به گزارش خط سلامت، حمله پانیک می تواند بسیار شدید و ترسناک باشد و علائم جسمانی آن گاهی آن قدر واقعی و قدرتمند هستند که فرد تصور می کند در معرض یک خطر فوری جسمانی قرار گرفته است.
اما یک اصل مهم را نباید فراموش کرد: علائم حمله پانیک می توانند شبیه برخی مشکلات پزشکی باشند و از روی یک مقاله نمی توان تشخیص داد که علت علائم چیست . در علائم جدید، شدید یا نگران کننده، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.
حمله پانیک دقیقا چیست؟
حمله پانیک یک دوره ناگهانی از ترس شدید یا ناراحتی شدید است که می تواند به سرعت افزایش پیدا کند. این حمله ممکن است با علائمی مانند: تپش قلب، تعریق، لرزش، تنگی نفس یا احساس خفگی، احساس فشار یا ناراحتی قفسه سینه، تهوع، سرگیجه، احساس گرما یا سرما، احساس غیرواقعی بودن محیط، ترس از دست دادن کنترل یا ترس از مرگ همراه باشد.
گاهی حمله به صورت کاملا ناگهانی شروع می شود. گاهی نیز در شرایطی رخ می دهد که فرد از قبل تحت فشار یا اضطراب بوده است.
چرا بدن اینقدر شدید واکنش نشان می دهد؟
برای درک پانیک باید سیستم هشدار بدن را بشناسیم. وقتی مغز تهدید را تشخیص می دهد، بدن برای واکنش آماده می شود. ضربان قلب افزایش می یابد تا خون بیشتری به عضلات برسد. تنفس تغییر می کند.عضلات منقبض می شوند.
توجه روی خطر متمرکز می شود. این واکنش ها در برابر خطر واقعی مفیدند اما در حمله پانیک، سیستم هشدار ممکن است بدون وجود تهدید جسمانی متناسب، به شدت فعال شود. فرد ناگهان با موجی از تغییرات جسمانی روبه رو می شود و سپس ذهن تلاش می کند برای این تغییرات توضیح پیدا کند.
قلبم دارد می ایستد
یکی از مهمترین مشکلات در حمله پانیک، تفسیر فاجعه آمیز علائم بدن است. فرد تپش قلب را احساس می کند.
بعد فکر می کند: این طبیعی نیست. اضطراب افزایش پیدا می کند. ضربان قلب بیشتر احساس می شود. بعد فکر می کند:پس حتما اتفاق بدی افتاده؛ ترس بیشتر می شود.
این چرخه می تواند بسیار سریع اتفاق بیفتد بنابراین گاهی آنچه حمله را شدیدتر می کند فقط علامت اولیه نیست؛ معنایی است که فرد به آن علامت می دهد .
اما آیا هر تپش قلبی پانیک است؟
تپش قلب می تواند علت های مختلفی داشته باشد؛ از اضطراب و مصرف کافئین گرفته تا بعضی مشکلات قلبی، داروها، کم خونی، اختلالات تیروئید و عوامل دیگر.
همین موضوع درباره تنگی نفس، سرگیجه یا درد قفسه سینه نیز صدق می کند بنابراین یکی از خطرناک ترین اشتباه ها این است که فرد هر علامت جدیدی را به اضطراب نسبت دهد. اول باید احتمال علت های جسمانی مهم در نظر گرفته شود .
پس تفاوت حمله پانیک با مشکل قلبی چیست؟
پاسخ ساده ای وجود ندارد. برخی ویژگی ها ممکن است به پزشک در تشخیص کمک کنند، اما هیچ نشانه منفردی نمی تواند در خانه تشخیص قطعی ایجاد کند.
درد یا فشار قفسه سینه، به ویژه اگر جدید، شدید، طولانی یا همراه با علائمی مانند تنگی نفس قابل توجه، تعریق شدید، تهوع، ضعف، غش یا انتشار درد به بازو، شانه، پشت، گردن یا فک باشد، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
یک تفاوت مهم: ترس از مرگ
در حمله پانیک، ترس از مرگ می تواند بسیار شدید باشد. فرد ممکن است مطمئن باشد: الان می میرم.
اما این تجربه ذهنی به تنهایی نمی تواند مشخص کند که علت، پانیک است یا بیماری جسمانی. ترس شدید از مرگ در پانیک واقعی است، اما بیماری قلبی نیز می تواند با احساس خطر و ترس همراه شود بنابراین تشخیص نیازمند ارزیابی حرفه ای است.
وقتی اولین حمله اتفاق می افتد
برای فردی که برای نخستین بار چنین تجربه ای دارد، طبیعی است که نداند چه اتفاقی در حال رخ دادن است. ممکن است به اورژانس مراجعه کند. ممکن است قلبش بررسی شود. ممکن است آزمایش هایی انجام شود و بعد متوجه شود که مشکل قلبی حادی پیدا نشده است.
این تجربه می تواند بسیار مهم باشد اما اگر حملات بعدا تکرار شوند، مسئله فقط تحمل کردن حمله نیست. باید بررسی شود آیا فرد دچار پانیک شده است یا خیر.
اختلال پانیک با یک حمله پانیک یکی نیست
این دو اصطلاح را نباید یکی دانست. یک فرد ممکن است در طول زندگی یک حمله پانیک را تجربه کند، بدون اینکه اختلال پانیک داشته باشد. اختلال پانیک زمانی مطرح می شود که حملات مکرر و غیرمنتظره رخ دهند و فرد در پی آنها دچار نگرانی پایدار درباره حمله بعدی یا تغییرات قابل توجه در رفتار خود شود مثلا: اگر دوباره در مترو حمله کنم چه؟، اگر وسط جلسه قلبم تند بزند چه؟، اگر تنها باشم و اتفاقی بیفتد چه؟ و در نتیجه شروع به اجتناب از موقعیت ها می کند.
ترس از حمله بعدی می تواند زندگی را محدود کند
گاهی خود حمله فقط چند دقیقه یا مدت محدودی طول می کشد اما ترس از تکرار آن ممکن است هفته ها و ماه ها باقی بماند. فرد دیگر سوار هواپیما نمی شود. تنها رانندگی نمی کند. به مراکز خرید نمی رود. در صف نمی ایستد. ورزش نمی کند یا همیشه باید کسی کنارش باشد. در این مرحله، مشکل فقط یک حمله نیست. ترس از حمله، به تدریج زندگی فرد را کوچک کرده است .
نگاه روانشناختی
دکتر مریم سامانی - روانشناس بالینی و درمانگر معتقد است در اتاق درمان، وقتی فرد می گوید: دکتر، من فکر می کردم دارم می میرم! ؛ اولین واکنش نباید این باشد که: چیزی نبوده، پانیک بوده. چون تجربه او واقعا ترسناک بوده است.
بعد از اینکه ارزیابی پزشکی مناسب انجام شده و علت جسمانی مهم کنار گذاشته شده است، می توان وارد لایه روانشناختی شد.
می خواهم بدانم: اولین علامتی که متوجه شدید چه بود؟ بعد چه فکری کردید؟ بدن شما چه واکنشی نشان داد؟ آیا سعی کردید ضربان قلبتان را کنترل کنید؟ آیا از کسی کمک خواستید؟ آیا از موقعیتی فرار کردید؟ و بعد از پایان حمله چه اتفاقی افتاد؟
این زنجیره مهم است. گاهی فرد فقط از حمله نمی ترسد. از معنایی که به احساسات بدنش می دهد می ترسد.
یک چرخه آشنا
ممکن است چرخه این طور شکل بگیرد: یک احساس جسمانی کوچک، تفسیر آن به عنوان خطر ، افزایش ترس، فعال شدن بیشتر بدن، شدیدتر شدن علامت، تفسیر فاجعه آمیزتر و پانیک شدیدتر. شناخت این چرخه در درمان اهمیت زیادی دارد.
درمان های مبتنی بر شواهد برای اختلال پانیک، از جمله درمان شناختی رفتاری، می توانند به فرد کمک کنند تا این چرخه را بهتر بشناسد و نسبت به احساسات جسمانی و افکار فاجعه آمیز واکنش متفاوتی نشان دهد.
آیا فرار کردن کمک می کند؟
فرار از یک موقعیت ترسناک ممکن است در لحظه احساس آرامش ایجاد کند اما اگر فرد هر بار که نشانه های پانیک را احساس کرد از موقعیت خارج شود، ممکن است مغز یاد بگیرد: خوب شد فرار کردم؛ آن موقعیت واقعا خطرناک بود. در نتیجه دفعه بعد ترس می تواند شدیدتر شود. به همین دلیل، در درمان، اجتناب و رفتارهای ایمنی نیز بررسی می شوند.
البته مواجهه درمانی باید اصولی و متناسب با وضعیت فرد انجام شود، نه اینکه کسی بدون ارزیابی تخصصی خودش را در موقعیت بسیار ترسناک قرار دهد.
وقتی قلب سالم است اما ترس هنوز باقی مانده
یکی از سخت ترین بخش های پانیک این است که حتی پس از اطمینان پزشکی، فرد ممکن است همچنان بترسد. می گوید: دکتر گفت قلبم سالم است، ولی من هنوز مطمئن نیستم.
اینجاست که مسئله می تواند از خطر جسمانی به ترس از احساسات بدن منتقل شود. فرد دیگر فقط از بیماری نمی ترسد. از تپش قلب می ترسد. از سرگیجه می ترسد. از نفس کم آوردن می ترسد. از اینکه دوباره آن احساس وحشتناک را تجربه کند می ترسد.
چه زمانی کمک حرفه ای لازم است؟
اگر حملات تکرار می شوند، اگر فرد دائما نگران حمله بعدی است، اگر از موقعیت های مختلف اجتناب می کند یا اگر اضطراب عملکرد روزانه او را مختل کرده است، ارزیابی روان شناختی اهمیت دارد. درمان می تواند شامل روان درمانی، به ویژه رویکردهای شناختی رفتاری، و در صورت نیاز دارودرمانی تحت نظر پزشک باشد.
یک هشدار مهم
اگر درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس، غش، ضعف شدید یا علائم جسمانی جدید و شدید دارید، خودتان تشخیص ندهید که این حمله پانیک است . به ویژه اگر علائم برای نخستین بار رخ داده اند یا با وضعیت معمول شما تفاوت دارند، ارزیابی پزشکی ضروری است.
حمله پانیک می تواند انسان را با یک تناقض عجیب روبه رو کند: بدن واقعا احساس خطر می کند، حتی وقتی ذهن نمی تواند خطر مشخصی پیدا کند . قلب واقعا تند می زند. نفس واقعا تغییر می کند. دست واقعا می لرزد. ترس واقعا وجود دارد اما این واقعیت که علائم واقعی هستند، به این معنا نیست که علت آنها حتما یک بیماری قلبی است و از طرف دیگر، اینکه فرد سابقه اضطراب دارد نیز به این معنا نیست که هر علامت جسمانی را باید پانیک دانست. شناخت این تفاوت، بخشی از مراقبت از سلامت جسم و روان است. گاهی اولین قدم درمان این نیست که به خودمان بگوییم: نترس. بلکه این است که یاد بگیریم: بدنم در حال هشدار دادن است؛ حالا باید بفهمم این هشدار از کجا آمده است .
پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام دکتر مریم سامانی (روانشناس بالینی) کلیک کنید.تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است
