به گزارش خط سلامت، ناتوانی در به خواب رفتن همیشه به معنای کمبود خستگی نیست. گاهی بدن برای استراحت آماده است، اما مغز همچنان در وضعیت هوشیاری و آماده باش باقی می ماند. فرد ممکن است اتفاقات روز را مرور کند، درباره آینده نگران باشد، مکالمه های گذشته را بارها در ذهن بازسازی کند یا حتی از اینکه امشب هم خوابش نمی برد، مضطرب شود.
این چرخه می تواند به یک مشکل تکرارشونده تبدیل شود هرچه فرد بیشتر تلاش می کند بخوابد، فشار روانی بیشتری تجربه می کند و خواب از او دورتر می شود. روان شناسی خواب و علوم اعصاب، این وضعیت را از چند زاویه بررسی می کنند.
چرا بعضی افراد نمی توانند بخوابند؟
۱. ذهن بیش فعال و نشخوار فکری
برخی افراد هنگام خواب با هجوم افکار روبرو می شوند. آنها مکالمات روزانه، اشتباهات گذشته، مشکلات خانوادگی یا نگرانی های آینده را بارها مرور می کنند. این نشخوار فکری می تواند آرام شدن ذهن و ورود به خواب را دشوار کند.
۲. اضطراب و حالت آماده باش مغز
اضطراب باعث می شود سیستم هشداردهنده بدن فعال باقی بماند. در این وضعیت، فرد ممکن است تپش قلب، تنش عضلانی و نگرانی مداوم را تجربه کند. حتی نگرانی از نخوابیدن نیز می تواند اضطراب بیشتری ایجاد کند و مشکل را تشدید کند.
۳. افسردگی و تغییر الگوی خواب
افسردگی ممکن است با دشواری در به خواب رفتن، بیدار شدن های مکرر یا بیداری زودهنگام همراه باشد. البته برخی افراد مبتلا به افسردگی بیش از حد معمول می خوابند. بنابراین بی خوابی به تنهایی نشانه افسردگی نیست.
۴. به هم خوردن ساعت زیستی بدن
قرار گرفتن در معرض نور صفحه نمایش در ساعات پایانی شب، تغییر مداوم ساعت خواب، شیفت کاری و خوابیدن طولانی در طول روز می توانند ریتم شبانه روزی بدن را مختل کنند. در نتیجه، ممکن است فرد زمانی به رختخواب برود که ساعت زیستی بدن هنوز برای خواب آماده نیست.
۵. شرطی شدن مغز به بیداری در تختخواب
گاهی فرد بارها در تختخواب بیدار می ماند، نگران می شود و به ساعت نگاه می کند. به مرور، تختخواب به جای اینکه با خواب ارتباط پیدا کند، با نگرانی و ناکامی پیوند می خورد. این یکی از سازوکارهای مهم تداوم بی خوابی مزمن است.
۶. مصرف کافئین و برخی داروها
قهوه، چای پررنگ، نوشیدنی های انرژی زا و نیکوتین می توانند خواب را به تأخیر بیندازند. بعضی داروها نیز بر خواب اثر می گذارند بنابراین در صورت شروع بی خوابی پس از مصرف دارو، باید موضوع با پزشک بررسی شود.
افرادی که خوابشان نمی برد چه کار کنند؟
-
ساعت خواب و بیداری خود را حتی در روزهای تعطیل تا حد امکان ثابت نگه دارند.
-
صبح ها در معرض نور طبیعی قرار بگیرند.
-
مصرف کافئین را از ساعات بعدازظهر محدود کنند.
-
پیش از خواب فعالیت های آرام کننده مانند مطالعه سبک یا تمرین تنفس انجام دهند.
-
ساعت را هنگام تلاش برای خوابیدن مرتب بررسی نکنند.
-
اگر خوابشان نمی برد، برای مدتی از تختخواب خارج شوند و در نور ملایم فعالیتی آرام انجام دهند سپس هنگام خواب آلودگی به تخت بازگردند.
-
خواب روزانه طولانی را محدود کنند.
چه زمانی بی خوابی نیاز به بررسی تخصصی دارد؟
اگر مشکل خواب دست کم سه شب در هفته و بیش از سه ماه ادامه داشته باشد و عملکرد روزانه فرد را مختل کند، احتمال بی خوابی مزمن مطرح است. در این شرایط باید علل جسمی، روان شناختی، دارویی و اختلالات دیگر خواب بررسی شوند.
درمان علمی بی خوابی چیست؟
یکی از مؤثرترین روش های درمان بی خوابی مزمن، درمان شناختی رفتاری بی خوابی (CBT-I) است. این روش به فرد کمک می کند افکار نگران کننده درباره خواب را اصلاح کند، عادت های مختل کننده خواب را تغییر دهد و ارتباط ذهنی میان تختخواب و بیداری را از بین ببرد. راهنمای آکادمی پزشکی خواب آمریکا این درمان چندجزئی را به طور جدی توصیه می کند.
کسی که نمی تواند بخوابد، لزوما تنبل، کم تحرک یا گرفتار افکار منفی نیست. بی خوابی می تواند حاصل تعامل پیچیده مغز، بدن، هیجان ها و عادت های رفتاری باشد. به جای جنگیدن با خواب، باید شرایطی ایجاد کرد که مغز دوباره خواب را با آرامش و امنیت پیوند دهد.
تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است