد استفاده در این زمینه فلورتاوسیپیر (flortaucipir) است که با نام تجاری (Tauvid) شناخته می شود.
در سال ۲۰۲۰ ، FDA آمریکا (Tauvid) را برای استفاده همراه با PET در بزرگسالان دارای اختلال شناختی که در حال ارزیابی از نظر آلزایمر هستند، تأیید کرد. هدف این تصویربرداری، برآورد تراکم و توزیع گره های نوروفیبریلاری تاو در مغز است، بنابراین Tau PET یک آزمایش خون یا یک MRI معمولی نیست؛ یک روش تصویربرداری مولکولی تخصصی است.
تصویر تاو چه چیزی به پزشک می گوید؟
فرض کنید دو فرد هر دو مشکل حافظه دارند. در هر دو نفر ممکن است MRI معمولی تغییرات خیلی مشخصی نشان ندهد، اما تصویربرداری تاو می تواند نشان دهد آیا تجمع تاو وجود دارد و اگر وجود دارد، در چه نواحی از مغز بیشتر دیده می شود.
این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا الگوی توزیع تاو می تواند به تشخیص بیماری آلزایمر از برخی بیماری های دیگر کمک کند.
در یک مطالعه چند مرکزی که در سال ۲۰۲۴ منتشر شد، پژوهشگران عملکرد PET آمیلوئید و Tau PET با فلورتاوسی پیر را در افراد مبتلا به اختلال شناختی خفیف یا دمانس بررسی کردند. نتایج نشان دادند خوانش تصویری PET تاو و PET آمیلوئید، در تشخیص موارد دارای شواهد مایع مغزی ـ نخاعی یا زیستی آلزایمر، حساسیت و ویژگی قابل مقایسه ای داشتند؛ البته نوع الگوی تاو روی حساسیت و ویژگی اثر می گذاشت.
این یافته به یک نکته مهم اشاره می کند: تاو فقط یک «علامت مثبت یا منفی» نیست؛ محل و الگوی تجمع آن هم اهمیت دارد.
آیا Tau PET می تواند آینده بیمار را پیش بینی کند؟
تا حدی، یکی از جذاب ترین کاربردهای تصویربرداری تاو همین موضوع است. پژوهش ها نشان داده اند میزان و گستردگی تجمع تاو با عملکرد شناختی و احتمال پیشرفت بیماری ارتباط دارد. مرور گسترده مطالعات فلورتاوسی پیر نیز نشان داده است که افزایش سیگنال تاو می تواند با افت شناختی آینده و پیشرفت بالینی ارتباط داشته باشد، اما باید یک مرز علمی را رعایت کنیم.
Tau PETپیشگویی قطعی آینده یک فرد نیست یعنی نمی توان از روی یک اسکن گفت فرد دقیقاً چه زمانی وارد مرحله دمانس خواهد شد.
تصویربرداری تاو بخشی از اطلاعات مورد نیاز برای ارزیابی بیمار است و باید در کنار وضعیت شناختی، سابقه پزشکی، سایر بیومارکرها و ارزیابی بالینی تفسیر شود.
آیا هر تاوی در مغز یعنی آلزایمر؟
خیر. این نکته برای مخاطب عمومی بسیار مهم است. تاو پروتئینی طبیعی در سلول های عصبی است و وجود خود پروتئین تاو به معنی بیماری نیست. آنچه در آلزایمر اهمیت دارد، تغییرات و تجمعات غیرطبیعی تاو با الگوی مشخص بیماری است.
از طرف دیگر، تصویربرداری های Tau PET نیز محدودیت هایی دارند و ممکن است در برخی شرایط اتصال غیرهدفمند یا تفاوت هایی میان ردیاب ها وجود داشته باشد. به همین دلیل نتیجه تصویربرداری باید توسط متخصص و با توجه به زمینه بالینی تفسیر شود.
اتفاق مهم در سال ۲۰۲۶
در سال ۲۰۲۶، بحث تصویربرداری تاو وارد مرحله جدیدی شده است. یک مطالعه چندمرکزی که در The Lancet در سال ۲۰۲۶ منتشر شد، بصورت مستقیم دو ردیاب Tau PET یعنی فلورتاوسی پیر (Tauvid) و MK6240 را در همان افراد مقایسه کرد.
هدف مطالعه این بود که مشخص شود انتخاب ردیاب تا چه اندازه می تواند بر تشخیص و اندازه گیری پاتولوژی تاو اثر بگذارد. این موضوع مهم است، زیرا نسل جدید ردیاب های تاو ممکن است بتواند تصویربرداری دقیق تری از مراحل مختلف تجمع این پروتئین فراهم کند.
از طرف دیگر، در اوت ۲۰۲۶ ، اف دی ای آمریکا (Tauklarify) را نیز برای تصویربرداری PET از تجمعات غیرطبیعی تاو در بزرگسالان دارای اختلال شناختی که در حال ارزیابی آلزایمر هستند، تأیید کرد. این یعنی تصویربرداری تاو در حال حرکت از یک ابزار عمدتاً پژوهشی به سمت کاربرد بالینی گسترده تر است.
با این حال، حتی یک PET تاو مثبت یا منفی به تنهایی تشخیص قطعی همه جنبه های بیماری را تعیین نمی کند.
چرا این موضوع برای درمان های جدید اهمیت دارد؟
اینجا تصویربرداری تاو به درمان های جدید آلزایمر وصل می شود. داروهایی مانند لکانمب و دونانماب عمدتاً آمیلوئید را هدف قرار می دهند، اما پزشکان و پژوهشگران می خواهند بدانند بیماری تا چه حد وارد مرحله آسیب تاوی و نورونی شده است.
در مطالعات دونانماب، برای مثال، میزان بار تاو در ابتدای مطالعه با میزان پاسخ به درمان ارتباط داشته است و داده های جدیدتر نیز نشان داده اند درمان زودتر، زمانی که بار تاو پایین تر است، می تواند با کندشدن بیشتر پیشرفت بالینی همراه باشد، بنابراین ممکن است در آینده درمان آلزایمر فقط بر اساس این سؤال نباشد که: آیا آمیلوئید دارد؟ بلکه پزشک بخواهد همزمان بداند: آمیلوئید چقدر است؟ تاو چقدر است؟ تاو کجا قرار دارد؟ و بیمار در چه مرحله ای از بیماری قرار گرفته است؟
این همان مسیری است که پزشکی آلزایمر را به سمت درمان شخصی سازیشده تر می برد.
آیا در آینده ممکن است به جای PET از آزمایش خون استفاده کنیم؟
این یکی از مهمترین سؤالهای امروز است.PET تاو بسیار ارزشمند است، اما گران، تخصصی و در بسیاری از کشورها محدود است. در مقابل، آزمایش خون ساده تر و ارزان تر است.
به همین دلیل پژوهشگران روی p-tau217 و سایر بیومارکرهای خونی کار می کنند. یک مرور و متاآنالیز منتشرشده نشان داده است p-tau217 خون می تواند با پاتولوژی آمیلوئید و تاو که در PET مشاهده می شود ارتباط قابل توجهی داشته باشد و این موضوع در سال ۲۰۲۶ اهمیت بیشتری پیدا کرده است؛ در AAIC 2026 داده هایی ارائه شد که نشان می داد تست های خونی آلزایمر در محیط واقعی می توانند دقت تشخیص را در پزشکان عمومی و متخصصان به حدود ۹۰ درصد برسانند، بنابراین احتمالاً آینده تشخیص آلزایمر یک رقابت ساده میان PET یا آزمایش خون نخواهد بود؛ بلکه هرکدام ممکن است در مرحله متفاوتی از ارزیابی بیمار کاربرد داشته باشند.
یک نکته که نباید فراموش کرد
تصویربرداری تاو به این معنا نیست که ما اکنون می توانیم آلزایمر را بطور کامل و قطعی پیش بینی کنیم. علم امروز بسیار جلوتر از گذشته است، اما هنوز فاصله ای میان دیدن پاتولوژی و پیش بینی دقیق آینده فرد وجود دارد. آنچه Tau PET به ما داده، یک امکان بسیار مهم است: اکنون می توانیم یکی از مهمترین فرایندهای بیماری آلزایمر را در مغز زنده مشاهده کنیم و همین امکان، راه را برای تشخیص دقیق تر، مرحله بندی بیماری و طراحی درمان های هدفمندتر باز کرده است.
از نگاه دکتر مریم سامانی - روانشناس بالینی و استاد دانشگاه-
آنچه تصویربرداری تاو را مهم می کند، فقط «دیدن یک پروتئین» در مغز نیست؛ بلکه امکان نزدیک شدن به خود فرایند آسیب عصبی است. در آلزایمر، سؤال دیگر فقط این نیست که آیا تغییرات بیماری وجود دارند یا نه، بلکه این است که این تغییرات چه میزان گسترش یافته اند و با عملکرد شناختی فرد چه ارتباطی دارند. البته باید میان مشاهده پاتولوژی و پیش بینی قطعی آینده فرد تفاوت گذاشت. Tau PET یک پنجره مهم به زیست شناسی آلزایمر باز کرده است، اما هنوز نمی تواند به تنهایی زمان یا قطعیت پیشرفت بیماری را تعیین کند.
یادگیری در 1 دقیقه
آلزایمر فقط مسئله فراموشی نیست. پشت علائم شناختی، تغییرات زیستی پیچیده ای در مغز اتفاق می افتد که آمیلوئید و تاو دو جزء مهم آن هستند.
تصویربرداری Tau PET به پزشکان و پژوهشگران اجازه داده است تجمع غیرطبیعی تاو را در مغز انسان زنده مشاهده و تا حدی اندازه گیری کنند Tauvid نخستین ردیاب Tau PET تأیید شده توسط FDA بود و در سال ۲۰۲۶ با تأیید ردیاب جدید Tauklarify و مطالعات مقایسه ای نسل جدید ردیاب ها، این حوزه وارد مرحله تازه ای شده است.
پیام اصلی برای مردم ساده است دیدن تاو به معنی پیش بینی قطعی سرنوشت فرد نیست؛ اما دیدن و اندازه گیری آن به ما کمک می کند بفهمیم بیماری در مغز چگونه و تا چه اندازه پیش رفته است.
منابع
Burnham, S. C., Iaccarino, L., Pontecorvo, M. J., et al. (2024). A review of the flortaucipir literature for positron emission tomography imaging of tau neurofibrillary tangles. Brain Communications, 6(1), fcad305
US Food and Drug Administration. TAUVID (flortaucipir F 18 injection) Prescribing Information
Bischof, G. N., et al. (2024). Head-to-Head Comparison of Tau and Amyloid Positron Emission Tomography Visual Reads for Differential Diagnosis of Neurodegenerative Disorders. Annals of Neurology, 96, 476–487
Josephs, K. A., et al. (2024). Flortaucipir PET uncovers relationships between tau and amyloid-β in primary age-related tauopathy and Alzheimer's disease. Science Translational Medicine, 16(757), eado8076
Lozupone, M., et al. (2026). Evaluating emerging amyloid-β centric drugs for the treatment of Alzheimer's disease. PubMed-indexed review, 2026
Comparison of [18F]flortaucipir and [18F]MK6240 for the detection of tau pathology in Alzheimer's disease (HEAD). The Lancet, 407(10544), 2217–2226, 2026
پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام کلیک کنید.
تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است
