به گزارش خط سلامت مسئله از جایی شروع می شود که خشم را با پرخاشگری یکی بدانیم یا قاطعیت را با رفتار تهاجمی اشتباه بگیریم.
تفاوت شجاعت، عصبانیت و پرخاشگری چیست؟
برای فهم این سه حالت، باید میان احساس، توانایی و رفتار تفاوت بگذاریم.
عصبانیت یا خشم یک هیجان است.
وقتی احساس می کنیم حقمان نادیده گرفته شده، با مانعی روبه رو شده ایم یا چیزی برخلاف انتظارمان پیش رفته است، ممکن است عصبانی شویم. خود خشم به تنهایی نه خوب است و نه بد؛ آنچه اهمیت دارد این است که با این هیجان چه می کنیم.
پرخاشگری یک رفتار است.
ممکن است فرد هنگام خشم داد بزند، توهین کند، تهدید کند، وسایل را بشکند یا به دیگری آسیب بزند. بنابراین خشم و پرخاشگری مترادف نیستند. می توان عصبانی بود بدون اینکه پرخاشگرانه رفتار کرد.
شجاعت با وجود ترس و فشار، امکان انتخاب رفتار سنجیده را فراهم می کند.
فرد شجاع لزوما آرام و بدون هیجان نیست. ممکن است بترسد، عصبانی شود یا تحت فشار قرار بگیرد، اما همچنان بتواند رفتار خود را در جهت یک هدف مشخص تنظیم کند.
از کجا بفهمیم عصبانیت داریم یا پرخاشگری می کنیم؟
یک سوال ساده می تواند تفاوت را روشن کند:
آیا من فقط احساس خشم دارم یا دارم با رفتارم به دیگری آسیب می زنم؟
مثلا ممکن است از رفتار همسر، همکار یا دوستتان عصبانی باشید و بگویید:
من از این اتفاق خیلی ناراحت و عصبانی شدم و انتظار دارم درباره اش صحبت کنیم.
این بیان خشم است، نه لزوما پرخاشگری.
اما اگر واکنش به توهین، تهدید، تحقیر یا آسیب فیزیکی تبدیل شود، دیگر فقط با یک احساس روبه رو نیستیم؛ رفتار پرخاشگرانه وارد ماجرا شده است.
شجاعت با پرخاشگری چه فرقی دارد؟
گاهی رفتار تند با این تصور توجیه می شود که من آدم رک و شجاعی هستم.
اما شجاعت به معنای بلندتر حرف زدن، ترساندن دیگران یا عقب نشینی نکردن در هر بحثی نیست.
فرد می تواند با وجود ترس یا خشم، مرز خود را روشن کند و از حقش دفاع کند؛ بدون اینکه برای رسیدن به هدف، دیگری را تحقیر یا تهدید کند.
برای مثال:
من با این رفتار موافق نیستم. اگر قرار است درباره این موضوع صحبت کنیم، باید بدون توهین ادامه بدهیم.
این جمله می تواند قاطعانه باشد، بدون اینکه پرخاشگرانه باشد.
چرا خشم گاهی به پرخاشگری تبدیل می شود؟
خشم معمولا یک پیام دارد: چیزی برای فرد مهم است و احساس می کند آن موضوع تهدید شده، نادیده گرفته شده یا برخلاف انتظارش پیش رفته است.
اما واکنش به این پیام می تواند متفاوت باشد.
فرد ممکن است درباره مسئله صحبت کند، فاصله بگیرد، درخواست مشخصی مطرح کند یا برای حل مشکل اقدام کند.
یا ممکن است فریاد بزند، توهین کند و طرف مقابل را تهدید کند.
بنابراین بین احساس خشم و رفتار پرخاشگرانه یک مرحله مهم وجود دارد: انتخاب واکنش .
آیا کنترل خشم یعنی عصبانی نشدن؟
نه.
یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم مدیریت خشم یعنی اصلا عصبانی نشویم.
خشم یک هیجان انسانی است و هدف مدیریت خشم، حذف آن نیست. هدف این است که فرد بتواند هیجان را تشخیص دهد، شدت آن را تنظیم کند و بدون آسیب زدن به خود یا دیگران درباره علت آن تصمیم بگیرد.
گاهی حتی پذیرفتن این جمله که من الان خیلی عصبانی هستم، از انکار خشم سالم تر است.
وقتی عصبانی هستیم چه کار کنیم؟
اولین قدم، ایجاد فاصله کوتاه میان احساس و واکنش است.
قبل از جواب دادن، چند نفس آرام بکشید و اگر امکان دارد برای چند دقیقه از موقعیت فاصله بگیرید.
بعد از خودتان بپرسید:
دقیقا چه چیزی من را عصبانی کرده است؟
آیا از رفتار طرف مقابل ناراحتم یا از برداشتی که از رفتار او کرده ام؟
الان می خواهم مسئله را حل کنم یا فقط می خواهم خشمم را تخلیه کنم؟
اگر همین رفتار را فردا انجام دهم، هنوز آن را انتخاب درستی می دانم؟
این سوال ها می توانند کمک کنند واکنش فوری جای خود را به رفتار آگاهانه بدهد.
قاطعیت سالم کجای این ماجرا قرار می گیرد؟
قاطعیت (Assertiveness) با پرخاشگری تفاوت دارد.
در رفتار قاطعانه، فرد نیازها، احساسات و مرزهای خود را روشن بیان می کند و در عین حال حقوق طرف مقابل را نیز نادیده نمی گیرد.
برای مثال به جای: تو همیشه بی مسئولیتی!
می توان گفت: وقتی قرارمان بدون اطلاع قبلی تغییر می کند، ناراحت می شوم. می خواهم اگر برنامه تغییر کرد، زودتر به من اطلاع بدهی.
در جمله دوم، خشم انکار نشده، اما به حمله شخصی تبدیل نشده است.
خودسنجی؛ من شجاعانه رفتار می کنم یا پرخاشگرانه؟
اگر در موقعیت های تنش زا قرار می گیرید، این سوال ها را از خودتان بپرسید:
وقتی عصبانی می شوم، بیشتر درباره رفتار مسئله صحبت می کنم یا شخصیت فرد را هدف می گیرم؟
آیا برای دفاع از حق خود مجبور می شوم طرف مقابل را بترسانم؟
آیا بعد از بحث های شدید معمولا پشیمان می شوم؟
آیا می توانم ناراحتی خود را بدون توهین بیان کنم؟
آیا وقتی حق با من است، باز هم احساس می کنم باید طرف مقابل را شکست بدهم؟
آیا می توانم در یک تعارض، مرز خود را روشن کنم و همزمان احترام طرف مقابل را حفظ کنم؟
پاسخ به این سوال ها می تواند نشان دهد که در تعارض ها بیشتر درگیر خشم هستید، آن را به پرخاشگری تبدیل می کنید یا می توانید از قاطعیت سالم استفاده کنید.
نگاه روانشناختی دکتر مریم سامانی- روانشناس بالینی
در بسیاری از تعارض های روزمره، مشکل از خود خشم شروع نمی شود؛ از جایی شروع می شود که فرد احساس می کند برای شنیده شدن باید صدایش را بلندتر کند، برای حفظ مرزش باید دیگری را بترساند یا برای اثبات حقانیتش باید طرف مقابل را شکست دهد.
در حالی که شجاعت روان شناختی می تواند شکل دیگری داشته باشد: تحمل هیجان، ماندن در گفت وگو، بیان روشن نیاز و دفاع از مرز بدون تبدیل کردن دیگری به دشمن.
خشم می تواند یک پیام مهم داشته باشد، اما لازم نیست فرمان رفتار ما را به دست بگیرد.
پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام دکتر مریم سامانی (روانشناس بالینی) کلیک کنید.تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است
