یک خبر مبهم چگونه جامعه را به وحشت می اندازد؟

به گزارش خط سلامت،  چرا در لحظه بحران، ذهن ما بدترین احتمال را جدی می گیرد؟ هنگامی که خبر غیر منتظره ای منتشر می شود، ذهن با وضعیتی روبه رو می شود که در آن اطلاعات کافی برای ارزیابی خطر وجود ندارد. انسان برای تصمیم گیری به نشانه های محیطی نیاز دارد، اما در بحران ها ممکن است معلوم نباشد چه اتفاقی افتاده، چه کسانی در معرض خطر هستند و پیامدهای حادثه چه خواهد بود. همین ابهام می تواند نگرانی را افزایش دهد و فرد را به جست و جوی مداوم اطلاعات وادار کند.

پژوهشی منتشر شده در سال ۲۰۲۵ در مجله JMIR Mental Health به نقش ابهام ناشی از اخبار در ایجاد پریشانی روانی پرداخته است. نویسندگان توضیح می دهند که مواجهه مکرر با اخبار منفی، به ویژه زمانی که وضعیت نامعلوم باقی می ماند، می تواند چرخه ای از نگرانی و مصرف بیشتر اخبار ایجاد کند. فرد برای کاهش اضطراب به دنبال اطلاعات تازه می رود، اما اگر اطلاعات متناقض یا ناقص باشند، نگرانی او ممکن است بیشتر شود.

ترس چگونه از یک نفر به هزاران نفر منتقل می شود؟

در روانشناسی اجتماعی، سرایت هیجانی به فرایندی گفته می شود که طی آن حالت های هیجانی افراد بر یکدیگر اثر می گذارند. وقتی اطرافیان ما مضطرب هستند، پیام های هشدارآمیز دریافت می کنیم یا با انبوهی از واکنش های نگران کننده روبه رو می شویم، ممکن است خودمان نیز احساس خطر بیشتری کنیم. در چنین شرایطی، واکنش دیگران به بخشی از اطلاعاتی تبدیل می شود که برای ارزیابی موقعیت به کار می بریم.

مرور پژوهشی منتشر شده در مجله Frontiers in Psychology در سال ۲۰۲۵، سازوکارهای انتقال هیجان، ادراک و رفتار میان افراد را بررسی کرده است. این مرور نشان می دهد که تعاملات اجتماعی می توانند به تقویت و گسترش واکنش های روانی در سطح گروه منجر شوند. البته هر نگرانی مشترکی به معنای وحشت جمعی نیست؛ گاهی ترس عمومی پاسخی متناسب با خطر واقعی است. مسئله زمانی پیچیده می شود که شدت واکنش ها از اطلاعات قابل تایید فراتر برود.

چرا شایعه در بحران ها سریع تر از واقعیت حرکت می کند؟

وقتی اطلاعات رسمی دیر منتشر می شود یا جزئیات حادثه هنوز مشخص نیست، فضای خالی اطلاعاتی به وجود می آید. در این وضعیت، افراد ممکن است روایت های غیر رسمی را برای توضیح اتفاقات بپذیرند یا به دیگران منتقل کنند. شایعه گاهی از یک برداشت ناقص آغاز می شود، در مسیر انتقال تغییر می کند و با هر بار بازنشر، جزئیات تازه ای به آن اضافه می شود.

مطالعه ای منتشر شده در نشریه Proceedings of the National Academy of Sciences درباره انتشار شایعه هنگام قرنطینه اضطراری یک دانشگاه پس از وقوع حادثه تیراندازی، نشان داد که دریافت اطلاعات متناقض با پریشانی روانی بیشتر ارتباط داشت. تحلیل پیام های شبکه اجتماعی نیز نشان داد که انتشار شایعات با هیجان منفی جامعه در فاصله های زمانی فاقد اطلاع رسانی رسمی همراه بود. این یافته اهمیت ارتباطات روشن و به موقع را در شرایط بحرانی برجسته می کند.

چرا خبری را باور می کنیم که از آن می ترسیم؟

ذهن انسان همیشه اطلاعات را بی طرفانه بررسی نمی کند. سوگیری تاییدی باعث می شود افراد بیشتر به اطلاعاتی توجه کنند که با باورها و انتظارهای قبلی آن ها هماهنگ است. اگر کسی از قبل نگران وقوع یک حادثه باشد، ممکن است یک پیام تایید نشده را نشانه ای برای اثبات نگرانی خود بداند، اما اطلاعات مخالف آن را کم اهمیت تلقی کند.

در شبکه های اجتماعی، تکرار یک ادعا نیز می تواند احساس آشنایی ایجاد کند. وقتی یک خبر بارها در گروه های مختلف دیده می شود، ممکن است معتبرتر به نظر برسد، حتی اگر منبع اولیه آن مشخص نباشد. تعداد بازنشرها، لحن قاطع منتشر کننده و واکنش های هیجانی دیگران، به تنهایی شواهدی برای صحت خبر نیستند.

چرا بازنشر یک هشدار می تواند بحران را تشدید کند؟

بسیاری از افراد شایعه را با هدف فریب دیگران منتشر نمی کنند. ممکن است قصد داشته باشند خانواده و دوستانشان را از خطری احتمالی آگاه کنند یا تصور کنند انتقال سریع اطلاعات به نجات دیگران کمک می کند. با این حال، بازنشر یک پیام تایید نشده می تواند ترس را گسترش دهد، توجه عمومی را منحرف کند و تشخیص اطلاعات معتبر را دشوارتر سازد.

در چنین شرایطی، رسانه ها و نهادهای مسئول باید میان سرعت اطلاع رسانی و دقت خبر تعادل برقرار کنند. اعلام روشن آنچه مشخص شده، بیان صریح جزئیات نامعلوم و اصلاح سریع اطلاعات نادرست می تواند از گسترش برداشت های اشتباه جلوگیری کند.

چگونه در برابر ترس جمعی مقاومت کنیم؟

دکتر مریم سامانی- روانشناس بالینی و متخصص حوزه تروما و آسیب های روانی - می گوید:  نخستین گام، جدا کردن احساس خطر از شواهد خطر است. اضطراب ما واقعی است، اما شدت آن به تنهایی میزان خطر بیرونی را مشخص نمی کند. پیش از بازنشر هر پیام باید منبع اولیه، زمان انتشار، شواهد موجود و تایید آن از سوی منابع مستقل بررسی شود. اگر تصویری بدون تاریخ یا مکان مشخص منتشر شده است، نباید صرفا بر اساس توضیح همراه آن درباره صحتش تصمیم گرفت.

وی معتقد است: محدود کردن بررسی مکرر اخبار، انتخاب چند منبع معتبر و فاصله گرفتن از پیام های تکراری و هیجان انگیز نیز می تواند به کاهش فشار روانی کمک کند. در شرایطی که خطر فوری مطرح است، باید اطلاعیه های رسمی و دستورالعمل های ایمنی مربوط را در اولویت قرار داد.

ترس جمعی همیشه از دروغ آغاز نمی شود؛ گاهی یک واقعیت نگران کننده، ابهام و نبود اطلاعات کافی زمینه گسترش آن را فراهم می کند. آنچه اهمیت دارد، توانایی حفظ دقت در لحظه ای است که هیجان به سرعت در حال گسترش است. در روزهای بحران، مسئولیت اجتماعی فقط هشدار دادن نیست؛ گاهی مهم ترین کمک به دیگران، منتشر نکردن خبری است که هنوز از صحت آن مطمئن نیستیم.

تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است