تبخال تناسلی و کاهش میل جنسی؛ چرا بزرگ ترین آسیب این بیماری در ذهن شکل می گیرد؟ / دکتر مریم سامانی - روانشناس بالینی و استاد دانشگاه

به گزارش خط سلامت در سال های اخیر، نگاه متخصصان سلامت جنسی به تبخال تناسلی تغییر چشمگیری داشته است. اگر در گذشته تمرکز درمان عمدتاً بر کنترل ضایعات پوستی و کاهش عود بیماری بود، امروزه متخصصان بیماری های عفونی، روانشناسان سلامت و سکس تراپیست ها بر این باورند موفقیت درمان تنها زمانی حاصل می شود که پیامدهای روانی، جنسی و رابطه ای بیماری نیز هم زمان مورد توجه قرار گیرد. راهنماهای اروپایی و آمریکایی منتشرشده در سال های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ نیز بر لزوم ارائه مشاوره روانشناختی و آموزش زوجین در کنار درمان دارویی تأکید کرده اند.

تبخال جنسی (هرپس) و کاهش میل جنسی؛ یک مسئله روانشناختی بیش از یک مشکل جسمانی

یکی از مهم ترین یافته های پژوهش های جدید این است که کاهش میل جنسی در مبتلایان به تبخال جنسی  (هرپس)، در اغلب موارد ناشی از درد یا ضایعات جسمانی نیست، بلکه پیامد مستقیم اضطراب، ترس از انتقال بیماری و کاهش تصویر بدنی است. بسیاری از بیماران حتی در دوره هایی که هیچ ضایعه فعالی ندارند، از برقراری رابطه جنسی اجتناب می کنند، زیرا ذهن آنان همچنان درگیر احتمال انتقال ویروس به شریک زندگی است. این نگرانی می تواند به کاهش برانگیختگی جنسی، دشواری در رسیدن به ارگاسم و کاهش رضایت جنسی منجر شود. دستورالعمل های جدید مدیریت تبخال جنسی (هرپس) نیز تأکید می کنند که این مشکلات باید به عنوان بخشی از بیماری شناخته شوند و صرفاً به علائم ویروسی محدود نگردند.

از دیدگاه روانشناسی سلامت، زمانی که فعالیت جنسی به جای تجربه ای همراه با لذت و صمیمیت، با احساس خطر و نگرانی همراه شود، مغز به تدریج رابطه جنسی را با اضطراب شرطی می کند. در نتیجه، حتی پس از کنترل کامل بیماری نیز ممکن است اجتناب جنسی ادامه پیدا کند؛ زیرا منشأ مشکل دیگر ویروس نیست، بلکه یادگیری هیجانی و شرطی شدن اضطراب است.

تاثیر تبخال جنسی (هرپس) بر هویت جنسی؛ آسیبی که کمتر دیده می شود

در بسیاری از بیماران، تبخال جنسی (هرپس) تنها احساس سلامت جسمی را تحت تأثیر قرار نمی دهد، بلکه هویت جنسی آنان را نیز دستخوش تغییر می کند. برخی بیماران احساس می کنند جذابیت خود را از دست داده اند یا دیگر شایسته یک رابطه عاشقانه نیستند. این تغییر در «تصویر ذهنی از بدن» می تواند باعث کاهش اعتماد به نفس جنسی شود؛ پدیده ای که در روانشناسی با عنوان Sexual Self-Esteem شناخته می شود.

مطالعات کیفیت زندگی نشان می دهد بیمارانی که احساس شرم بیشتری نسبت به بیماری دارند، معمولاً کاهش شدیدتری در رضایت از زندگی جنسی، عزت نفس و کیفیت روابط عاطفی تجربه می کنند. این یافته ها نشان می دهد که تجربه ذهنی بیماری، گاهی بیش از شدت علائم جسمانی بر عملکرد جنسی اثر می گذارد.

نقش سبک های دلبستگی در سازگاری با تبخال جنسی (هرپس)

اگرچه تاکنون مطالعه ای اختصاصی که رابطه مستقیم میان تبخال جنسی (هرپس) تناسلی و سبک های دلبستگی را بررسی کرده باشد محدود است، اما پژوهش های جدید درباره دلبستگی و عملکرد جنسی نشان می دهند سبک دلبستگی بزرگسالان نقش مهمی در نحوه مواجهه با بیماری های مرتبط با رابطه صمیمانه دارد. افراد دارای دلبستگی ایمن معمولاً راحت تر درباره بیماری با شریک زندگی گفت وگو می کنند، احتمال بیشتری دارد درمان را دنبال کنند و در مدیریت اضطراب موفق تر باشند. در مقابل، افراد با دلبستگی اضطرابی اغلب نگران طرد شدن هستند و ممکن است افشای بیماری را تا مدت ها به تعویق بیندازند یا پس از افشا، دائماً نگران پایان رابطه باشند. افراد دارای دلبستگی اجتنابی نیز ممکن است از صمیمیت هیجانی و جنسی فاصله بگیرند و برای محافظت از خود، روابط را محدود کنند. این الگوها با مطالعات جدید درباره ارتباط سبک دلبستگی و عملکرد جنسی همخوانی دارد.

از منظر نظریه دلبستگی، تبخال جنسی (هرپس) می تواند به عنوان یک «تهدید رابطه ای» عمل کند. زمانی که فرد احتمال می دهد بیماری موجب طرد یا از دست دادن شریک زندگی شود، سیستم دلبستگی فعال می شود و رفتارهایی مانند چسبندگی، اجتناب یا جست وجوی افراطی اطمینان ممکن است افزایش یابد.

همسران افراد مبتلا به تبخال جنسی ؛ قربانیان خاموش اضطراب

پژوهش های جدید نشان می دهد فشار روانی تبخال جنسی (هرپس) تنها محدود به فرد مبتلا نیست. شریک زندگی نیز ممکن است اضطراب، احساس ناامنی، نگرانی از ابتلا، تردید نسبت به آینده رابطه و حتی احساس گناه را تجربه کند. در زوج هایی که اطلاعات کافی درباره بیماری ندارند، این اضطراب گاهی به محدود شدن تماس های عاطفی و جنسی منجر می شود.

در مقابل، مطالعات و راهنماهای جدید نشان می دهند زوج هایی که آموزش دقیق درباره احتمال واقعی انتقال، درمان سرکوب کننده، استفاده از کاندوم و پرهیز از رابطه در زمان عود بیماری دریافت می کنند، نه تنها اضطراب کمتری دارند، بلکه رضایت زناشویی و کیفیت ارتباط آنان نیز بهبود می یابد. به همین دلیل، در دستورالعمل های جدید، مشاوره زوجین بخشی از درمان استاندارد تبخال جنسی (هرپس) محسوب می شود.

چرا برخی زوج ها پس از تشخیص، رابطه ای محکم تر پیدا می کنند؟

برخلاف تصور رایج، تبخال جنسی (هرپس) همیشه به تضعیف رابطه منجر نمی شود. مطالعات کیفی و گزارش های بالینی نشان داده اند در برخی زوج ها، تشخیص بیماری باعث افزایش گفت وگو، شفافیت، مسئولیت پذیری و حمایت متقابل می شود. زمانی که بیماری بدون سرزنش و با اطلاعات علمی مدیریت شود، زوج ها اغلب مهارت های ارتباطی بهتری پیدا می کنند و احساس اعتماد متقابل تقویت می شود. به همین دلیل، متخصصان تأکید می کنند که پیش آگهی رابطه بیشتر به کیفیت ارتباط و نحوه مدیریت بیماری وابسته است تا خود ابتلا به HSV.

منابع 

Patel, R., Moran, B., Clarke, E., Geretti, A. M., Lautenschlager, S., Green, J., et al. (2025). 2024 European guidelines for the management of genital herpes. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology, 39(4), 742–758

British Association for Sexual Health and HIV. (2024). UK National Guideline for the Management of Anogenital Herpes

Johnston, C., & Wald, A. (2024). Genital Herpes. JAMA, 332(10), 835–836.

Plunkett, M., Neville, C. T., & Chang, J. G. (2024). Genital Herpes: Rapid Evidence Review. American Family Physician

Rodrigues, J. C., Soares, T. P., & Ribeiro, L. M. (2024). Do Attachment Styles Influence the Sexual Function of an Individual? European Psychiatry

تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است