گاز خنده؛ تفریحی بی‌خطر یا راهی پنهان به سوی آسیب مغزی و فلج؟

گاز خنده چیست؟

گاز خنده یا نیتروس اکساید گازی بی‌رنگ است که در پزشکی برای کاهش درد و کاهش اضطراب استفاده می‌شود. در سال‌های اخیر، استفاده تفریحی از آن در بسیاری از کشورها افزایش یافته است.

چگونه به سیستم عصبی آسیب می‌زند؟

مهم‌ترین خطر نیتروس اکساید، غیرفعال کردن ویتامین B12 در بدن است.

ویتامین B12 برای:

• سلامت اعصاب
• ساخت میلین (غلاف محافظ رشته‌های عصبی)
• عملکرد نخاع
• تولید گلبول‌های قرمز

ضروری است. وقتی ذخایر B12 مختل شوند، اعصاب به تدریج آسیب می‌بینند.

علائم هشداردهنده

افراد ممکن است دچار موارد زیر شوند:

• گزگز و مورمور شدن دست و پا
• بی‌حسی اندام‌ها
• ضعف عضلانی
• اختلال تعادل
• مشکل در راه رفتن
• کاهش حافظه و تمرکز
• افسردگی و تغییرات خلقی

آیا فلج واقعاً رخ می‌دهد؟

بله.

در موارد شدید، آسیب نخاع و اعصاب محیطی می‌تواند آن‌قدر گسترده شود که فرد:

• قادر به راه رفتن نباشد،
• به ویلچر نیاز پیدا کند،
• یا دچار فلج نسبی اندام‌ها شود.

خوشبختانه اگر آسیب زود تشخیص داده شود و درمان با ویتامین B12 آغاز گردد، بخشی از علائم ممکن است بهبود یابد. اما در برخی افراد، آسیب عصبی می‌تواند ماندگار باشد.

اثرات احتمالی بر مغز

کمبود B12 ناشی از مصرف مزمن نیتروس اکساید ممکن است با:

• اختلال حافظه
• کاهش توجه و تمرکز
• کندی پردازش ذهنی
• اضطراب
• افسردگی
• و در موارد نادر، علائم روان‌پریشی

همراه باشد.

چه کسانی بیشتر در معرض خطرند؟

• افرادی که به طور مکرر از گاز خنده استفاده می‌کنند.
• گیاه‌خواران مطلق که ذخایر B12 پایین‌تری دارند.
• افراد مبتلا به مشکلات جذب ویتامین B12.
• سالمندان.

جمع‌بندی

گاز خنده برخلاف نام فریبنده‌اش همیشه بی‌خطر نیست. مصرف مکرر آن می‌تواند با غیرفعال کردن ویتامین B12 به اعصاب و نخاع آسیب بزند و در موارد شدید حتی به ناتوانی در راه رفتن یا فلج منجر شود. به همین دلیل متخصصان مغز و اعصاب در سال‌های اخیر نسبت به افزایش مصرف تفریحی این ماده هشدار داده‌اند.

برای یک پیج روان‌شناسی، نکته مهم این است که بسیاری از مصرف‌کنندگان تا زمان بروز علائم عصبی، از آسیب در حال شکل‌گیری آگاه نیستند؛ زیرا این آسیب معمولاً تدریجی و خاموش آغاز می‌شود.