به گزارش خط سلامت، اما چرا در چنین شرایطی، ذهن بعضی افراد حتی پیش از روشن شدن ابعاد واقعی یک بحران، خود را برای بدترین سناریو آماده می کند؟ پاسخ را باید در سازوکار مغز برای تشخیص خطر، نیاز انسان به پیش بینی آینده و تأثیر تکرار اخبار تهدیدآمیز جست وجو کرد.
وقتی مغز میان احتمال و واقعیت فاصله را کم می کند
مغز انسان برای شناسایی خطر و آماده سازی بدن برای واکنش سریع تکامل یافته است. وقتی نشانه ای از تهدید دریافت می کنیم، شبکه های عصبی مرتبط با تشخیص خطر و بخش هایی از دستگاه عصبی خودکار فعال می شوند؛ ضربان قلب ممکن است افزایش پیدا کند، تنفس تغییر کند و توجه ما به اطلاعات نگران کننده معطوف شود. این واکنش ها در برابر خطر واقعی می توانند به حفظ جان کمک کنند، اما در مواجهه مداوم با خبر جنگ، گاهی سامانه هشدار بدن بارها فعال می شود، بی آنکه فرد مستقیما در محل حادثه حضور داشته باشد.
ذهن برای کاهش ابهام تلاش می کند آینده را پیش بینی کند. مشکل از جایی آغاز می شود که پیش بینی به جای بررسی احتمال های مختلف، حول بدترین نتیجه ممکن شکل می گیرد. فرد خبری درباره یک حمله می خواند و بلافاصله از خود می پرسد آیا جنگ گسترده تر خواهد شد، آیا خانواده اش در خطر قرار می گیرند یا آیا زندگی روزمره به زودی مختل می شود. این پرسش ها لزوما نشانه ضعف روانی نیستند؛ در شرایط تهدید، تلاش ذهن برای پیش بینی خطر قابل درک است. با این حال، احتمال وقوع یک اتفاق با قطعی بودن آن تفاوت دارد؛ تفاوتی که اضطراب شدید می تواند از نظر ذهنی کمرنگ کند.
چرا مدام اخبار جنگ را بررسی می کنیم؟
یکی از واکنش های رایج هنگام بحران، بررسی مکرر تلفن همراه و دنبال کردن خبرهای تازه است. فرد ممکن است تصور کند اگر هر چند دقیقه یک بار خبرها را بررسی کند، کنترل بیشتری بر شرایط خواهد داشت یا برای اتفاقات احتمالی آماده تر می شود. دریافت اطلاعات تازه نیز گاهی برای لحظاتی از ابهام کم می کند؛ اما اگر خبر جدید نگرانی بیشتری ایجاد کند، فرد دوباره برای آرام شدن سراغ تلفن همراه می رود.
به این ترتیب، چرخه ای شکل می گیرد که در آن نگرانی، جست وجوی خبر را بیشتر می کند و مواجهه مکرر با تصاویر و گزارش های نگران کننده، نگرانی را دوباره افزایش می دهد. خبرهای فوری، هشدارهای تلفن همراه و الگوریتم های شبکه های اجتماعی نیز ممکن است این چرخه را تقویت کنند؛ به ویژه وقتی تصاویر تکان دهنده بارها و بدون زمینه کافی بازنشر می شوند.
گزارش آسوشیتدپرس در مارس ۲۰۲۶ درباره اثر اخبار بحران بر سلامت روان، به توضیحات متخصصانی اشاره می کند که مواجهه مداوم با اخبار اضطراب آور را عاملی برای تشدید پریشانی روانی می دانند. این متخصصان بر کاهش خبرخوانی وسواس گونه، پرهیز از تماشای مکرر تصاویر گرافیکی و انتخاب منابع خبری معتبر تأکید کرده اند.
اضطراب ناشی از جنگ، به معنای ابتلا به اختلال روانی نیست
ترس، اندوه، تحریک پذیری، اختلال خواب و دشواری تمرکز می توانند واکنش هایی طبیعی به بحران های تهدیدکننده باشند. سازمان جهانی بهداشت نیز تأکید می کند که بیشتر افراد پس از تجربه رویدادهای بالقوه آسیب زا، با وجود پریشانی اولیه، لزوما به اختلال روانی پایدار مبتلا نمی شوند. حمایت اجتماعی و دسترسی به کمک مناسب می توانند در روند بهبود نقش داشته باشند.
با این حال، شدت واکنش افراد یکسان نیست. کسی که پیش تر تجربه جنگ، سوگ، جابه جایی اجباری یا حادثه ای تهدیدکننده داشته است، ممکن است با شنیدن صدای انفجار یا دیدن تصاویر مشابه، خاطرات و احساسات گذشته را دوباره تجربه کند. افرادی که اعضای خانواده شان در مناطق درگیر زندگی می کنند نیز ممکن است نگرانی بیشتری داشته باشند؛ زیرا تهدید برای آن ها فقط یک خبر دوردست نیست و با امنیت عزیزانشان ارتباط مستقیم دارد.
در چنین شرایطی باید میان نگرانی متناسب با واقعیت و اضطرابی که زندگی روزمره را مختل می کند، تفاوت گذاشت. اگر فرد برای مدت طولانی نمی تواند بخوابد، تمرکز خود را از دست داده، دچار حملات شدید اضطراب شده یا حتی در نبود نشانه های فوری خطر احساس می کند فاجعه ای در راه است، ارزیابی متخصص سلامت روان می تواند کمک کننده باشد. صرف ترسیدن یا پیگیری اخبار به تنهایی به معنای ابتلا به اختلال اضطرابی یا اختلال استرس پس از سانحه نیست.
چگونه از گرفتار شدن در چرخه ترس جلوگیری کنیم؟
دکتر مریم سامانی- روانشناس بالینی و متخصص در حوزه تروما و آسیب های روانی- معتقد است: هدف، بی خبر ماندن از جنگ یا بی تفاوت شدن نسبت به رنج دیگران نیست. مسئله این است که آگاهی از رویدادها به فرسودگی روانی تبدیل نشود. تعیین زمان مشخص برای پیگیری اخبار، انتخاب چند منبع معتبر و کنار گذاشتن بررسی مداوم شبکه های اجتماعی می تواند میزان مواجهه بی وقفه با محتوای اضطراب آور را کاهش دهد. بهتر است خبرها را در فاصله های معین بررسی کنیم، نه اینکه هر اعلان تلفن همراه، جریان زندگی و تمرکزمان را قطع کند.
وی می گوید: همچنین باید میان اطلاعات تأییدشده، تحلیل کارشناسی و گمانه زنی تفاوت بگذاریم. بازنشر خبری که منبع روشنی ندارد، نه تنها به افزایش آگاهی کمک نمی کند، بلکه ممکن است ترس را در خانواده و جامعه گسترش دهد. دیدن تصاویر خشن نیز برای آگاه شدن از ابعاد یک بحران همیشه ضروری نیست؛ می توان از گزارش های متنی معتبر برای دنبال کردن تحولات استفاده کرد.
وی تاکید می کند: در لحظات اضطراب، توجه به محیط اطراف و بازگشت به کارهای روزمره می تواند به تنظیم واکنش بدن کمک کند. تنفس آرام، صحبت با فردی قابل اعتماد، حفظ برنامه خواب و اختصاص دادن زمانی برای فعالیت های معمول، به معنای نادیده گرفتن خطر نیست؛ این اقدامات کمک می کنند ذهن در کنار نگرانی، امکان استراحت و بازیابی نیز داشته باشد. سازمان جهانی بهداشت نیز محدود کردن پیگیری اخبار در صورت افزایش استرس، خواب کافی و حفظ ارتباط با دیگران را از راهکارهای مراقبت از سلامت روان معرفی می کند.
وقتی آماده باش ذهنی به خستگی روانی تبدیل می شود
زندگی در سایه تهدید فقط با صدای انفجار یا حضور در منطقه جنگی تعریف نمی شود؛ گاهی تکرار تصاویر، انتظار برای خبر بعدی و تصور مداوم آینده ای نامعلوم نیز می تواند ذهن را خسته کند. مغز برای محافظت از ما به خطر توجه می کند، اما قرار نیست تمام روز در وضعیت هشدار باقی بماند.
نکته مهم این است که آمادگی با فاجعه سازی تفاوت دارد. پیگیری اطلاعات معتبر و انجام اقدامات ضروری، واکنش هایی سازنده اند؛ اما مرور بی پایان سناریوهای ترسناک، آینده را قابل کنترل تر نمی کند. در شرایط بحرانی، مراقبت از سلامت روان بخشی از آمادگی برای مواجهه با واقعیت است؛ نه فرار از آن.
پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام دکتر مریم سامانی (روانشناس بالینی) کلیک کنید.تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است
