به گزارش خط سلامت، تشخیص تفاوت میان سرماخوردگی و آلرژی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا روش کنترل و درمان این دو وضعیت یکسان نیست. از سوی دیگر، حساسیت در برخی افراد تنها به عطسه و آبریزش بینی محدود نمی‌شود و ممکن است با کهیر، تورم یا حتی واکنش‌های شدید و تهدیدکننده زندگی همراه باشد.
آزمایش آلرژی یکی از روش‌های مهم برای شناسایی عوامل حساسیت‌زا و انتخاب درمان مناسب است. پزشک با بررسی علائم، سابقه پزشکی و نتایج آزمایش‌ها مشخص می‌کند که آیا نشانه‌های فرد با آلرژی ارتباط دارند و کدام مواد ممکن است عامل ایجاد واکنش باشند.
از کجا بفهمیم سرما خورده‌ایم یا آلرژی داریم؟
اگرچه سرماخوردگی و آلرژی می‌توانند علائم مشترکی داشته باشند، چند نشانه به تشخیص اولیه کمک می‌کنند. در سرماخوردگی معمولاً گلودرد، سرفه، احساس خستگی و گاهی تب دیده می‌شود. علائم طی چند روز ظاهر می‌شوند و اغلب در مدت یک تا دو هفته بهبود پیدا می‌کنند.
در مقابل، آلرژی بیشتر با عطسه‌های پی‌درپی، خارش بینی یا چشم، آبریزش شفاف بینی و اشک‌ریزش همراه است. این علائم ممکن است در فصل خاصی از سال، هنگام حضور در فضای باز، تماس با حیوانات یا قرار گرفتن در معرض گردوغبار تشدید شوند. آلرژی معمولاً باعث تب نمی‌شود و تا زمانی که فرد در معرض عامل حساسیت‌زا قرار دارد، ممکن است ادامه پیدا کند. البته هیچکدام از این نشانه‌ها به‌تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیستند و در صورت تداوم یا شدت علائم، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.
چه زمانی باید آزمایش آلرژی انجام دهیم؟
همه افرادی که عطسه می‌کنند یا دچار آبریزش بینی هستند، به آزمایش آلرژی نیاز ندارند. پزشک معمولاً زمانی انجام آزمایش را پیشنهاد می‌کند که علائم مداوم، شدید یا نامشخص باشند، درمان‌های معمول نتیجه کافی نداشته باشند یا احتمال حساسیت غذایی مطرح باشد.
اگر فرد پس از تماس با یک ماده مشخص دچار خارش، کهیر، تورم یا مشکلات گوارشی می‌شود، بررسی احتمال آلرژی می‌تواند به شناسایی عامل محرک کمک کند.
افرادی که سابقه واکنش‌های شدید آلرژیک دارند نیز باید تحت نظر پزشک باشند؛ زیرا تشخیص عامل حساسیت‌زا و تدوین برنامه پیشگیری از واکنش‌های بعدی اهمیت ویژه‌ای دارد.
رایج ترین روش‌های تشخیص آلرژی
پزشک با توجه به نوع علائم، سابقه پزشکی و مواد مشکوک، ممکن است یک یا چند روش تشخیصی را انتخاب کند. آزمایش پوستی، آزمایش خون و بررسی حساسیت غذایی از روش‌های متداول هستند.
۱. آزمایش پوستی آلرژی؛ روشی سریع برای شناسایی عوامل حساسیت‌زا
آزمایش پوستی یکی از رایج‌ترین روش‌های بررسی آلرژی است. این آزمایش به پزشک کمک می‌کند واکنش سیستم ایمنی به مواد مشخصی را ارزیابی کند و در بسیاری از موارد، نتیجه آن در مدت کوتاهی قابل مشاهده است.
یکی از روش‌های متداول، آزمایش خراش پوستی است. در این روش، مقدار کمی از عصاره ماده حساسیت‌زای مشکوک روی پوست، معمولاً سطح داخلی ساعد یا پشت، قرار داده می‌شود. سپس پزشک یا پرستار با وسیله‌ای مخصوص، خراش بسیار سطحی و کوچکی روی پوست ایجاد می‌کند تا ماده با لایه‌های سطحی پوست تماس پیدا کند.
این فرایند معمولاً خونریزی ایجاد نمی‌کند و بیشتر افراد آن را به شکل احساس خفیف خارش یا سوزش تجربه می‌کنند.
موادی که در این آزمایش بررسی می‌شوند، بسته به علائم فرد متفاوت‌اند و ممکن است شامل موارد زیر باشند:
-
گرده درختان، علف‌ها و گیاهان
-
مایت‌های گردوغبار خانگی
-
کپک‌ها
-
شوره و ذرات پوستی حیوانات
-
برخی مواد غذایی
-
بعضی آلرژن‌های دیگر بر اساس سابقه پزشکی
پزشک ممکن است چند ماده را به‌طور هم‌زمان بررسی کند. در صورت بروز واکنش موضعی، ناحیه آزمایش ممکن است قرمز، متورم و شبیه جای نیش پشه شود. نتیجه معمولاً پس از حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه بررسی می‌شود.
پس از پایان آزمایش، پوست تمیز می‌شود و در صورت نیاز از داروهای موضعی برای کاهش خارش استفاده می‌شود. واکنش‌های خفیف معمولاً طی چند ساعت فروکش می‌کنند.
نکته مهم: مثبت شدن آزمایش پوستی لزوماً به معنای وجود آلرژی بالینی نیست؛ بلکه نشان می‌دهد سیستم ایمنی به آن ماده حساس شده است. پزشک باید نتیجه را در کنار علائم و سابقه تماس فرد با ماده موردنظر تفسیر کند.
۲. آزمایش خون آلرژی؛ چه زمانی انجام می‌شود؟
در برخی شرایط، پزشک آزمایش خون را به‌عنوان جایگزین یا مکمل آزمایش پوستی انتخاب می‌کند. در این روش، نمونه خون به آزمایشگاه فرستاده می‌شود تا میزان پادتن اختصاصی ایمونوگلوبولین ای (IgE) در برابر آلرژن‌های مشخص بررسی شود.
این روش ممکن است برای افرادی مناسب باشد که نمی‌توانند آزمایش پوستی انجام دهند، برخی داروهای مصرفی آن‌ها در نتیجه آزمایش پوستی اختلال ایجاد می‌کند یا سابقه واکنش شدید به آزمایش پوستی دارند.
نتیجه آزمایش خون معمولاً پس از آماده شدن گزارش آزمایشگاه در اختیار پزشک قرار می‌گیرد؛ بنابراین زمان دریافت پاسخ به نوع آزمایش و آزمایشگاه بستگی دارد.
آزمایش خون نیز محدودیت‌هایی دارد. افزایش پادتن اختصاصی به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که فرد هنگام تماس با آن ماده علائم آلرژی خواهد داشت. همچنین نتیجه منفی همیشه همه انواع حساسیت را رد نمی‌کند. تفسیر نهایی باید بر اساس وضعیت بالینی فرد انجام شود.
۳. بررسی حساسیت غذایی؛ آیا باید غذای مشکوک را حذف کنیم؟
حساسیت غذایی ممکن است با علائمی مانند کهیر، خارش، تورم لب‌ها، استفراغ، درد شکم یا مشکلات تنفسی همراه باشد. با این حال، هر واکنش نامطلوب پس از خوردن غذا به معنای آلرژی نیست و ممکن است علل دیگری مانند عدم تحمل غذایی داشته باشد.
اگر پزشک به آلرژی غذایی مشکوک باشد، ابتدا درباره نوع غذا، مقدار مصرف، فاصله زمانی میان خوردن غذا و شروع علائم و سابقه واکنش‌های قبلی سؤال می‌کند. سپس ممکن است بر اساس شرح حال، آزمایش پوستی یا آزمایش خون اختصاصی را پیشنهاد دهد.
در بعضی موارد، حذف موقت غذای مشکوک از رژیم غذایی با نظارت متخصص می‌تواند به روشن شدن ارتباط میان غذا و علائم کمک کند. با این حال، رژیم حذف به‌تنهایی راهی قطعی برای اثبات یا رد آلرژی غذایی نیست.
اگر حذف یک ماده غذایی ضروری باشد، باید به تأمین مواد مغذی جایگزین نیز توجه کرد؛ به‌ویژه زمانی که قرار است چند گروه غذایی از برنامه روزانه کنار گذاشته شوند.
۴. چالش خوراکی؛ دقیق‌ترین روش بررسی برخی آلرژی‌های غذایی
اگر شرح حال فرد و نتایج آزمایش‌ها برای تشخیص قطعی آلرژی غذایی کافی نباشند، متخصص ممکن است انجام آزمایشی به نام چالش خوراکی را پیشنهاد کند. این روش در شرایط مناسب، یکی از معتبرترین راه‌ها برای تأیید یا رد آلرژی غذایی محسوب می‌شود.
در این آزمایش، فرد مقدار بسیار کمی از غذای مشکوک را تحت نظارت مستقیم متخصص آلرژی مصرف می‌کند. اگر واکنشی رخ ندهد، مقدار غذا به‌تدریج افزایش می‌یابد و وضعیت فرد در طول آزمایش به‌دقت بررسی می‌شود.
پزشک علائمی مانند کهیر، خارش، قرمزی پوست، تورم، استفراغ یا مشکلات تنفسی را زیر نظر می‌گیرد. در صورت بروز واکنش، آزمایش متوقف می‌شود و در صورت نیاز، درمان مناسب انجام می‌گیرد.
این آزمایش باید در مرکزی انجام شود که تجهیزات و امکانات لازم برای تشخیص و درمان واکنش‌های شدید آلرژیک را در اختیار دارد.
هرگز برای آزمایش حساسیت، غذای مشکوک را در خانه و بدون توصیه و نظارت پزشک مصرف نکنید. در افرادی که سابقه واکنش شدید دارند، چنین اقدامی ممکن است خطرناک باشد.
آیا داروها بر نتیجه آزمایش آلرژی تأثیر می‌گذارند؟
بله. برخی داروها، به‌ویژه آنتی‌هیستامین‌ها، ممکن است واکنش پوست را کاهش دهند و باعث شوند نتیجه آزمایش پوستی به‌درستی منعکس‌کننده وضعیت فرد نباشد. بعضی داروهای دیگر نیز بسته به نوع آزمایش و شرایط بیمار ممکن است در برنامه بررسی تأثیرگذار باشند.
به همین دلیل، پیش از آزمایش باید فهرست داروهای مصرفی خود را در اختیار پزشک قرار دهید. قطع یا تغییر مقدار داروها باید فقط با دستور پزشک انجام شود؛ زیرا قطع خودسرانه برخی داروها می‌تواند خطرناک باشد.
آیا آزمایش آلرژی عوارض دارد؟
آزمایش‌های آلرژی معمولاً ایمن هستند، اما مانند هر روش پزشکی ممکن است با عوارضی همراه شوند.
در آزمایش پوستی، خارش، قرمزی و تورم موضعی از واکنش‌های شایع‌تر هستند. آزمایش خون نیز ممکن است با درد خفیف، کبودی یا حساسیت در محل ورود سوزن همراه باشد.
واکنش‌های شدید در آزمایش پوستی نادرند، اما احتمال آن‌ها کاملاً صفر نیست. در چالش خوراکی نیز به دلیل مصرف ماده مشکوک، خطر بروز واکنش آلرژیک وجود دارد؛ به همین علت این آزمایش به نظارت تخصصی نیاز دارد.
اگر پس از تماس با یک ماده یا مصرف غذا دچار تنگی نفس، تورم زبان یا گلو، احساس غش یا علائم شدید و ناگهانی در چند بخش بدن شدید، احتمال واکنش آلرژیک شدید وجود دارد. در این شرایط باید فوراً با اورژانس تماس بگیرید و در صورت تجویز قبلی قلم تزریق خودکار آدرنالین، مطابق دستور پزشک از آن استفاده کنید. برای دریافت کمک پزشکی منتظر برطرف شدن خودبه‌خودی علائم نمانید.
بعد از تشخیص آلرژی چه باید کرد؟
تشخیص آلرژی پایان مسیر نیست؛ بلکه به فرد کمک می‌کند برای کنترل علائم و پیشگیری از واکنش‌های بعدی برنامه مشخصی داشته باشد. اقدامات بعدی به نوع حساسیت و شدت واکنش‌ها بستگی دارند.
-
کاهش تماس با آلرژن: اگر گردوغبار، گرده گیاهان یا حیوانات عامل حساسیت باشند، کاهش تماس با ماده محرک می‌تواند به کنترل علائم کمک کند.
-
استفاده از داروهای مناسب: پزشک ممکن است بر اساس نوع آلرژی از آنتی‌هیستامین‌ها، اسپری‌های بینی یا سایر درمان‌های مناسب استفاده کند.
-
مدیریت حساسیت غذایی: در صورت تأیید آلرژی غذایی، باید از مصرف ماده حساسیت‌زا پرهیز کرد و درباره جایگزین‌های غذایی و خطر تماس ناخواسته با آن آموزش دید.
-
آمادگی برای واکنش شدید: افرادی که در معرض خطر آنافیلاکسی هستند، باید درباره علائم هشدار، برنامه اقدام اضطراری و استفاده از آدرنالین آموزش ببینند.
-
پیگیری پزشکی: شدت علائم و نیاز به درمان ممکن است در طول زمان تغییر کند؛ بنابراین پیگیری با پزشک در صورت تداوم یا تغییر نشانه‌ها اهمیت دارد.
آبریزش بینی، عطسه‌های مکرر، خارش چشم و واکنش‌های پوستی می‌توانند نشانه آلرژی باشند، اما تشخیص قطعی تنها بر اساس علائم امکان‌پذیر نیست. پزشک با بررسی سابقه فرد و در صورت نیاز، استفاده از آزمایش پوستی، آزمایش خون یا چالش خوراکی تحت نظارت پزشکی، عامل احتمالی حساسیت را مشخص می‌کند.
نکته مهم این است که نتیجه مثبت آزمایش به‌تنهایی به معنای وجود آلرژی واقعی نیست و باید در کنار علائم فرد تفسیر شود. تشخیص درست می‌تواند از حذف غیرضروری مواد غذایی، مصرف خودسرانه دارو و مواجهه ناخواسته با عوامل خطر جلوگیری کند و به انتخاب روش درمانی مناسب کمک کند.
پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام دکتر مریم سامانی (روانشناس بالینی) کلیک کنید.تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است
