کافئین ، که بهطور گسترده در مکملهای کاهش وزن و نوشیدنیهای انرژیزا استفاده میشود، بهعنوان یک راهحل سریع برای کاهش وزن مطرح میشود. اما آیا واقعاً این ترکیب میتواند به کاهش وزن کمک کند یا تنها تأثیرات موقتی دارد؟ از منظر روانشناسی سلامت روان، مصرف کافئین ممکن است مشکلاتی مانند اضطراب، افسردگی و اختلالات خوردن را بهدنبال داشته باشد.
به گزارش خط سلامت برخی مکمل های رژیمی حاوی کافئین ادعا می کنند این ترکیب میتواند اشتها را کاهش دهد. تحقیقات دیگر نیز پیشنهاد کردهاند که کافئین ممکن است متابولیسم (سوختوساز بدن) را افزایش دهد.
اما به نظر میرسد این ادعاها آنطور که تبلیغ میشود، واقعیت ندارند: طبق مطالعهای جدید که امروز (۱۹ ژوئیه) در ژورنال Academy of Nutrition and Dietetics منتشر شده است، کافئین تأثیری بر کاهش وزن ندارد.
در این مطالعه، پژوهشگران ۵۰ فرد بزرگسال سالم بین سنین ۱۸ تا ۵۰ سال را انتخاب کردند. طی سه هفته، شرکتکنندگان یک روز در هفته به آزمایشگاه مراجعه کردند تا صبح یک نوشیدنی حاوی کافئین یا یک دارونما مصرف کنند. نوشیدنیها یا فاقد کافئین بودند، یا معادل ۱۲۰ میلیگرم (مقدار کافئین یک فنجان کوچک ۱۲۰ میلیلیتری) و یا ۲۴۰ میلیگرم (برابر با یک فنجان بزرگ قهوه ۲۴۰ میلیلیتری) کافئین داشتند. شرکتکنندگان نمیدانستند در هر نوبت کدام نوشیدنی را مصرف کردهاند. با این حال، طی دوره آزمایش، هر فرد هر سه نوشیدنی را مصرف کرد.
چه اتفاقی در صبحانه افتاد؟
۳۰ دقیقه پس از نوشیدن نوشیدنی، برای شرکتکنندگان یک بوفه صبحانه فراهم شد که اجازه داشتند به میزان دلخواه غذا بخورند. سپس آنها به خانه فرستاده شدند تا تمام مواد غذایی مصرفی در طول روز را در یک ابزار آنلاین ثبت کنند. همچنین در طول روز میزان اشتهای خود را نیز گزارش دادند.
پژوهشگران دریافتند زمانی که افراد نوشیدنی با دوز پایین کافئین را مصرف کردند، به طور میانگین ۱۰ درصد کمتر از وقتی که نوشیدنی بدون کافئین یا نوشیدنی با دوز بالاتر مصرف کرده بودند، غذا خوردند. بهطور دقیق، پس از مصرف نوشیدنی کمکافئین، آنها در صبحانه حدود ۶۵۰ کالری مصرف کردند؛ در حالیکه پس از نوشیدنی بدون کافئین، این میزان به ۷۲۱ کالری و پس از نوشیدنی با دوز بالا، به ۷۱۵ کالری رسید.
با این حال، احساس گرسنگی گزارششده توسط افراد پس از صبحانه، بسته به نوع نوشیدنی تفاوتی نداشت.
تأثیر بلندمدت چطور بود؟
در خارج از محیط آزمایشگاه، پژوهشگران هیچ تفاوت قابلتوجهی در اشتها یا میزان مصرف مواد غذایی در طول روز، بر اساس میزان کافئین دریافتی مشاهده نکردند. همچنین شاخص توده بدنی (BMI) شرکتکنندگان نیز تأثیری بر اشتها یا مقدار غذای مصرفی نداشت.
این یافتهها که نشان میدهد کافئین ممکن است تأثیر خفیف و کوتاهمدتی بر میزان مصرف غذا داشته باشد نشان میدهد که «کافئین تأثیرات ضعیف و گذرایی بر دریافت انرژی دارد و نمیتوان آن را بهعنوان سرکوبکننده مؤثر اشتها در نظر گرفت»، پژوهشگران در مقاله خود نوشتند.
اهمیت عادتهای غذایی سالم
در عوض، این مطالعه «اهمیت داشتن عادتهای غذایی سالم و پرهیز از اعتماد به مکملها یا روشهای کاهش وزن اثباتنشده یا ناسالم را» تقویت میکند، به گفتهی دکتر کارول دنیشن، یکی از نویسندگان مطالعه و رئیس دپارتمان بهداشت، تغذیه و رژیمدرمانی در کالج ایالتی بوفالو در دانشگاه SUNY.
از منظر روانشناسی سلامت روان، استفاده از کافئین برای کاهش وزن و تاثیرات آن بر رفتار و روان افراد میتواند جنبههای مختلفی داشته باشد. در اینجا، برخی از ابعاد مهم این موضوع بررسی میشود:
1. تأثیر بر اضطراب و استرس
کافئین بهعنوان یک محرک سیستم عصبی مرکزی شناخته میشود که میتواند موجب افزایش سطح اضطراب و استرس شود. مصرف کافئین میتواند منجر به تحریک بیشازحد بدن شود و برخی افراد ممکن است دچار علائم فیزیکی مانند لرزش دست، ضربان قلب سریع، و تپش قلب شوند. این علائم ممکن است بهویژه در افرادی که مستعد اضطراب هستند، شدت یابد و باعث احساس ناراحتی یا عدم کنترل شود. بنابراین، مصرف کافئین بهعنوان ابزاری برای کاهش وزن، ممکن است نتایج منفی از منظر سلامت روان ایجاد کند.
2. انتظارات غیرواقعی و احساس ناکامی
مطالعهها نشان میدهند که افراد ممکن است به دنبال راهحلهای سریع برای کاهش وزن باشند، مانند استفاده از مکملهای رژیمی حاوی کافئین. این نوع راهکارها ممکن است انتظارات غیرواقعی در افراد ایجاد کنند. در صورتی که این روشها نتایج مطلوب را بهدست ندهند، افراد ممکن است احساس ناکامی، افسردگی یا کاهش اعتماد به نفس را تجربه کنند. این احساسات منفی میتوانند به مشکلات روانی مانند اختلالات تغذیهای یا مشکلات تصویر بدنی (Body Image Distortion) منجر شوند.
3. عادتهای رفتاری و مصرف مفرط کافئین
افرادی که به طور مداوم از کافئین بهعنوان ابزاری برای کاهش وزن استفاده میکنند، ممکن است وارد چرخهای از مصرف مفرط شوند. این نوع رفتار میتواند به وابستگی روانی به کافئین منجر شود و فرد را در موقعیتهای استرسزا به مصرف بیشتر سوق دهد. این وابستگی میتواند بر سلامت روان تأثیرات منفی بگذارد و افراد را در مواجهه با مشکلات روانی مانند بیخوابی، اضطراب و حتی افسردگی قرار دهد.
4. تأثیر بر تصویر بدنی
کافئین و دیگر مکملها معمولاً در تبلیغات و رسانهها بهعنوان راهحلهایی برای رسیدن به بدن ایدهآل معرفی میشوند. این ممکن است بهویژه در جوانان یا افرادی که دچار مشکلات تصویر بدنی هستند، باعث ایجاد فشار روانی برای دستیابی به استانداردهای زیبایی غیرواقعی شود. فرد ممکن است بهجای تمرکز بر سلامتی و رفاه خود، توجه زیادی به کاهش وزن و تغییر ظاهر داشته باشد، که میتواند منجر به اختلالات خوردن، مثل بیاشتهایی یا پرخوری عصبی شود.
5. عدم توجه به سبک زندگی سالم
نکته مهم دیگر این است که افراد ممکن است در جستوجوی راهحلهای سریع و موقت برای کاهش وزن از اهمیت تغییرات پایدار در سبک زندگی غافل شوند. عدم توجه به فعالیتهای ورزشی منظم، رژیم غذایی متعادل و خواب کافی میتواند منجر به مشکلات جدی در سلامت روانی و جسمانی فرد شود. در نهایت، افرادی که از کافئین یا سایر مکملها برای کاهش وزن استفاده میکنند ممکن است مشکلات بهداشتی بیشتری پیدا کنند که سلامت روانی آنها را تحت تاثیر قرار دهد.
نتیجهگیری
بهطور کلی، استفاده از کافئین بهعنوان یک ابزار برای کاهش وزن ممکن است تأثیرات کوتاهمدت و سطحی داشته باشد، اما از منظر سلامت روان، میتواند تبعات منفی مانند اضطراب، افسردگی، اختلالات خوردن، و وابستگی روانی ایجاد کند. بهجای تکیه بر این نوع روشها، اهمیت توجه به سلامت روان و جسم از طریق تغییرات پایدار در سبک زندگی و عادات غذایی سالم ضروری است.
پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام دکتر مریم سامانی (روانشناس بالینی) کلیک کنید.تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است
