به گزارش خط سلامت پژوهش های جدید نشان می دهند اعتیاد به قمار تنها یک مشکل مالی یا ضعف اراده نیست؛ بلکه در بسیاری از افراد با طرحوارههای ناسازگار اولیه، تنظیم هیجان ضعیف و باورهای نادرست شناختی ارتباط دارد. به همین دلیل، درمانهای امروزی بیش از گذشته به سمت طرحوارهدرمانی حرکت کردهاند.
مهمترین طرحوارههای افراد قمارباز
طرحواره استحقاق (Entitlement)
این افراد احساس میکنند قوانین برای دیگران است و خودشان استثنا هستند.
باورهای رایج:
- من بالاخره برنده میشوم.
- من از بقیه باهوشترم.
- سیستم را شکست میدهم.
این طرحواره باعث میشود فرد خطرهای مالی را دستکم بگیرد.
طرحواره نقص و شرم (Defectiveness/Shame)
بسیاری از قماربازان در عمق وجود خود احساس بیارزشی دارند. وقتی برنده میشوند، برای مدتی احساس ارزشمندی پیدا میکنند و همین احساس، قمار را به ابزاری برای تنظیم عزت نفس تبدیل میکند.
طرحواره محرومیت هیجانی (Emotional Deprivation)
برخی افراد در کودکی محبت، امنیت یا توجه کافی دریافت نکردهاند. قمار برای آنها تبدیل به راهی میشود برای فرار از احساس تنهایی، پوچی یا دردهای هیجانی.
طرحواره شکست (Failure)
این افراد خود را بازنده زندگی میدانند. به شکل متناقض، قمار برای آنها تبدیل به آخرین امید میشود تا ثابت کنند میتوانند موفق شوند.
طرحواره وابستگی و بیکفایتی (Dependence/Incompetence)
برخی افراد احساس میکنند بدون کمک دیگران قادر به حل مشکلات نیستند. در نتیجه به جای برنامهریزی مالی، به «برد بزرگ» به عنوان راهحل مشکلات زندگی نگاه میکنند.
طرحواره بازداری ناکافی (Insufficient Self-Control)
یکی از مهمترین طرحوارههای مرتبط با اعتیاد.
ویژگی ها:
- تحمل پایین ناکامی
- تکانشگری
- تصمیمهای ناگهانی
- ناتوانی در به تعویق انداختن لذت
این طرحواره ارتباط بسیار قوی با انواع اعتیاد از جمله قمار دارد.
خطاهای شناختی رایج در قمار
علاوه بر طرحوارهها، تقریباً تمام قماربازان گرفتار مجموعهای از باورهای اشتباه شناختی هستند.
خطای قمارباز (Gambler's Fallacy)
«چون پنج بار باختم، این بار حتماً نوبت بردن من است.» در حالی که در بازیهای تصادفی، نتایج قبلی احتمال نتیجه بعدی را تغییر نمیدهد.
توهم کنترل (Illusion of Control)
فرد تصور میکند با مهارت، دعا، شانس، عدد خاص یا روش شخصی میتواند نتیجه بازی را کنترل کند.
تعقیب باخت (Loss Chasing)
بعد از هر باخت، فرد پول بیشتری شرط میبندد تا ضرر قبلی را جبران کند. این رفتار یکی از شاخصترین علائم اختلال قمار است.
اعتماد بیش از حد
پس از چند برد متوالی، فرد تصور میکند استعداد خاصی در قمار دارد. در نتیجه میزان ریسک خود را افزایش میدهد.
مشکلات روانشناختی شایع در افراد مبتلا به اختلال قمار
پژوهش ها نشان می دهند افراد مبتلا به اختلال قمار بیشتر از جمعیت عادی دچار مشکلات زیر هستند:
- افسردگی
- اضطراب
- اختلال مصرف مواد
- اختلال شخصیت مرزی
- اختلال شخصیت ضداجتماعی
- تکانشگری بالا
- دشواری در تنظیم هیجان
- عزت نفس پایین
طرحوارهدرمانی چگونه به قمار کمک میکند؟
در طرحوارهدرمانی هدف فقط قطع قمار نیست؛ بلکه درمان ریشههای هیجانی آن است.
درمانگر تلاش میکند:
- طرحوارههای فعال را شناسایی کند.
- کودک آسیبدیده درون فرد را درمان کند.
- باورهای ناکارآمد درباره پول، موفقیت و ارزشمندی را اصلاح کند.
- مهارت تحمل هیجانهای ناخوشایند را آموزش دهد.
- رفتارهای تکانشی را کاهش دهد.
- راههای سالم برای کسب لذت و احساس موفقیت ایجاد کند.
در کنار طرحوارهدرمانی، از درمان شناختی-رفتاری (CBT)، مصاحبه انگیزشی، درمانهای گروهی، آموزش خانواده و در برخی موارد دارودرمانی نیز استفاده میشود.
جمعبندی
قمار معمولاً نتیجه «طمع» یا «بیارادگی» نیست؛ بلکه حاصل تعامل پیچیدهای از طرحوارههای ناسازگار اولیه، خطاهای شناختی، مشکلات تنظیم هیجان و عوامل محیطی است. به همین دلیل، درمان موفق زمانی اتفاق میافتد که علاوه بر کنترل رفتار قمار، ریشههای هیجانی و باورهای شکلگرفته از دوران کودکی نیز مورد توجه قرار گیرند. این نگاه عمیقتر، احتمال عود را کاهش داده و به فرد کمک میکند راههای سالمتری برای کسب احساس ارزشمندی، هیجان و کنترل زندگی پیدا کند.
پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام دکتر مریم سامانی (روانشناس بالینی) کلیک کنید.تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است
