به گزارش خط سلامت تبخال تناسلی (Genital Herpes) که عمدتاً توسط ویروس هرپس سیمپلکس نوع ۲ (HSV-2) و در سالهای اخیر بطور فزاینده ای توسط HSV-1 ایجاد می شود، یکی از شایع ترین عفونت های منتقله از راه تماس و رابطه جنسی در جهان است. برخلاف بسیاری از بیماری های عفونی که پس از درمان از بدن حذف می شوند، ویروس هرپس پس از عفونت اولیه در گانگلیون های حسی به حالت نهفته باقی می ماند و در پاسخ به عوامل مختلفی مانند استرس روانی، بیماری، اختلال خواب یا تضعیف سیستم ایمنی می تواند مجدداً فعال شود. این ویژگی زیستی موجب شده است که تجربه زندگی با هرپس تنها به تحمل ضایعات پوستی یا دردهای جسمانی محدود نشود، بلکه به یک تجربه مزمن روانشناختی و اجتماعی تبدیل گردد.
در دهه اخیر، پژوهشگران سلامت روان تأکید کرده اند بار واقعی تبخال تناسلی (هرپس) بیش از آنکه ناشی از علائم بالینی باشد، از پیامدهای روانی، اجتماعی و رابطه ای آن ناشی می شود. مرور نظاممند Devine و همکاران (2022) که با حمایت پژوهشگران همکار سازمان جهانی بهداشت انجام شد، نشان داد افراد مبتلا به تبخال تناسلی (هرپس) بطور مکرر کاهش کیفیت زندگی، اضطراب، نگرانی درباره انتقال بیماری، اختلال در روابط عاطفی و احساس انگ اجتماعی را تجربه می کنند. نویسندگان نتیجه گرفتند پیامدهای روانی این بیماری باید بخشی از مراقبت استاندارد بیماران باشد، نه به عنوان موضوعی حاشیه ای در نظر گرفته شود.
این تغییر نگاه، نشان دهنده عبور از مدل صرفاً زیست پزشکی به سوی الگوی زیستی–روانی–اجتماعی است؛ مدلی که بیماری را نتیجه تعامل میان فرایندهای زیستی، شناختی، هیجانی و اجتماعی می داند. در چنین چارچوبی، تبخال تناسلی (هرپس) صرفاً یک عفونت ویروسی نیست، بلکه رویدادی است که می تواند ادراک فرد از خود، احساس امنیت در رابطه، هویت جنسی و کیفیت زندگی مشترک را تحت تأثیر قرار دهد.
تشخیص تبخال تناسلی (هرپس)؛ آغاز یک بحران روانشناختی
پژوهش های جدید نشان می دهند بسیاری از مبتلایان، دریافت تشخیص تبخال تناسلی (هرپس) را به عنوان یک رویداد آسیبزا تجربه می کنند. واکنش اولیه معمولاً تنها ناشی از نگرانی درباره علائم جسمانی نیست، بلکه بیشتر از برداشت ذهنی فرد درباره معنای بیماری سرچشمه می گیرد. بسیاری از بیماران بلافاصله پس از آگاهی از تشخیص، آینده روابط عاطفی خود را تهدیدشده می بینند و این تصور در ذهن آنان شکل می گیرد که دیگر هرگز قادر به تجربه یک رابطه عاشقانه سالم نخواهند بود.
مرور نظاممند Devine و همکاران نشان داد یکی از پایدارترین یافته ها در مطالعات کیفیت زندگی، افزایش اضطراب مرتبط با آینده است. این اضطراب معمولاً حول چند محور اصلی شکل می گیرد: نگرانی از انتقال ویروس به شریک زندگی، ترس از رد شدن پس از افشای بیماری، نگرانی درباره تشکیل خانواده و احساس از دست دادن کنترل بر بدن. برخلاف بسیاری از بیماری های مزمن که فرد عمدتاً نگران پیشرفت بیماری است، در هرپس بخش بزرگی از اضطراب به روابط بین فردی و نگرش دیگران مربوط می شود.
تبخال تناسلی (هرپس) چه طرحواره ای را فعال می کند؟
از دیدگاه روانشناسی شناختی، تشخیص تبخال تناسلی (هرپس) می تواند طرحواره های بنیادین فرد درباره ارزشمندی، دوست داشتنی بودن و پذیرش اجتماعی را فعال کند. افرادی که پیش از بیماری نیز حساسیت بیشتری نسبت به طرد شدن یا ارزیابی منفی دیگران داشته اند، معمولاً آسیب روانی بیشتری را تجربه می کنند. این موضوع با یافته های پژوهش های اخیر درباره نقش انگ اجتماعی همخوانی دارد؛ پژوهش هایی که نشان می دهند شدت ناراحتی روانی بیش از آنکه به تعداد دفعات عود بیماری وابسته باشد، به معنایی بستگی دارد که بیمار برای ابتلا به هرپس قائل است.
در بسیاری از مصاحبه های کیفی، بیماران بیان کرده اند تشخیص بیماری باعث شده است احساس کنند بخشی از هویت اجتماعی و جنسی خود را از دست داده اند. برخی از آنان اظهار کرده اند پس از ابتلا، دیگر خود را شایسته عشق یا رابطه پایدار نمی دانند. این برداشت های شناختی، اگر اصلاح نشوند، می توانند به شکل گیری چرخه ای از اجتناب اجتماعی، کاهش عزت نفس، افسردگی و انزوای عاطفی منجر شوند.
تبخال تناسلی (هرپس) و انگ اجتماعی؛ وقتی رنج روانی از علائم جسمی بیشتر است!
یکی از مهمترین یافته های ادبیات علمی جدید این است که رنج روانی ناشی از تبخال تناسلی (هرپس) ، بیش از آنکه به خود ویروس مربوط باشد، به انگ اجتماعی پیرامون بیماری ارتباط دارد. در بسیاری از فرهنگ ها، بیماریهای منتقله از راه تماس جنسی هنوز با قضاوت های اخلاقی همراه هستند و همین امر سبب می شود فرد مبتلا احساس کند هویت او به جای یک بیمار، به عنوان فردی غیرقابل اعتماد یا نامطلوب تعریف شده است.
مطالعات منتشرشده پس از سال ۲۰۲۰ نشان می دهند این انگ می تواند به دو شکل عمل کند. نخست، انگ ادراک شده؛ یعنی بیمار انتظار دارد دیگران او را طرد یا قضاوت کنند. دوم، انگ درونی شده؛ حالتی که در آن فرد این قضاوت های اجتماعی را می پذیرد و به بخشی از تصویر ذهنی خود تبدیل می کند. این فرایند، زمینه ساز کاهش عزت نفس، احساس شرم مزمن، اضطراب اجتماعی و اجتناب از شکل گیری روابط جدید می شود.
بر اساس مرور Devine و همکاران، انگ اجتماعی یکی از مهمترین عوامل کاهش کیفیت زندگی در مبتلایان به تبخال تناسلی (هرپس) است و در برخی مطالعات، ارتباط آن با افسردگی و اضطراب از شدت علائم جسمانی نیز قوی تر گزارش شده است. پژوهشگران نتیجه گرفته اند مداخلات روانشناختی باید علاوه بر کنترل اضطراب، بر اصلاح باورهای منفی درباره بیماری و کاهش احساس شرم نیز تمرکز داشته باشند.
منابع
Devine A, Xiong X, Gottlieb SL, et al. Health-related quality of life in individuals with genital herpes: a systematic review. Health and Quality of Life Outcomes. 2022;20:40
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines: Genital Herpes. Updated 2024
World Health Organization (WHO). Herpes Simplex Virus Fact Sheet. Updated 2024
پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام کلیک کنید.تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است
