به گزارش خط سلامت تاو بهطور طبیعی در سلولهای عصبی وجود دارد و به حفظ ساختار و عملکرد آنها کمک میکند. این پروتئین ممکن است طی فرایندی طبیعی گروههای فسفات دریافت کند، بنابراین فسفریلهشدن تاو بهتنهایی نشانه بیماری نیست. آنچه اهمیت دارد، میزان این تغییر، محل وقوع آن روی پروتئین و شرایطی است که در آن اتفاق میافتد. در p-tau217، تغییر شیمیایی در جایگاه مشخصی با شماره ۲۱۷ رخ داده است. بررسیها نشان دادهاند که افزایش این نوع از تاو در خون با تغییرات آمیلوئید و تاو در مغز ارتباط نزدیکی دارد؛ تغییراتی که از ویژگیهای زیستی اصلی بیماری آلزایمر محسوب میشوند.
p-tau217 چیست؟
p-tau217 نه همان پلاک آمیلوئید است و نه کلافهای تاو موجود در مغز. این ماده یک نشانگر زیستی است که میتواند اطلاعاتی غیرمستقیم درباره فرایندهای مرتبط با آلزایمر در اختیار پزشک قرار دهد. پیشرفت فناوریهای آزمایشگاهی بسیار حساس، از جمله روشهای پیشرفته ایمنیسنجی و طیفسنجی جرمی، امکان اندازهگیری مقدار بسیار اندک این نشانگر را در خون فراهم کرده است. به همین دلیل، فرایندهایی که در گذشته تنها با آزمایشهای تخصصیتر قابل بررسی بودند، اکنون ممکن است با یک نمونه خون اولیه ارزیابی شوند.
نتایج مطالعات نشان میدهد p-tau217 در میان نشانگرهای خونی مرتبط با تاو، عملکرد تشخیصی قابلتوجهی دارد. یک مرور نظاممند و فراتحلیل که نتایج ۱۱۳ مطالعه و بیش از ۲۹ هزار فرد را بررسی کرده بود، نشان داد این نشانگر در شناسایی زیستشناسی مرتبط با آلزایمر عملکرد بهتری از بسیاری از انواع دیگر تاو فسفریلهشده دارد. در فراتحلیل دیگری که در سال ۲۰۲۵ منتشر شد، حساسیت تجمعی p-tau217 حدود ۸۸ درصد و ویژگی آن حدود ۸۹ درصد گزارش شد. حساسیت نشان میدهد آزمایش تا چه اندازه میتواند افراد دارای پاتولوژی را شناسایی کند و ویژگی بیانگر توانایی آن در تشخیص افرادی است که این پاتولوژی را ندارند.
این درصدها نباید به این شکل تفسیر شوند که هر فرد با انجام آزمایش p-tau217 میتواند با دقتی نزدیک به ۹۰ درصد بفهمد آلزایمر دارد یا نه. عملکرد واقعی آزمایش به عوامل مختلفی مانند سن، وضعیت شناختی، مرحله بیماری، نوع کیت آزمایشگاهی، نقطه برش تعیینشده و بیماریهای همراه بستگی دارد. روشهای آزمایشگاهی مختلف نیز ممکن است نتایج کاملاً یکسانی تولید نکنند. به همین دلیل، استانداردسازی آزمایشها و مشخصکردن شیوه صحیح تفسیر آنها همچنان یکی از موضوعات مهم علمی این حوزه است.
در مه ۲۰۲۵، سازمان غذا و داروی آمریکا نخستین آزمایش خونی را برای کمک به تشخیص بیماری آلزایمر تأیید کرد. این آزمایش که نسبت p-tau217 به آمیلوئید بتا ۴۲ را در پلاسما اندازهگیری میکند، برای افراد ۵۵ سال و بالاتری در نظر گرفته شده است که نشانهها و علائم اختلال شناختی دارند. هدف آن کمک به شناسایی احتمال وجود پلاکهای آمیلوئیدی است. این تأیید، نقطه عطف مهمی در تشخیص آلزایمر بود، اما به معنای تبدیلشدن آزمایش خون به یک غربالگری عمومی برای تمام افراد سالم نیست.
در شرایط فعلی، توصیه نمیشود هر فرد میانسال یا سالم بدون وجود علائم شناختی برای اندازهگیری p-tau217 اقدام کند. تفسیر این نشانگر در افراد بدون علامت پیچیدهتر است و هنوز نمیتوان تنها بر اساس افزایش آن پیشبینی کرد که چه کسی در آینده دچار زوال شناختی یا دمانس خواهد شد. بالا بودن p-tau217 احتمال وجود تغییرات زیستی مرتبط با آلزایمر را افزایش میدهد، اما بهتنهایی تشخیص قطعی بیماری نیست و نتیجه آن باید در کنار علائم، سابقه پزشکی، معاینه و ارزیابی شناختی فرد بررسی شود.
پزشک ممکن است بر اساس شرایط هر فرد، آزمایشهای تکمیلی، تصویربرداری مغز، بررسی مایع مغزی نخاعی یا تصویربرداری پت آمیلوئید را نیز لازم بداند. در نتیجه، p-tau217 را باید یک ابزار تشخیصی قدرتمند دانست، نه حکمی قطعی درباره وضعیت فعلی یا آینده مغز. حتی یک نتیجه غیرطبیعی نیز بدون ارزیابی بالینی کافی نمیتواند مشخص کند که فرد حتماً آلزایمر دارد یا در آینده به دمانس مبتلا خواهد شد.
یکی از مهمترین ویژگیهای p-tau217 این است که ممکن است پیش از افت آشکار حافظه افزایش پیدا کند. تغییرات زیستی مرتبط با آلزایمر میتوانند سالها قبل از بروز نشانههای واضح شناختی در مغز آغاز شوند. مطالعات نشان دادهاند که p-tau217 در برخی افراد طی مراحل پیشبالینی نیز افزایش مییابد. با این حال، قابلاندازهگیریبودن یک تغییر زیستی با پیشبینی قطعی آینده فرد تفاوت دارد. ممکن است یک نشانگر افزایش یافته باشد، اما زمان بروز علائم، شدت آنها یا حتی احتمال رسیدن فرد به مرحله دمانس همچنان نامشخص بماند.
این نشانگر همچنین با آمیلوئید یکسان نیست. نشانگرهای آمیلوئیدی بیشتر درباره وجود پاتولوژی آمیلوئید در مغز اطلاعات میدهند، در حالی که p-tau217 بازتابی از فرایندهایی است که با تجمع آمیلوئید و تغییرات بعدی تاو ارتباط دارند. به همین دلیل، ترکیب چند نشانگر زیستی معمولاً اطلاعات دقیقتری از اندازهگیری یک شاخص بهتنهایی فراهم میکند.
آزمایش خون را چه کسانی انجام دهند؟
آزمایش خون در حال حاضر در تمام شرایط جایگزین تصویربرداری پت یا بررسی مایع مغزی نخاعی نشده است. یکی از کاربردهای احتمالی آن، ایجاد یک مسیر تشخیصی مرحلهای است. در این مسیر، آزمایش خون میتواند بهعنوان ارزیابی اولیه به کار رود. نتیجهای که احتمال پاتولوژی را پایین نشان میدهد ممکن است نیاز به بررسیهای پیچیدهتر را کاهش دهد، در حالی که نتیجه مشکوک یا مثبت میتواند ضرورت ارزیابی تخصصیتر را مشخص کند. تصمیم نهایی همچنان بر عهده پزشک و مبتنی بر مجموعه شواهد بالینی خواهد بود.
ورود نشانگرهای خونی برای خانوادهها نیز اهمیت زیادی دارد. اگر فردی در مراحل اولیه دچار تغییرات واقعی حافظه یا عملکرد شناختی شده باشد، یک آزمایش خون معتبر میتواند مسیر بررسی را سادهتر و دسترسی به ارزیابی دقیق را بیشتر کند. این موضوع با ورود درمانهای تغییردهنده روند بیماری اهمیت بیشتری پیدا کرده است. برخی درمانهای جدید ضدآمیلوئید برای گروه مشخصی از بیماران در مراحل اولیه طراحی شدهاند و پیش از تجویز آنها باید وجود پاتولوژی آمیلوئید تأیید شود. بنابراین تشخیص زیستی دقیق دیگر فقط موضوعی پژوهشی نیست و میتواند مستقیماً بر انتخاب درمان اثر بگذارد.
مرورهای علمی منتشرشده در سال ۲۰۲۶ نیز p-tau217 را یکی از امیدوارکنندهترین نشانگرهای خونی آلزایمر معرفی کردهاند، اما همزمان بر ضرورت استانداردسازی آزمایشها، اعتبارسنجی در جمعیتهای مختلف و تعیین دقیق کاربرد بالینی آن تأکید دارند. عوامل جسمی همراه، تفاوتهای جمعیتی و ویژگیهای آزمایشگاهی میتوانند بر نتیجه اثر بگذارند و باید هنگام تفسیر در نظر گرفته شوند.
پیشرفت آزمایشهای خونی به این معنا نیست که آلزایمر اکنون با یک قطره خون و بهصورت قطعی تشخیص داده میشود. معنای دقیقتر این تحول آن است که نشانگرهای خونی در حال تبدیلشدن به ابزارهایی مهم برای شناسایی پاتولوژی مرتبط با آلزایمر هستند. هدف این فناوری برچسبزدن به افراد یا ایجاد اضطراب درباره آینده نیست؛ هدف آن است که تغییرات بیماری زودتر، دقیقتر و با روشی کمتهاجمیتر شناسایی شوند.
p-tau217 میتواند آینده تشخیص آلزایمر را تغییر دهد، زیرا فاصله میان آغاز تغییرات زیستی مغز و زمان شناسایی بیماری را کاهش میدهد. با این حال، ارزش واقعی آن زمانی مشخص میشود که نتیجه آزمایش در کنار سن، علائم، سابقه پزشکی، وضعیت شناختی و سایر بررسیهای تخصصی تفسیر شود. مهمترین تحول این است که آلزایمر بهتدریج از بیماریای که عمدتاً پس از آشکارشدن فراموشی شناخته میشد، به بیماریای تبدیل میشود که میتوان نشانههای زیستی آن را بسیار زودتر دنبال کرد؛ زمانی که ممکن است فرصت بیشتری برای ارزیابی، برنامهریزی و مداخله وجود داشته باشد.
پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام کلیک کنید.تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است
