به گزارش خط سلامت، خبر مرگ آبتین شریفی، داوطلب کنکور با رتبه اعلام شده ۱۴۰۰، بار دیگر پرسش تلخی را پیش روی خانواده ها و نظام آموزشی قرار می دهد: چرا در جامعه ای که موفقیت تحصیلی را راه اصلی رسیدن به آینده بهتر می داند، بعضی نوجوانان ممکن است احساس کنند شکست در امتحان یا نرسیدن به نتیجه دلخواه، به معنای شکست در زندگی است؟ درباره علت مرگ یک فرد نمی توان بدون اطلاعات معتبر و تاییدشده نتیجه گیری کرد؛ اما این اتفاق فرصتی برای بررسی فشار کنکور، ترس از قضاوت و خطر گره خوردن هویت نوجوانان به نتیجه امتحان هاست.
روانشناسی کنکور/ چرا یک رتبه گاهی از خود انسان مهمتر می شود؟
وقتی نوجوان یاد می گیرد ارزشش را با نمره بسنجد
بعضی دانش آموزان از سالهای ابتدایی تحصیل بارها با این پیام روبرو می شوند که نمره بالا مایه افتخار است و نتیجه ضعیف باعث ناامیدی خانواده می شود. اگر این تجربه تکرار شود، ممکن است کودک به تدریج میان عملکرد تحصیلی و ارزش شخصی خود پیوند برقرار کند. در این شرایط، نتیجه نامطلوب فقط یک ناکامی آموزشی نیست؛ می تواند به این برداشت تبدیل شود که من به اندازه کافی خوب نیستم.
روانشناسان میان ارزشمندی فرد و عملکرد او تفاوت می گذارند. یک نوجوان ممکن است در امتحانی نتیجه ضعیفی بگیرد، اما این نتیجه درباره هوش، شخصیت، آینده یا ارزش انسانی او حکم قطعی صادر نمی کند.
وقتی کنکور به تنها راه نجات تبدیل می شود
برای بسیاری از خانواده ها، تحصیلات دانشگاهی با امید به شغل بهتر، استقلال مالی و موقعیت اجتماعی پیوند دارد. در شرایط اقتصادی دشوار، این امید می تواند به فشار مضاعف تبدیل شود؛ زیرا نوجوان احساس می کند فقط برای خودش امتحان نمی دهد، بلکه باید نگرانی ها و آرزوهای خانواده را نیز برآورده کند.
وقتی کنکور در ذهن دانش آموز به تنها مسیر موفقیت تبدیل شود، گزینه های دیگر زندگی از نظر او ناپدید می شوند. شکست احتمالی نیز بزرگ تر از اندازه واقعی خود به نظر می رسد. کمک به نوجوان یعنی نشان دادن مسیرهای متنوع رشد، بدون انکار اهمیت تحصیل و تلاش.
مقایسه اجتماعی/ رتبه دیگران، فشار درونی من
رتبه ها، کارنامه ها و تصاویر قبولی در شبکه های اجتماعی می توانند زمینه مقایسه مداوم را فراهم کنند. نوجوان ممکن است فقط نتیجه درخشان دیگران را ببیند و از پشت صحنه تلاش، مشکلات و شکست های آنها خبر نداشته باشد.
در چنین فضایی، فرد ممکن است تصور کند همه جلو افتاده اند و فقط او عقب مانده است. این مقایسه به ویژه زمانی آسیب زا می شود که خانواده یا مدرسه نیز موفقیت را با مقایسه دانش آموزان با یکدیگر تعریف کنند. بهتر است پیشرفت هر نوجوان با مسیر قبلی خودش سنجیده شود؛ نه با رتبه دوست، فرزند فامیل یا دانش آموزی که شرایط زندگی متفاوتی دارد.
خانواده ها چه نشانه هایی را باید جدی بگیرند؟
افت تحصیلی یا اضطراب امتحان به تنهایی به معنای وجود بحران جدی روانی نیست. اما تغییرات پایدار در خلق و رفتار نوجوان، کناره گیری از دوستان، ناامیدی شدید، اختلال جدی خواب و حرف زدن درباره بی ارزشی خود نیازمند توجه است.
اگر نوجوان درباره مرگ، آسیب زدن به خود یا ناتوانی از ادامه زندگی صحبت می کند، باید حرف او را جدی گرفت، با آرامش درباره امنیتش پرسید و برای دریافت کمک تخصصی اقدام کرد. در صورت خطر فوری، نباید او را تنها گذاشت و باید با خدمات اورژانسی محل زندگی تماس گرفت.
فرزندتان را از کارنامه اش جدا کنید
-
به جای پرسیدن مداوم از رتبه و درصد، درباره حال روحی و نیازهای او نیز سوال کنید.
-
نتیجه نامطلوب را به برچسب هایی مانند «تنبل»، «بی عرضه» یا «مایه ناامیدی» تبدیل نکنید.
-
به نوجوان اطمینان دهید که رابطه و حمایت خانواده به نتیجه امتحان وابسته نیست.
-
استراحت، خواب، ارتباط با دوستان و فعالیت های مورد علاقه را بخشی از آمادگی تحصیلی بدانید، نه مانع موفقیت.
-
اگر فشار روانی زندگی روزمره را مختل کرده است، از روانشناس یا مشاور واجد صلاحیت کمک بگیرید.
هیچ رتبه ای نمی تواند ارزش یک انسان را تعیین کند
کنکور می تواند بر مسیر تحصیلی و شغلی اثر بگذارد، اما معیار سنجش ارزش انسان نیست. نوجوانان به فضایی نیاز دارند که در آن بتوانند برای آینده تلاش کنند، شکست بخورند، دوباره برخیزند و همچنان احساس کنند دوست داشتنی و ارزشمندند.
در بررسی خبر مرگ آبتین شریفی نیز باید میان واقعیت های تاییدشده و تحلیل های روان شناختی تفاوت گذاشت. بدون شواهد معتبر نمی توان مرگ او را به فشار کنکور یا عامل مشخص دیگری نسبت داد.
مسئولیت خانواده و جامعه این است که پیش از آنکه از نوجوان رتبه بخواهند، مطمئن شوند او می داند ارزش زندگی اش به هیچ کارنامه ای وابسته نیست.
پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام دکتر مریم سامانی (روانشناس بالینی) کلیک کنید.تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است
