به گزارش خط سلامت  شناخت علت ترشح پشت حلق اهمیت زیادی دارد، زیرا درمان آن به عامل زمینه‌ای بستگی دارد.

ترشح پشت حلق چیست؟

بینی، سینوس‌ها، گلو و سایر بخش‌های دستگاه تنفسی به‌طور طبیعی مخاط تولید می‌کنند. مخاط به مرطوب نگه داشتن بافت‌ها کمک می‌کند و با به دام انداختن گردوغبار، ذرات خارجی و برخی عوامل بیماری‌زا، بخشی از سیستم دفاعی بدن را تشکیل می‌دهد.

در حالت طبیعی، بیشتر افراد متوجه این مخاط نمی‌شوند. ترشحات بینی به سمت پشت گلو حرکت می‌کنند، با بزاق مخلوط می‌شوند و بدون ایجاد مشکل بلعیده می‌شوند.

اما زمانی که تولید مخاط افزایش پیدا کند، مخاط غلیظ‌تر شود یا تخلیه طبیعی آن مختل شود، فرد ممکن است احساس کند چیزی در پشت گلو جمع شده است. این حالت همان چیزی است که معمولاً به عنوان چکه یا ترشح پشت بینی شناخته می‌شود.

چه عواملی باعث ترشح پشت حلق می‌شوند؟

ترشح پشت حلق می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. شایع‌ترین آنها عبارت‌اند از:

سرماخوردگی و عفونت‌های ویروسی

عفونت‌های تنفسی می‌توانند باعث التهاب مخاط بینی و افزایش ترشحات شوند. این وضعیت معمولاً با برطرف شدن عفونت بهبود پیدا می‌کند.

آلرژی

رینیت آلرژیک یکی از علل مهم ترشح پشت حلق است. تماس با موادی مانند گرده گیاهان، گردوغبار، کپک یا شوره حیوانات می‌تواند باعث التهاب مخاط بینی و افزایش ترشحات شود.

سینوزیت

التهاب سینوس‌ها می‌تواند باعث گرفتگی بینی، احساس فشار صورت و افزایش یا تغییر غلظت ترشحات شود.

هوای خشک و تغییرات دما

هوای خشک می‌تواند مخاط بینی را تحریک و غلیظ کند. تغییرات دما نیز در برخی افراد باعث افزایش ترشحات بینی می‌شود.

دود و مواد محرک

دود سیگار، آلودگی هوا، عطرهای قوی، مواد شوینده و برخی مواد شیمیایی می‌توانند مخاط بینی را تحریک کرده و علائم را تشدید کنند.

انحراف تیغه بینی و مشکلات ساختاری

برخی مشکلات ساختاری بینی می‌توانند جریان طبیعی هوا و تخلیه ترشحات را تغییر دهند و زمینه‌ساز احساس گرفتگی یا تجمع ترشحات شوند.

برخی داروها

بعضی داروها می‌توانند روی ترشحات بینی تأثیر بگذارند. اگر شروع علائم با آغاز یک داروی جدید هم‌زمان باشد، بهتر است موضوع با پزشک بررسی شود.

مشکلات بلع و رفلاکس

گاهی احساس وجود ترشح در گلو الزاماً به دلیل افزایش مخاط نیست. مشکلات بلع یا بیماری رفلاکس معده به مری (GERD) نیز می‌توانند احساس وجود چیزی در گلو، صاف کردن مکرر گلو یا سرفه ایجاد کنند.

رنگ مخاط بینی چه معنایی دارد؟

یکی از باورهای رایج این است که رنگ مخاط می‌تواند به‌تنهایی مشخص کند فرد عفونت باکتریایی دارد یا خیر. این برداشت دقیق نیست. رنگ مخاط به‌تنهایی معیار قابل اعتمادی برای تشخیص عفونت باکتریایی یا نیاز به آنتی‌بیوتیک نیست.

مخاط شفاف

مخاط شفاف معمولاً بخشی از عملکرد طبیعی بینی است. این نوع ترشح می‌تواند در افراد سالم، در مراحل مختلف سرماخوردگی یا در اثر آلرژی دیده شود.

مخاط سفید

مخاط سفید ممکن است در اثر غلیظ شدن ترشحات، گرفتگی بینی، هوای خشک یا التهاب مخاط ایجاد شود و به‌تنهایی نشان‌دهنده عفونت باکتریایی نیست.

مخاط زرد

مخاط زرد می‌تواند در جریان یک عفونت تنفسی یا التهاب بینی و سینوس دیده شود. با این حال، زرد بودن مخاط به‌تنهایی به معنای عفونت باکتریایی نیست و نمی‌توان صرفاً بر اساس رنگ آن برای مصرف آنتی‌بیوتیک تصمیم گرفت.

مخاط سبز

مخاط سبز نیز ممکن است در جریان پاسخ ایمنی بدن به یک عفونت ایجاد شود و در عفونت‌های ویروسی نیز دیده می‌شود. بنابراین رنگ سبز به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که عفونت باکتریایی وجود دارد.

مخاط قهوه‌ای

رنگ قهوه‌ای ممکن است ناشی از وجود خون قدیمی، گردوغبار، دود یا سایر ذرات محیطی باشد. در افراد سیگاری یا کسانی که در معرض آلودگی هوا قرار دارند نیز ممکن است دیده شود.

مخاط سیاه

مخاط سیاه می‌تواند در اثر ذرات دود یا آلودگی ایجاد شود. بااین‌حال، اگر این حالت بدون توضیح مشخص ایجاد شود یا با علائم دیگری همراه باشد، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد؛ زیرا در موارد نادر برخی عفونت‌های قارچی نیز می‌توانند با ترشحات تیره همراه باشند.

مخاط خونی یا قرمز

رگه‌های خون در ترشحات بینی می‌تواند در اثر خشکی مخاط، تحریک بینی یا فین کردن شدید ایجاد شود. اما خونریزی مکرر یا قابل‌توجه، به‌ویژه اگر یک‌طرفه باشد یا با علائم دیگر همراه شود، نیازمند بررسی پزشکی است.

علائم ترشح پشت حلق چیست؟

ترشح پشت حلق می‌تواند علائم متفاوتی ایجاد کند، از جمله:

• احساس وجود مخاط در پشت گلو

• نیاز مداوم به صاف کردن گلو

• سرفه، به‌ویژه در هنگام شب

• گرفتگی بینی

• گلودرد یا احساس خراش در گلو

• احساس وجود توده یا چیزی در گلو

• بوی بد دهان در برخی افراد

• صدای گرفته

• احساس تجمع ترشحات در گلو

اگر ترشحات باعث انسداد مجاری مرتبط با گوش شوند، ممکن است احساس فشار یا گرفتگی گوش نیز ایجاد شود.

آیا ترشح پشت حلق باعث حالت تهوع می‌شود؟

ممکن است، اما حالت تهوع علامت اصلی ترشح پشت حلق نیست. وقتی مقدار زیادی مخاط در پشت گلو جمع می‌شود، بخشی از آن بلعیده می‌شود. این وضعیت در بعضی افراد می‌تواند باعث ناراحتی معده یا احساس تهوع شود.

از طرف دیگر، علت زمینه‌ای ترشح پشت حلق نیز ممکن است در ایجاد تهوع نقش داشته باشد. برای مثال، برخی عفونت‌ها یا داروهایی که برای درمان علائم تنفسی مصرف می‌شوند می‌توانند باعث ناراحتی گوارشی شوند.

بنابراین اگر تهوع شدید، مداوم یا همراه با استفراغ وجود دارد، نباید آن را صرفاً به ترشح پشت حلق نسبت داد.

درمان ترشح پشت حلق چیست؟

درمان به علت اصلی بستگی دارد.

اگر علت، یک عفونت ویروسی باشد، معمولاً درمان حمایتی و گذشت زمان کافی است.

اگر آلرژی عامل اصلی باشد، کنترل تماس با ماده حساسیت‌زا و در صورت نیاز استفاده از داروهای مناسب می‌تواند علائم را کاهش دهد.

در برخی بیماران، اسپری‌های بینی کورتیکواستروئیدی می‌توانند برای رینیت آلرژیک مؤثر باشند.

در صورت وجود عفونت باکتریایی مشخص، پزشک ممکن است آنتی‌بیوتیک تجویز کند؛ اما مخاط زرد یا سبز به‌تنهایی دلیل کافی برای مصرف آنتی‌بیوتیک نیست.

شست‌وشوی بینی با محلول نمکی

شست‌وشوی بینی با محلول نمکی می‌تواند به پاک شدن مخاط، آلرژن‌ها و مواد محرک کمک کند و در برخی افراد علائم را کاهش دهد.

اگر از وسایل شست‌وشوی بینی مانند نتی‌پات استفاده می‌کنید، استفاده از آب استریل، مقطر یا آب جوشانده و سپس سردشده اهمیت دارد؛ زیرا آب لوله‌کشی تصفیه‌نشده برای شست‌وشوی بینی می‌تواند خطر عفونت ایجاد کند.

مصرف مایعات

نوشیدن مایعات کافی می‌تواند به حفظ رطوبت بدن و رقیق‌تر شدن ترشحات کمک کند.

مرطوب کردن هوا

اگر هوای خانه خشک است، استفاده صحیح از دستگاه مرطوب‌کننده می‌تواند به کاهش خشکی و تحریک مخاط کمک کند. البته دستگاه باید مرتب تمیز شود تا به منبع رشد میکروب و کپک تبدیل نشود.

داروهای ضدحساسیت

در صورت وجود آلرژی، پزشک ممکن است آنتی‌هیستامین مناسب را توصیه کند.

برخی آنتی‌هیستامین‌های قدیمی‌تر اثر خشک‌کننده بیشتری دارند و ممکن است در بعضی افراد باعث غلیظ‌تر شدن ترشحات شوند. انتخاب دارو باید با توجه به شرایط فرد، سایر داروهای مصرفی و عوارض احتمالی انجام شود.

داروهای ضداحتقان

داروهای ضداحتقان ممکن است برای مدت کوتاه به کاهش گرفتگی بینی کمک کنند، اما همه افراد نباید از آنها استفاده کنند. برخی از این داروها می‌توانند فشار خون یا ضربان قلب را افزایش دهند و بعضی اسپری‌های ضداحتقان نیز در صورت مصرف طولانی‌مدت می‌توانند باعث گرفتگی برگشتی بینی شوند.

به همین دلیل، مصرف آنها بهتر است طبق دستور پزشک یا داروساز باشد.

درمان‌های خانگی برای ترشح پشت حلق

برخی اقدامات ساده ممکن است علائم را کاهش دهند:

• نوشیدن مایعات گرم

• دوش آب گرم و قرار گرفتن در معرض بخار ملایم

• نوشیدن آب کافی

• شست‌وشوی بینی با محلول نمکی مناسب

• پرهیز از دود سیگار و سایر محرک‌های تنفسی

• استفاده صحیح از دستگاه مرطوب‌کننده

• بالا قرار دادن سر هنگام خواب در صورت تشدید علائم در شب

مایعات گرم یا سوپ ممکن است به‌طور موقت احساس گرفتگی و ناراحتی گلو را کاهش دهند، اما نباید آنها را درمان علت اصلی ترشح پشت حلق در نظر گرفت.

اگر آلرژی دارید، این نکات را جدی بگیرید

اگر ترشح پشت حلق در اثر آلرژی ایجاد می‌شود، کاهش تماس با آلرژن‌ها اهمیت زیادی دارد.

شست‌وشوی منظم ملحفه‌ها، کاهش گردوغبار خانه، استفاده از جاروبرقی مناسب و در صورت نیاز استفاده از فیلترهای HEPA می‌تواند در کاهش میزان برخی آلرژن‌های محیطی مؤثر باشد.

اگر علائم در فصل خاصی تشدید می‌شوند، احتمال رینیت آلرژیک نیز باید در نظر گرفته شود.

چه زمانی برای ترشح پشت حلق باید به پزشک مراجعه کرد؟

در بیشتر موارد، ترشح پشت حلق خطرناک نیست و با درمان علت زمینه‌ای برطرف می‌شود. اما در شرایط زیر بهتر است فرد توسط پزشک ارزیابی شود:

• علائم بیش از ۱۰ روز ادامه پیدا کنند یا به‌جای بهبود بدتر شوند.

• تب قابل‌توجه ایجاد شود.

• درد شدید صورت یا تورم اطراف چشم وجود داشته باشد.

• ترشحات خونی به‌طور مکرر دیده شوند.

• ترشحات بدبو و یک‌طرفه باشند.

• تنگی نفس یا خس‌خس ایجاد شود.

• مشکل قابل‌توجه در بلع وجود داشته باشد.

• علائم به‌طور مکرر عود کنند.

• درمان‌های معمول باعث بهبود نشوند.

در صورت تداوم علائم، پزشک ممکن است بیمار را برای بررسی دقیق‌تر به متخصص گوش، حلق و بینی ارجاع دهد. بسته به علائم، ممکن است معاینه بینی و سینوس، آندوسکوپی یا در شرایط خاص تصویربرداری مانند CT درخواست شود.

جمع‌بندی

ترشح پشت حلق معمولاً یک علامت است، نه یک بیماری مستقل. آلرژی، سرماخوردگی، سینوزیت، هوای خشک، مواد محرک و برخی مشکلات ساختاری بینی از علل شایع آن هستند.

رنگ مخاط می‌تواند در طول بیماری تغییر کند، اما مخاط زرد یا سبز به‌تنهایی به معنای عفونت باکتریایی و نیاز به آنتی‌بیوتیک نیست.

شناخت علت اصلی، مهم‌ترین بخش درمان است. در موارد خفیف، نوشیدن مایعات کافی، شست‌وشوی بینی با محلول نمکی و کاهش تماس با محرک‌ها می‌تواند کمک‌کننده باشد؛ اما اگر علائم طولانی، شدید یا غیرمعمول باشند، ارزیابی پزشکی ضروری است.

اگر ترشح پشت حلق شما بیش از چند هفته ادامه دارد یا مرتب تکرار می‌شود، به جای درمان مکرر علامت، باید علت اصلی آن پیدا شود.

پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام دکتر مریم سامانی (روانشناس بالینی) کلیک کنید.

تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است