وقتی تهدید واقعی نیست، اما مغز آن را واقعی تجربه می‌ کند: روان‌ زیست‌ شناسی اضطراب مزمن در سایه نااطمینانی جنگ/مروری یکپارچه بر پژوهش‌ های علوم اعصاب و روانشناسی تروما/ دکتر مریم سامانی -روانشناس بالینی و استاد دانشگاه -

خط سلامت: زندگی در شرایط تهدید مبهم و پایدار مانند وضعیت احتمال روی دادن جنگ نوعی اضطراب مزمن ایجاد می کند که نه تنها صرفاً یک تجربه ذهنی، بلکه یک وضعیت پایدار نوروبیولوژیک است. این مقاله با تکیه بر پژوهش‌ های علوم اعصاب، روانشناسی شناختی و مطالعات تروما، سازوکارهای مغزی، جسمی و بین‌ فردی این نوع اضطراب را بررسی کرده و سپس مداخلات مبتنی بر شواهد را مرور می‌ کند.

وقتی تهدید واقعی نیست، اما مغز آن را واقعی تجربه می‌ کند: روان‌ زیست‌ شناسی اضطراب مزمن در سایه نااطمینانی جنگ/مروری یکپارچه بر پژوهش‌ های علوم اعصاب و روانشناسی تروما/ دکتر مریم سامانی -روانشناس بالینی و استاد دانشگاه -

به گزارش خط سلامت یافته‌ ها نشان می‌ دهد که نااطمینانی مزمن با بیش فعالی آمیگدالا، تضعیف قشر پیش‌ پیشانی، اختلال در محور HPA و تغییرات روابط اجتماعی همراه است. در ادامه، راهکارهای درمانی شامل CBT، ACT، ذهن‌آگاهی، تنظیم سیستم عصبی و اصلاح سبک زندگی ارائه می‌ شود.

اضطراب در وضعیت تهدید مبهم

پژوهش‌ های جدید نشان می‌ دهند که مغز انسان نه تنها به خطر واقعی، بلکه به عدم قطعیت درباره خطر نیز واکنش شدید نشان می‌ دهد. این وضعیت در ادبیات علمی با عنوان Sustained Threat State  یا وضعیت تهدید پایدار شناخته می‌ شود (Grupe & Nitschke, 2013).

تحقیقات  Carleton (2016)   نشان می‌ دهد عدم تحمل بلاتکلیفی، یکی از هسته‌ های اصلی اضطراب است؛ به‌گونه‌ ای که ذهن انسان در مواجهه با آینده نامشخص، تمایل به تولید سناریوهای فاجعه‌ آمیز دارد.

سازوکارهای مغزی اضطراب مزمن

- آمیگدالا و پردازش تهدید

مطالعات تصویربرداری مغزی نشان داده‌ اند در شرایط نااطمینانی، آمیگدالا بیش‌ فعال می‌ شود و واکنش ترس را حتی بدون وجود تهدید قطعی فعال نگه می‌ دارد (Simmons et al., 2008).

- قشر پیش‌ پیشانی و کاهش کنترل شناختی

استرس مزمن باعث کاهش عملکرد قشر پیش‌ پیشانی می‌ شود؛ ناحیه‌ ای که مسئول تنظیم هیجان و تصمیم‌ گیری منطقی است (Arnsten, 2009).

هیپوکامپ و حافظه

کورتیزول مزمن موجب کاهش حجم هیپوکامپ می شود و در نتیجه مشکلات حافظه و احساس سردرگمی ایجاد می کند (McEwen, 2017).

 بدن در وضعیت بقا: محور HPA و فرسودگی فیزیولوژیک

فعال‌ سازی طولانی‌ مدت محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–آدرنال باعث ترشح مزمن کورتیزول می‌ شود. این وضعیت با علائم زیر همراه است:

- بی‌ خوابی

-تپش قلب

-  التهاب مزمن

-اختلال گوارشی

- خستگی پایدار

Sapolsky (2004) توضیح می‌ دهد بدن انسان برای استرس کوتاه‌ مدت طراحی شده است، نه تهدیدهای طولانی‌ مدت و مبهم. همچنین محور روده–مغز در شرایط استرس مزمن دچار اختلال می‌ شود (Cryan et al., 2019).

پیامدهای روانی و بین‌ فردی

-   روابط عاطفی

در شرایط تهدید پایدار، سیستم عصبی وارد حالت بقا می‌ شود و ظرفیت همدلی کاهش می‌ یابد. این وضعیت می‌ تواند به کاهش صمیمیت، افزایش تعارض و کاهش میل جنسی منجر شود (Porges, 2022).

- خانواده و کودکان

کودکان بطور مستقیم وضعیت هیجانی والدین را دریافت می‌ کنند. پژوهش‌ ها نشان می‌ دهند اضطراب والدین می‌ تواند سطح کورتیزول کودک را نیز تغییر دهد (Essex et al., 2002).

-  فرسودگی جمعی

در سطح اجتماعی، نااطمینانی طولانی‌ مدت باعث کاهش احساس آینده و افزایش اضطراب جمعی می‌ شود (Hobfoll et al., 2018).

 مداخلات مبتنی بر شواهد برای اضطراب مزمن

- کاهش مواجهه با اخبار تهدیدآمیز

قرار گرفتن مداوم در معرض اخبار بحران با افزایش اضطراب و برانگیختگی فیزیولوژیک مرتبط است (Holman et al., 2014). بر این اساس  APA (2023)  توصیه می‌ کند مواجهه با اخبار محدود و زمان‌ بندی‌ شده باشد.

تنظیم سیستم عصبی

تنفس آهسته و یوگا

تمرین‌ های تنفسی باعث کاهش فعالیت سمپاتیک و افزایش تنظیم واگ می‌ شوند (Brown & Gerbarg, 2005). یوگا نیز با افزایش GABA مرتبط است (Streeter et al., 2012).

ورزش سبک

فعالیت بدنی ملایم موجب کاهش کورتیزول و بهبود تنظیم هیجانی می‌ شود (van der Kolk, 2014).

ذهن‌آگاهی (Mindfulness)

مطالعات نشان داده‌ اند ذهن‌ آگاهی  فعالیت آمیگدالا را کاهش می‌ دهد،  قشر پیش‌ پیشانی را تقویت می‌ کند و بر اثر آن  نشخوار ذهنی کم می‌شود .(Brewer et al., 2011; Hölzel et al., 2011)

درمان شناختی–رفتاری (CBT)

CBT با هدف اصلاح افکار فاجعه‌ ساز، کاهش نشخوار ذهنی و بازسازی ارزیابی خطر، اثربخشی بالایی در کاهش اضطراب دارد (Hofmann et al., 2012).

پذیرش نااطمینانی (ACT)

ACT بر افزایش تحمل بلاتکلیفی و کاهش اجتناب روانی تمرکز دارد (Hayes et al., 2012).

حمایت اجتماعی

ارتباط اجتماعی فعال باعث کاهش پاسخ‌ های تهدید در مغز می‌ شود (Coan et al., 2006). حمایت اجتماعی یکی از قوی‌ ترین عوامل محافظتی در برابر اضطراب مزمن است (Southwick et al., 2016).

تنظیم خواب و ریتم زیستی

اختلال خواب باعث افزایش واکنش‌ پذیری آمیگدالا می‌ شود (Walker, 2017). ثبات خواب و ریتم روزانه نقش محافظتی دارد (Bonanno et al., 2010).

کاهش فاجعه‌ سازی شناختی

در درمان شناختی، اصلاح خطاهای شناختی مانند فاجعه‌سازی باعث کاهش اضطراب می‌ شود (Beck & Clark, 1997).

 درمان‌ های تروما محور

درمان های    EMDR (Shapiro, 2017) ،  Somatic Experiencing (Payne et al., 2015) و  ACT  و   CBTدر کاهش اثرات استرس مزمن مؤثر گزارش شده‌ اند.

جمع‌ بندی

اضطراب ناشی از احتمال جنگ یا تهدید مبهم، صرفاً یک نگرانی ذهنی نیست؛ بلکه یک وضعیت پایدار نوروبیولوژیک است که مغز، بدن، روابط و احساس آینده را تحت تأثیر قرار می‌ دهد. این وضعیت با بیش‌ فعالی آمیگدالا، کاهش کنترل پیش‌ پیشانی، اختلال محور HPA و فرسودگی روانی–اجتماعی همراه است.

مداخلات مؤثر، آنهایی هستند که همزمان بر:

- تنظیم سیستم عصبی

- کاهش نشخوار ذهنی

- افزایش احساس کنترل

- و تقویت ارتباط اجتماعی تمرکز دارند. 

منابع 

Arnsten, A. F. T. (2009). Stress signalling pathways that impair prefrontal cortex structure and function.

Beck, A. T., & Clark, D. A. (1997). An information processing model of anxiety: Automatic and strategic processes. Behaviour Research and Therapy, 35(1), 49–58. https://doi.org/10.1016/S0005-7967(96)00069-1

Bonanno, G. A., Brewin, C. R., Kaniasty, K., & La Greca, A. M. (2010). Weighing the costs of disaster: Consequences, risks, and resilience in individuals, families, and communities. Psychological Science in the Public Interest, 11(1), 1–49. https:doi.org/10.1177/1529100610387086

Brewer, J. A., Worhunsky, P. D., Gray, J. R., Tang, Y. Y., Weber, J., & Kober, H. (2011). Meditation experience is associated with differences in default mode network activity. Proceedings of the National Academy of Sciences, 108(50), 20254–20259. https://doi.org/10.1073/pnas.1112029108

Brown, R. P., & Gerbarg, P. L. (2005). Sudarshan Kriya yogic breathing in the treatment of stress, anxiety, and depression: Part I–neurophysiologic model. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 11(4), 711–717. https://doi.org/10.1089/acm.2005.11.711

Carleton, R. N. (2016). Fear of the unknown: One fear to rule them all? Journal of Anxiety Disorders, 41, 5–21. https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2016.03.011

Coan, J. A., Schaefer, H. S., & Davidson, R. J. (2006). Lending a hand: Social regulation of the neural response to threat. Psychological Science, 17(12), 1032–1039. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.2006.01832.x

Cryan, J. F., O’Riordan, K. J., Cowan, C. S. M., Sandhu, K. V., Bastiaanssen, T. F. S., Boehme, M., ... & Dinan, T. G. (2019). The microbiota–gut–brain axis. Physiological Reviews, 99(4), 1877–2013. https://doi.org/10.1152/physrev.00018.2018

Essex, M. J., Klein, M. H., Cho, E., & Kalin, N. H. (2002). Maternal stress beginning in infancy may sensitize children to later stress exposure. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 41(4), 411–419. https://doi.org/10.1097/00004583-200204000-00004

Grupe, D. W., & Nitschke, J. B. (2013). Uncertainty and anticipation in anxiety: An integrated neurobiological and psychological perspective. Nature Reviews Neuroscience, 14(7), 488–501. https://doi.org/10.1038/nrn3524

Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2012). Acceptance and commitment therapy: The process and practice of mindful change (2nd ed.). Guilford Press.

Hobfoll, S. E., Hall, B. J., Canetti, D., & Ferrer, W. (2018). The limits of resilience: Distress following chronic exposure to terrorism. Journal of Anxiety Disorders, 51, 1–8. https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2017.06.001

Hofmann, S. G., Asnaani, A., Vonk, I. J. J., Sawyer, A. T., & Fang, A. (2012). The efficacy of cognitive behavioral therapy: A review of meta-analyses. Cognitive Therapy and Research, 36(5), 427–440. https://doi.org/10.1007/s10608-012-9476-1

Holman, E. A., Garfin, D. R., & Silver, R. C. (2014). Media’s role in broadcasting acute stress following the Boston Marathon bombings. Proceedings of the National Academy of Sciences, 111(1), 93–98. https://doi.org/10.1073/pnas.1316265110

Hölzel, B. K., Carmody, J., Vangel, M., Congleton, C., Yerramsetti, S. M., Gard, T., & Lazar, S. W. (2011). Mindfulness practice leads to increases in regional brain gray matter density. Psychiatry Research: Neuroimaging, 191(1), 36–43. https://doi.org/10.1016/j.pscychresns.2010.08.006

Maier, S. F., & Seligman, M. E. P. (2016). Learned helplessness at fifty: Insights from neuroscience. Psychological Review, 123(4), 349–367. https://doi.org/10.1037/rev0000033

McEwen, B. S. (2017). Neurobiological and systemic effects of chronic stress. Chronic Stress, 1, 2470547017692328. https://doi.org/10.1177/2470547017692328

Porges, S. W. (2021). Polyvagal safety: Attachment, communication, self-regulation. W. W. Norton & Company.

Sapolsky, R. M. (2004). Why zebras don’t get ulcers (3rd ed.). Henry Holt and Company.

Simmons, A., Matthews, S. C., Paulus, M. P., & Stein, M. B. (2008). Intolerance of uncertainty correlates with insula activation. Neuroscience Letters, 430(2), 92–97. https://doi.org/10.1016/j.neulet.2007.10.071

Southwick, S. M., Pietrzak, R. H., & Laska, E. (2016). Resilience: An update. Annual Review of Clinical Psychology, 12, 715–738. https://doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-032814-112793

Streeter, C. C., Gerbarg, P. L., Saper, R. B., Ciraulo, D. A., & Brown, R. P. (2012). Effects of yoga on the autonomic nervous system. Medical Hypotheses, 78(5), 571–579. https://doi.org/10.1016/j.mehy.2012.01.021

van der Kolk, B. A. (2014). The body keeps the score: Brain, mind, and body in the healing of trauma. Viking.

Walker, M. (2017). Why we sleep: The new science of sleep and dreams. Scribner.

برای ورود به صفحه اینستاگرام کلیک کنید.
ارسال نظر

آخرین اخبار
خط سلامت
فیلم ها
  • خط سلامت: عشق و حسادت با هم مرتبط هستند زیرا یک هورمون مشترک در این دو احساس نقش دارد. عشق احساسی است که به هورمون…

گزارش ویژه
پادکست
اتاق درمان