به گزارش خط سلامت وقتی درباره تغذیه و سلامت روان صحبت می کنیم، معمولاً اولین سؤال این است: «چه بخوریم؟» اما پژوهش های جدیدتر یک سؤال دیگر را هم جدی گرفته اند: «چه زمانی بخوریم؟»
کرونوتغذیه یا Chrononutrition به بررسی ارتباط زمانبندی غذا خوردن با ساعت زیستی بدن، خواب، متابولیسم و سایر فرایندهای فیزیولوژیک می پردازد، اما آیا واقعاً ساعت غذا خوردن می تواند روی حال روانی ما اثر بگذارد؟ و آیا دیر غذا خوردن لزوماً به معنای خواب بد یا خلق پایین است؟
-من که غذای سالم می خورم، پس چرا خوابم خوب نیست؟
-آخرین وعده ات رو کی خوردی؟
-خب... شام؟ حدود یازده شب.
- پس شاید فقط مسئله این نباشه که چی می‌خوری؛ شاید باید ببینیم کی می‌خوری.
این گفتگوی ساده، ما را به یکی از حوزه های جالب پژوهش های تغذیه ای می‌رساند: کرونوتغذیه.
بدن فقط به غذا توجه نمی کند؛ به زمان هم توجه دارد
بدن انسان سیستم زمان سنجی درونی دارد که بسیاری از فرایندهای فیزیولوژیک را با چرخه شب و روز هماهنگ می کند. خواب و بیداری، ترشح بعضی هورمون ها، متابولیسم و تنظیم انرژی همگی با ریتم های شبانه روزی ارتباط دارند. حالا غذا را وارد این معادله کنید.
اگر زمان خوردن غذا مرتب تغییر کند، وعده ها تا ساعات بسیار دیر شب ادامه پیدا کنند یا الگوی خوردن با چرخه خواب و بیداری فرد هماهنگ نباشد، این سؤال مطرح می شود که آیا زمانبندی غذا می تواند با ریتم شبانه روزی و خواب ارتباط داشته باشد؟
پژوهش های انسانی دقیقاً در حال بررسی همین موضوع هستند. یک مرور علمی در سال ۲۰۲۴، مطالعات مربوط به ویژگی های زمانی الگوی غذا خوردن و خواب را بررسی کرده و نشان داد زمان و الگوی خوردن می تواند با شاخص های خواب ارتباط داشته باشد؛ با این حال، شواهد هنوز به اندازه ای نیست که بتوان برای همه افراد یک «ساعت ایده آل غذا خوردن» تعیین کرد.
پس شام دیرهنگام بد است؟
این یکی از جاهایی است که باید مراقب تیترهای جذاب اما بیش ازحد قطعی باشیم. اینکه بگوییم: هرکس بعد از ساعت ۹ شب شام بخورد، خوابش خراب می شود؛ از نظر علمی قابل دفاع نیست.
زمان غذا خوردن تنها یکی از عوامل است و عواملی مانند مقدار غذا، ترکیب وعده، زمان خواب، الگوی کلی زندگی و تفاوت های فردی هم اهمیت دارند. بنابراین سؤال علمی‌تر این است:
آیا زمانبندی غذا خوردن با ریتم شبانه روزی و خواب ارتباط دارد؟
پاسخ فعلی پژوهش ها این است : بله، ارتباطی وجود دارد؛ اما اندازه و جهت این ارتباط برای همه افراد یکسان نیست و هنوز به پژوهش های مداخله ای بیشتری نیاز داریم.
صبحانه برای مغز است یا فقط برای بدن؟
شاید بهتر باشد سؤال را کمی تغییر دهیم. به جای اینکه بپرسیم: صبحانه بخورم یا نخورم؟ بپرسیم: الگوی غذا خوردن من چقدر با ساعت زیستی و الگوی خوابم هماهنگ است؟ این تغییر سؤال، دقیقاً همان چیزی است که کرونوتغذیه را جذاب می کند.
در این حوزه، فقط نوع غذا بررسی نمی شود؛ بلکه زمان اولین وعده، آخرین وعده، فاصله وعده ها و الگوی خوردن در طول شبانه روز نیز مورد توجه قرار می گیرد و شاید در آینده، وقتی درباره تغذیه و سلامت روان حرف می زنیم، فقط نگوییم: غذای سالم بخور.
بلکه بپرسیم: غذای سالم را چه زمانی می‌خوری؟
یک سؤال ساده از خودتان بپرسید
امروز اولین وعده غذایی تان چه ساعتی بود؟ آخرین وعده غذایی چطور؟ و بین این دو، چند ساعت فاصله وجود داشت؟
شاید همین ساعت های روی صفحه موبایل، بخشی از داستان خلق، خواب و انرژی شما را تعریف کنند.
کرونوتغذیه هنوز به این معنا نیست که یک «ساعت جادویی» برای غذا خوردن وجود دارد. شواهد بطور کلی نشان می دهند زمانبندی غذا، نظم وعده ها و هماهنگی خوردن با ریتم شبانه روزی موضوعاتی مهم برای پژوهش هستند.
منبع
Saidi O, Rochette E, Dambel L, St-Onge MP, Duché P. Chrono-nutrition and sleep: lessons from the temporal feature of eating patterns in human studies – A systematic scoping review. Sleep Medicine Reviews. 2024;76:101953. doi:10.1016/j.smrv.2024.101953
پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام کلیک کنید.تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است
