آیا عشق بدون امنیت عاطفی دوام می‌ آورد؟ نقش دلبستگی در کیفیت رابطه زوجی چیست؟

به گزارش خط سلامت،  گاهی دو نفر یکدیگر را دوست دارند، اما کنار هم احساس آرامش نمی کنند. یکی می گوید: می دونم دوستم داره، اما هیچ وقت خیالم راحت نیست.

دیگری می گوید: من عاشقشم، ولی هر بار نزدیک می شه، احساس می کنم دارم خفه می شم.

یکی مدام دنبال اطمینان است.دیگری مدام دنبال فاصله.یکی می ترسد رها شود.دیگری می ترسد استقلالش را از دست بدهد   و هر دو ممکن است واقعاً یکدیگر را دوست داشته باشند.

چرا عشق به تنهایی کافی نیست؟

پاسخ را باید در مفهومی عمیق تر از عشق جست وجو کرد: امنیت عاطفی.

عشق با امنیت یکی نیست

عشق می تواند احساس قدرتمندی باشد؛ اما یک رابطه پایدار فقط با شدت احساسات ساخته نمی شود.رابطه به این نیاز دارد که فرد بتواند در کنار دیگری تا حدی احساس کند: می توانم به تو نزدیک شوم. اگر نیاز داشته باشم، می توانم از تو کمک بخواهم. اگر اختلافی پیش بیاید، رابطه لزوماً از بین نمی رود. می توانم احساساتم را بدون ترس از تحقیر بیان کنم. می توانم هم نزدیک باشم و هم خودم باقی بمانم.

این تجربه ها بخشی از چیزی هستند که در ادبیات روانشناسی رابطه با امنیت دلبستگی ارتباط دارند.

دلبستگی فقط مربوط به کودکی نیست

نظریه دلبستگی با کارهای جان بالبی (John Bowlby) شکل گرفت و بعدها پژوهشگران متعددی، از جمله مری اینسورث، مری مین و دیگران، آن را گسترش دادند.

در این دیدگاه، انسان موجودی رابطه جوست و در طول زندگی به پیوندهای عاطفی امن نیاز دارد.در بزرگسالی، روابط عاشقانه می توانند بخشی از کارکردهای سیستم دلبستگی را بر عهده بگیرند. به همین دلیل، واکنش ما به نزدیک شدن، فاصله گرفتن، طرد شدن یا در دسترس بودن شریک عاطفی می تواند بسیار عمیق باشد.

وقتی یک پیام بی پاسخ، یک بحران می شود

برای یک نفر، جواب ندادن همسر ممکن است فقط یک اتفاق ساده باشد: احتمالاً سرش شلوغ است.

اما برای فرد دیگری ممکن است معنای عمیق تری پیدا کند: دیگه براش مهم نیستم. حتماً از من ناراحته. نکنه می خواد ترکم کنه؟

در اینجا، واکنش فرد فقط به اتفاق فعلی مربوط نیست. معنایی که به اتفاق می دهد نیز اهمیت دارد. اگر مغز یک رفتار مبهم را به عنوان نشانه طرد تفسیر کند، سیستم هیجانی می تواند به سرعت فعال شود.

دلبستگی اضطرابی

افرادی که الگوهای اضطرابی دلبستگی بیشتری دارند، ممکن است نسبت به نشانه های فاصله یا طرد حساس تر باشند.ممکن است بیشتر به دنبال اطمینان باشند.پیام های بیشتری بدهند.درباره تغییر رفتار شریک خود زیاد فکر کنند.یا کوچک ترین فاصله را به معنای کاهش علاقه تعبیر کنند.

اما مهم است بدانیم:سبک دلبستگی یک برچسب شخصیتی قطعی نیست.  تجربه های دلبستگی می توانند پیچیده باشند و در روابط و شرایط مختلف تغییر کنند.

دلبستگی اجتنابی

در سوی دیگر، برخی افراد با نزدیکی عاطفی زیاد احساس ناراحتی می کنند.ممکن است در هنگام تعارض فاصله بگیرند.احساسات خود را کمتر بیان کنند.یا برای حفظ استقلال، از وابستگی عاطفی دوری کنند.از نگاه فرد مقابل، این رفتار ممکن است چنین ترجمه شود: او من را دوست ندارد.

اما برای خود فرد ممکن است معنای دیگری داشته باشد: وقتی فشار زیاد می شود، باید کمی فاصله بگیرم تا بتوانم خودم را تنظیم کنم.

و اینجا چرخه آغاز می شود

فرد مضطرب نزدیک می شود.فرد اجتنابی عقب می رود.عقب رفتن، اضطراب نفر اول را بیشتر می کند.نفر اول بیشتر پیگیری می کند.فرد دوم بیشتر احساس فشار می کند.و دوباره عقب می رود.این چرخه می تواند به یک رابطه فرساینده تبدیل شود.هر دو نفر احساس می کنند: مشکل از اوست.

اما در واقع ممکن است هر دو درگیر یک چرخه تعاملی مشترک باشند.

نگاه روانشناختی دکتر مریم سامانی:

امنیت یعنی رابطه را در لحظه اختلاف هم از دست نمی دهم

یکی از مهم ترین نشانه های امنیت عاطفی این نیست که زوج ها هیچ وقت اختلاف نداشته باشند.بلکه این است که در هنگام اختلاف، رابطه برای فرد کاملاً در معرض نابودی قرار نگیرد.یعنی:

-الان با تو مشکل دارم، اما تو دشمن من نیستی.

-از رفتار تو ناراحتم، اما مجبور نیستم رابطه را تهدید کنم.

-می توانم بگویم از تو دلخورم، بدون اینکه بترسم مرا ترک می کنی.

-می توانم از تو فاصله کوتاهی بگیرم، بدون اینکه قصد قطع رابطه داشته باشم.

امنیت عاطفی یعنی رابطه آن قدر قابل اعتماد باشد که اختلاف، مساوی با فروپاشی تلقی نشود.

امنیت به معنای وابستگی افراطی نیست

یک سوءتفاهم رایج این است که فرد امن کسی است که همیشه به شریکش نیاز دارد.در حالی که امنیت عاطفی با وابستگی افراطی متفاوت است.

فرد امن می تواند به دیگری نزدیک شود و در عین حال استقلال خود را حفظ کند.می تواند کمک بخواهد.می تواند «نه» بگوید.می تواند تنها باشد.می تواند اختلاف نظر داشته باشد   و همچنان احساس کند که رابطه ارزشمند و قابل اتکاست.

چرا امنیت عاطفی برای رابطه جنسی هم اهمیت دارد؟

صمیمیت جنسی فقط مسئله جسمانی نیست.برای بسیاری از زوج ها، تجربه امنیت، اعتماد و پذیرش می تواند بر کیفیت صمیمیت جنسی اثر بگذارد.

وقتی فرد احساس کند قضاوت می شود، طرد می شود یا امنیت رابطه شکننده است، ممکن است بیان خواسته های جنسی برایش دشوارتر شود. از سوی دیگر، احساس امنیت می تواند فضای بیشتری برای گفت وگو درباره نیازها، مرزها و ترجیحات ایجاد کند. بنابراین رابطه عاطفی و رابطه جنسی در بسیاری از زوج ها از یکدیگر جدا نیستند.

امنیت عاطفی چگونه ساخته می شود؟

امنیت فقط با گفتن: دوستت دارم؛    ساخته نمی شود.  بیشتر از آنکه به جمله ها وابسته باشد، به الگوهای تکرارشونده رفتار وابسته است   مثلاً: قولی که داده ایم، تا حد امکان انجام دهیم.  وقتی اشتباه می کنیم، مسئولیت بپذیریم.  در زمان ناراحتی، طرف مقابل را تحقیر نکنیم. احساسات او را مسخره نکنیم. تهدید به جدایی را ابزار دعوا نکنیم. در زمان نیاز، تا حد امکان در دسترس باشیم   و اگر نیاز به فاصله داریم، آن را توضیح دهیم.

امنیت از همین رفتارهای ظاهراً کوچک ساخته می شود.

اعتماد چگونه از بین می رود؟

گاهی یک اتفاق بزرگ اعتماد را می شکند.  اما گاهی اعتماد با ده ها تجربه کوچک فرسوده می شود.قول های تکرارشده ای که عملی نمی شوند.  رازهایی که پنهان می مانند. احساساتی که نادیده گرفته می شوند.  مرزهایی که رعایت نمی شوند   و حرف هایی که گفته می شوند اما پشتوانه رفتاری ندارند. برای همین، امنیت عاطفی چیزی نیست که یک بار ایجاد شود و برای همیشه باقی بماند.  رابطه امن نیاز به مراقبت مداوم دارد.

سکانسی از از اتاق درمان؛

می دانم دوستم دارد، اما نمی توانم آرام باشم

زن گفت: می دونم دوستم داره.

پرسیدم:  پس مشکل چیه؟

گفت: وقتی دیر جواب می ده، ذهنم هزار جا می ره.

مرد گفت: من واقعاً سر کارم. ولی هر بار باید ثابت کنم که هنوز دوستش دارم.

هر دو خسته بودند.زن از اضطراب خسته بود.مرد از احساس تحت نظر بودن. اما اگر فقط رفتارها را نگاه می کردیم، زن «بیش از حد حساس» و مرد «بی توجه» به نظر می رسید. وقتی چرخه را دیدیم، تصویر تغییر کرد. زن با فاصله، احساس خطر می کرد. مرد با فشار، احساس خفگی می کرد. پس یکی نزدیک تر می شد و دیگری دورتر.

کار درمان این نبود که یکی را مقصر اعلام کند.هدف، کمک به آنها برای ایجاد پاسخ های امن تر به نیازهای یکدیگر بود.

امنیت عاطفی با کامل بودن ساخته نمی شود

هیچ انسانی همیشه در دسترس نیست.هیچ زوجی همیشه آرام نیست.گاهی آدم ها اشتباه می کنند.فراموش می کنند.عصبانی می شوند.و حتی حرف نامناسب می زنند.امنیت عاطفی به معنای نبود خطا نیست.یکی از عناصر مهم آن، توانایی ترمیم بعد از آسیب است.یعنی:  اشتباه کردم. می فهمم که ناراحت شدی. می خواهم بفهمم چه چیزی برایت دردناک بود.برای جبرانش چه کاری می توانم انجام دهم؟

رابطه سالم رابطه ای نیست که هیچ زخمی در آن ایجاد نشود. رابطه سالم، رابطه ای است که زخم ها در آن قابل ترمیم باشند.

چند نشانه رابطه نسبتاً امن

هیچ فهرستی تشخیص قطعی نیست، اما در یک رابطه نسبتاً امن معمولاً می توانیم مواردی مانند اینها را ببینیم:

• امکان بیان نیازها بدون ترس شدید از طرد

• توانایی درخواست کمک

• امکان مخالفت بدون تهدید جدایی

• احترام به مرزهای فردی

• توانایی بازگشت به گفت وگو پس از تعارض

• پذیرش مسئولیت اشتباه

• احساس دیده شدن و شنیده شدن

• امکان نزدیک شدن و همچنین داشتن فضای شخصی

چگونه امنیت را بیشتر کنیم؟

به جای حدس زدن، سؤال کنید

وقتی این طور رفتار کردی، منظورت این بود که از من فاصله بگیری؟

بهتر از این است که بگوییم:  تو دیگه منو نمی خوای.

نیازتان را واضح بیان کنید

به جای آزمون گرفتن از همسر: اگر دوستم داشته باشی، خودت باید بفهمی.

بگویید: وقتی مضطرب می شوم، شنیدن یک جمله اطمینان بخش از تو کمکم می کند.

فاصله را به معنای طرد تعبیر نکنید

اگر همسر می گوید: الان نیاز دارم کمی تنها باشم.

می توان پرسید: چه زمانی برمی گردی که درباره اش صحبت کنیم؟

بعد از تعارض ترمیم کنید

گاهی یک جمله ساده بسیار مهم است: هنوز از اتفاق ناراحتم، اما نمی خواهم بین ما فاصله بماند.

این جمله به مغز پیام می دهد: اختلاف وجود دارد، اما رابطه همچنان وجود دارد.

یک خودارزیابی کوتاه

به رابطه خودتان فکر کنید.

آیا می توانید نیاز عاطفی تان را بیان کنید؟

آیا از گفتن «نه» می ترسید؟

آیا اختلاف نظر فوراً به تهدید جدایی تبدیل می شود؟

آیا وقتی همسرتان فاصله می گیرد، فوراً تصور می کنید رابطه تمام شده است؟

آیا وقتی همسرتان نزدیک می شود، احساس خفگی یا از دست دادن استقلال می کنید؟

آیا بعد از تعارض می توانید دوباره به یکدیگر نزدیک شوید؟

پاسخ ها می توانند سرنخ هایی درباره الگوی دلبستگی و امنیت رابطه بدهند؛ اما خودارزیابی جای ارزیابی تخصصی را نمی گیرد.

حرف آخر

عشق مهم است.اما عشق به تنهایی همیشه نمی تواند یک رابطه را نگه دارد.رابطه به جایی نیاز دارد که دو نفر بتوانند در آن، هم دوست داشته شوند و هم احساس امنیت کنند.گاهی مشکل این نیست که عشق وجود ندارد.مشکل این است که یکی نمی تواند باور کند عشق باقی می ماند   و دیگری نمی تواند بدون احساس فشار، نزدیک بماند.

در چنین رابطه ای، سؤال اصلی فقط این نیست: آیا همدیگر را دوست داریم؟

سؤال عمیق تر این است: آیا در کنار هم می توانیم احساس امنیت کنیم؟

چون عشق وقتی فرصت رشد پیدا می کند که رابطه برای هر دو نفر به اندازه کافی امن باشد.

 یکی از زیباترین تعریف های امنیت عاطفی این است: حتی وقتی با هم اختلاف داریم، هنوز می دانم که رابطه ما ارزشمند است و راهی برای برگشتن به سمت یکدیگر وجود دارد.

منابع علمی

Bowlby, J. (1982). Attachment and Loss: Vol. 1. Attachment (2nd ed.). Basic Books. (Original work published 1969)

Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of Attachment: A Psychological Study of the Strange Situation. Lawrence Erlbaum Associates

Hazan, C., & Shaver, P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524. https://doi.org/10.1037/0022-3514.52.3.511

Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in Adulthood: Structure, Dynamics, and Change (2nd ed.). Guilford Press

Johnson, S. M. (2004). The Practice of Emotionally Focused Couple Therapy: Creating Connection. Brunner-Routledge

Overall, N. C., & Simpson, J. A. (2015). Attachment and dyadic regulation processes. Current Opinion in Psychology, 1, 61–66. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2014.11.008

پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام کلیک کنید.

تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است