به گزارش خط سلامت، اما یک پژوهش تازه نشان داده است که یک چت بات حتی اگر بسیار حمایتگر طراحی شده باشد، لزوما نمی تواند همان اثر روانشناختی یک ارتباط انسانی را ایجاد کند.
پژوهشی که در ژورنال Journal of Experimental Social Psychology در ژوئیه ۲۰۲۶ منتشر شد، ۲۹۶ دانشجوی سال اول دانشگاه را طی دو هفته بررسی کرد. شرکت کنندگان یا هر روز با یک چت بات حمایتگر، یک همسال انسانی یا دفترچه یادداشت تعامل داشتند. نتیجه نشان داد تعامل روزانه با یک فرد واقعی در کاهش تنهایی، فواید روانشناختی بیشتری نسبت به تعامل با چت بات داشت.
چرا حرف زدن با هوش مصنوعی می تواند احساس خوبی ایجاد کند؟
چت بات همیشه در دسترس است. فرد مجبور نیست منتظر بماند، از قضاوت شدن بترسد یا نگران مزاحم شدن برای دیگری باشد. همین ویژگی می تواند گفت و گو با هوش مصنوعی را برای فردی که تنها، مضطرب یا منزوی است آسان کند.
پژوهش دیگری که در سپتامبر ۲۰۲۶ در Frontiers in Psychology منتشر شده، رابطه میان حمایت ادراک شده از چت بات های هوش مصنوعی و تنهایی را بررسی کرده است. این مطالعه سه موجی، ۱۲۰۰ دانشجوی چینی را در طول چند ماه دنبال کرد و نشان داد معنای حمایت دریافت شده از هوش مصنوعی ساده و یک طرفه نیست. در برخی شرایط، حمایت ادراک شده از چت بات با تنهایی کمتر در آینده ارتباط داشت، اما همزمان ارتباط هایی میان استفاده از این حمایت و اضطراب تعامل اجتماعی نیز دیده شد.
یعنی ممکن است هوش مصنوعی برای بعضی افراد یک حمایت موقت ایجاد کند، اما این حمایت لزوما جایگزین شبکه واقعی روابط انسانی نمی شود.
وقتی چت بات جای رابطه انسانی را می گیرد
مطالعه دیگری که در BMC Psychology منتشر شده، ۶۱۰ جوان ۱۸ تا ۳۰ ساله در ترکیه را بررسی کرد. در این پژوهش، تنهایی با وابستگی بیشتر به چت بات های هوش مصنوعی ارتباط داشت و حمایت اجتماعی ادراک شده نیز در این رابطه نقش واسطه ای داشت. نویسندگان تاکید کردند که شبکه های اجتماعی واقعی می توانند عاملی محافظتی در برابر شکل های جدید وابستگی به چت بات باشند.
بنابراین مسئله فقط این نیست که آیا هوش مصنوعی خوب است یا بد. پرسش مهم تر این است که فرد از آن چه استفاده ای می کند.
اگر کسی از هوش مصنوعی برای پیدا کردن اطلاعات، مرتب کردن افکار یا تمرین مهارت های ارتباطی استفاده کند، داستان با فردی که تقریبا تمام نیازهای عاطفی خود را به یک چت بات منتقل کرده متفاوت است.
آیا هوش مصنوعی می تواند درمانگر باشد؟
این دو مفهوم نباید با یکدیگر یکی گرفته شوند.
چت بات می تواند پاسخ بدهد، اطلاعات روانشناختی ارائه کند و حتی در برخی موقعیت ها گفت و گویی حمایتگر داشته باشد. اما رابطه درمانی یک فرایند تخصصی است که شامل ارزیابی، تشخیص افتراقی در صورت نیاز، شناخت تاریخچه فرد، بررسی الگوهای رفتاری و هیجانی و تصمیم گیری بالینی است.
حتی پژوهش های مربوط به چت بات های سلامت روان نیز محدودیت های جدی دارند و نتایج آنها را نمی توان به معنای جایگزینی روانشناس یا روانپزشک دانست.
نگاه روانشناختی
از نگاه دکتر مریم سامانی، روانشناس بالینی،نکته مهم این است که فرد تنها نباید به این دلیل که هوش مصنوعی همیشه پاسخ می دهد، تصور کند رابطه انسانی نیز غیرضروری شده است.
گاهی انسان در شرایط فشار روانی به دنبال کسی می گردد که بتواند بدون قضاوت با او حرف بزند. اگر چت بات این امکان را برای مدت کوتاهی فراهم کند، ممکن است تجربه خوشایندی باشد؛ اما نیازهای عمیق انسانی مانند تعلق، دیده شدن، لمس واقعیت رابطه و تجربه متقابل بودن، همچنان در روابط انسانی معنا پیدا می کنند.
برای کسی که به دلیل تروما، طردشدگی یا تجربه های آسیب زای رابطه ای از انسان ها فاصله گرفته است، پناه بردن کامل به رابطه با یک سیستم غیرانسانی ممکن است مسئله اصلی را حل نکند. در چنین شرایطی، پرسش مهم این نیست که چرا فرد با هوش مصنوعی حرف می زند؛ بلکه باید دید چه چیزی در رابطه انسانی برای او آنقدر دشوار یا ناامن شده است که ترجیح می دهد با یک ماشین حرف بزند.
پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام کلیک کنید.تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است
