به گزارش خط سلامت، جمله ها پیش از بیان چند بار در ذهن مرور می شوند، نظرهای واقعی ناگفته می مانند و توجه فرد به جای جریان گفت و گو، روی واکنش دیگران قفل می شود. در چنین شرایطی یک سوال آزاردهنده شکل می گیرد: کدام نسخه، خود واقعی من است؟
پاسخ روانشناسی این است که تغییر رفتار در موقعیت های مختلف، به تنهایی نشانه جعلی بودن شخصیت نیست. انسان موجودی اجتماعی است و مغز او به طور مداوم محیط را از نظر امنیت، پذیرش و احتمال قضاوت ارزیابی می کند.
مغز قبل از حرف زدن جمع را می سنجد
وقتی وارد محیطی ناآشنا می شویم، مغز فقط چهره ها را نمی بیند. هم زمان در حال بررسی مجموعه ای از نشانه هاست: آیا در این جمع پذیرفته می شوم؟ اگر اشتباه کنم چه اتفاقی می افتد؟ حرف من چه تصویری از من می سازد؟ آیا مخالفت کردن برایم هزینه دارد؟
پاسخ مغز به این پرسش ها می تواند میزان صمیمیت، شوخی، سکوت یا احتیاط ما را تغییر دهد. به همین دلیل ممکن است فردی در جمع دوستان قدیمی بسیار راحت باشد، اما در جلسه ای رسمی حتی برای گفتن یک جمله ساده دچار تردید شود.این تغییر لزوما نقش بازی کردن نیست؛ گاهی مغز در حال سازگار کردن رفتار با شرایط محیط است.
چرا نگاه دیگران اینقدر مهم می شود؟
انسان از گذشته های دور برای بقا به گروه وابسته بوده است. پذیرفته شدن در جمع، امنیت و حمایت به همراه داشته و طرد شدن می توانسته خطرناک باشد. به همین دلیل، حساسیت به نظر دیگران بخشی طبیعی از روان انسان است.
مشکل از جایی آغاز می شود که نگرانی درباره ارزیابی دیگران، از خود ارتباط مهم تر شود. در این حالت فرد به جای گوش دادن به گفت و گو، خودش را از بیرون تماشا می کند:
درست نشسته ام؟
صدایم عجیب نبود؟
زیادی حرف زدم؟
نکند کسی از من ناراحت شده باشد؟
این خودنظارتی شدید، ذهن را خسته می کند و اجازه نمی دهد فرد حضور طبیعی و آرامی در جمع داشته باشد.
آیا ما فقط یک شخصیت داریم؟
تصور رایجی وجود دارد که هر انسان باید در تمام موقعیت ها دقیقا یک شکل رفتار کند؛ در غیر این صورت صادق نیست. یافته های روان شناسی اجتماعی چنین تصویر ساده ای را تایید نمی کنند.
هر فرد نقش های مختلفی دارد. ممکن است کسی هم زمان فرزند، والد، همسر، دوست، مدیر یا همکار باشد. هر یک از این نقش ها، بخش متفاوتی از رفتار و هویت او را فعال می کند.
فردی که در محیط کار جدی و رسمی است، می تواند در کنار دوستانش شوخ و پر انرژی باشد. هیچ کدام از این رفتارها لزوما دروغین نیستند. هر دو می توانند بخش هایی واقعی از یک شخصیت چند وجهی باشند.
مرز انعطاف طبیعی و خود جعلی کجاست؟
تفاوت رفتار در جمع های مختلف، تا زمانی طبیعی است که فرد همچنان با ارزش ها و نیازهای اصلی خود ارتباط داشته باشد.
زنگ خطر زمانی به صدا در می آید که فرد برای پذیرفته شدن: همیشه با دیگران موافقت کند؛ از بیان نظر خود بترسد؛ مرزهای شخصی اش را نادیده بگیرد؛ خواسته هایش را مرتب قربانی کند؛ یا بعد از هر جمع ساعت ها رفتار خود را مرور کند.
در چنین وضعیتی، سازگاری اجتماعی ممکن است به خودسانسوری مزمن تبدیل شود. فرد آن قدر تلاش می کند مطابق انتظار دیگران باشد که کم کم تشخیص خواسته واقعی خودش دشوار می شود.
چرا نه گفتن برای بعضی افراد دشوار است؟
جمله هایی مانند هر طور شما بخواهید، برای من فرقی ندارد یا من مشکلی ندارم، همیشه نشانه انعطاف پذیری نیستند.گاهی پشت این جمله ها ترس از طرد شدن، ناراحت کردن دیگران یا از دست دادن رابطه قرار دارد. فرد ممکن است در درون مخالف باشد، اما برای حفظ تصویری دوست داشتنی از خودش سکوت کند.
اگر این الگو ادامه پیدا کند، نیازهای دیگران همیشه جلوتر از خواسته های شخصی قرار می گیرند. نتیجه می تواند خستگی، خشم پنهان، کاهش عزت نفس و احساس گم کردن خود باشد.
چرا بعد از مهمانی احساس فرسودگی می کنیم؟
خستگی پس از حضور در جمع همیشه به درون گرایی مربوط نیست. گاهی فرد در تمام مدت مشغول کنترل خود بوده است.وقتی ذهن هم زمان حرف زدن، حالت چهره، واکنش دیگران و احتمال اشتباه را بررسی می کند، انرژی شناختی زیادی مصرف می شود. فرد ممکن است پس از پایان مهمانی بارها مکالمه ها را مرور کند و از خودش بپرسد آیا حرف نامناسبی زده است. این الگو در بعضی افراد گذراست، اما اگر شدید، مداوم و محدود کننده باشد، می تواند با اضطراب اجتماعی ارتباط داشته باشد.
خود واقعی یعنی هرچه فکر می کنیم بگوییم؟
اصیل بودن به معنای حذف ملاحظه، ادب و مسئولیت اجتماعی نیست. ممکن است عصبانی باشیم، اما با احترام صحبت کنیم. ممکن است مخالف باشیم، اما تحقیر نکنیم. ممکن است نخواهیم کاری را انجام دهیم، اما پاسخ خود را آرام و روشن بیان کنیم.
خود واقعی بودن بیشتر از آنکه به بیان بدون فیلتر تمام افکار مربوط باشد، به هماهنگی میان ارزش ها، انتخاب ها و رفتارها مربوط است. فرد اصیل می تواند متناسب با موقعیت رفتار کند، بدون آنکه برای جلب تایید دیگران از اصول و مرزهای اساسی خود عبور کند.
هر تغییر رفتاری نشانه نقاب زدن نیست
دکتر مریم سامانی، روانشناس بالینی، توضیح می دهد فردی که در محل کار رسمی تر و کنار دوستانش راحت تر است، الزاما دو شخصیت متفاوت ندارد. محیط های مختلف، بخش های متفاوتی از هویت انسان را فعال می کنند.
به گفته او، مسئله زمانی اهمیت بالینی پیدا می کند که فاصله میان احساس درونی و رفتاری که فرد مجبور است نشان دهد، آن قدر زیاد شود که دیگر نتواند خواسته ها، ارزش ها و مرزهای شخصی خود را تشخیص دهد.
در این شرایط، فرد ممکن است هنگام تصمیم گیری فقط به انتظار خانواده، همسر، دوستان یا محیط کار فکر کند و در پاسخ به این سوال که خودش چه می خواهد، پاسخی نداشته باشد.
یک تمرین ساده برای شناخت خود اجتماعی
رفتار خود را در سه موقعیت بررسی کنید: زمانی که تنها هستید؛ زمانی که کنار فردی بسیار نزدیک قرار دارید؛ و زمانی که وارد جمعی ناآشنا می شوید.
سپس از خودتان بپرسید:
در کدام موقعیت راحت تر حرف می زنم؟
کجا بیشتر خودم را سانسور می کنم؟
از قضاوت چه کسی بیشتر می ترسم؟
آیا برای پذیرفته شدن، برخلاف ارزش هایم رفتار می کنم؟ آیا تغییر رفتارم انعطاف طبیعی است یا احساس می کنم بخشی از خودم را پنهان کرده ام؟ هدف این تمرین یکسان کردن رفتار در تمام موقعیت ها نیست. هدف، پیدا کردن نقاطی است که ترس از قضاوت، حق انتخاب را از ما می گیرد.
چه زمانی بهتر است از روانشناس کمک بگیریم؟
اگر نگرانی درباره قضاوت دیگران باعث شود از جمع، دانشگاه، محیط کار یا روابط نزدیک دوری کنید، مراجعه به متخصص سلامت روان می تواند مفید باشد.
همچنین اگر پس از تعامل های اجتماعی ساعت ها درگیر مرور اتفاقات می شوید، برای بیان نظر ساده اضطراب شدیدی دارید یا همیشه نیازهای خود را برای حفظ رابطه کنار می گذارید، بهتر است این الگو جدی گرفته شود.
کمک حرفه ای قرار نیست شخصیت اجتماعی فرد را تغییر دهد؛ هدف این است که او بتواند با اضطراب کمتر، مرزهای روشن تر و آزادی بیشتری در روابط حضور داشته باشد.
ما در تمام موقعیت ها دقیقا یکسان رفتار نمی کنیم. کنار یک دوست قدیمی ممکن است شوخ باشیم، در محیط کار جدی تر شویم و در جمعی ناآشنا محتاطانه حرف بزنیم. این تفاوت ها لزوما نشانه دورویی نیستند. مشکل زمانی شکل می گیرد که برای پذیرفته شدن، آن قدر خودمان را تغییر دهیم که دیگر صدای درونی، خواسته ها و ارزش هایمان را نشنویم.
خود واقعی یک نسخه ثابت و تغییر ناپذیر نیست. خود واقعی می تواند انسانی انعطاف پذیر باشد که نقش های مختلف زندگی را می پذیرد، اما برای به دست آوردن تایید دیگران، خودش را کنار نمی گذارد. شاید سوال اصلی این نباشد که در کدام جمع خود واقعی من ظاهر می شود؛ سوال مهم تر این است که برای دوست داشته شدن، از کدام بخش خودم گذشته ام؟
پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام کلیک کنید.تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است
