چرا برخی افراد از قورت دادن قرص می‌ ترسند؟ / بررسی علل روانشناختی، پزشکی و راهکارهای علمی

به گزارش خط سلامت   برخی افراد سال‌ها از مصرف داروهای ضروری خودداری می‌ کنند، تنها به این دلیل که از قورت دادن قرص می‌ترسند.

جالب است بدانید این مشکل همیشه به اندازه یا شکل قرص مربوط نیست. در بسیاری از موارد، ذهن و سیستم عصبی نقش مهمتری از خود قرص ایفا می‌ کنند. پژوهش‌ های روانشناسی و علوم اعصاب نشان می‌دهند که اضطراب، تجربه‌های ناخوشایند گذشته، ترس از خفگی و حتی نحوه پردازش تهدید در مغز می‌ توانند بلعیدن قرص را به تجربه‌ ای دشوار تبدیل کنند.

در این مقاله علاوه بر معرفی راهکارهای عملی، به بررسی دلایل روانشناختی و پزشکی این مشکل نیز می‌ پردازیم.

مشکل در بلع قرص چیست؟

مشکل در بلع قرص (Pill Swallowing Difficulty) به حالتی گفته می‌شود که فرد هنگام قورت دادن قرص احساس گیر کردن، خفگی یا ناتوانی در بلع دارد؛ حتی زمانی که از نظر جسمانی هیچ انسدادی در مری وجود ندارد.

برآوردها نشان می‌دهد درصد قابل توجهی از بزرگسالان و کودکان در مقطعی از زندگی این مشکل را تجربه می‌ کنند. در بسیاری از موارد، این مسئله باعث کاهش پایبندی به درمان و قطع خودسرانه مصرف دارو می شود.

چرا بعضی افراد از بلعیدن قرص می‌ترسند؟

۱. ترس از خفگی؛ مهمترین علت روانشناختی

شایع‌ ترین علت، ترس از خفگی (Choking Phobia) است. ممکن است فرد یا خودش تجربه خفگی داشته باشد یا شاهد خفگی شخص دیگری بوده باشد. حتی شنیدن داستان‌ های مربوط به خفگی نیز می‌ تواند این ترس را ایجاد کند.

از دیدگاه شناختی، مغز در این شرایط قرص را نه به‌ عنوان یک دارو، بلکه به‌عنوان «تهدیدی برای بقا» تفسیر می‌ کند. در نتیجه، سیستم هشدار مغز فعال می‌ شود.

مغز هنگام ترس چه اتفاقی را تجربه می‌ کند؟

زمانی که فرد قصد بلع قرص را دارد و احساس خطر می‌ کند، ساختاری در مغز به نام آمیگدالا مسئول تشخیص تهدید وارد عمل می‌ شود. آمیگدالا با فعال کردن سیستم عصبی سمپاتیک، واکنش «جنگ، گریز یا انجماد» را آغاز می‌ کند.

در این حالت:

-عضلات حلق و گلو منقبض می‌ شوند.

-دهان خشک می‌ شود.

-ترشح بزاق کاهش می‌ یابد.

-تنفس سطحی‌تر می‌ شود.

-احساس گیر کردن چیزی در گلو تشدید می‌ شود.

نکته مهم این است که بسیاری از افراد تصور می‌ کنند واقعاً راه هوایی‌ شان بسته شده است، در حالی که این احساس اغلب ناشی از انقباض عضلات و اضطراب است، نه انسداد واقعی.

نقش تجربه‌های گذشته

بر اساس نظریه شرطی‌ سازی کلاسیک، اگر فرد یک بار هنگام بلعیدن قرص احساس خفگی یا گیر کردن داشته باشد، مغز آن تجربه را به‌ عنوان یک خاطره هیجانی ذخیره می‌ کند.

از آن پس، تنها دیدن یک قرص می‌ تواند همان واکنش اضطرابی را فعال کند؛ حتی اگر احتمال واقعی خفگی بسیار کم باشد.

اضطراب چگونه مشکل را تشدید می‌ کند؟

اضطراب باعث می‌ شود فرد:

-بارها عمل بلع را به تعویق بیندازد.

-قرص را چندین دقیقه در دهان نگه دارد.

-روی عضلات گلو بیش از حد تمرکز کند.

-هر احساس طبیعی در گلو را به‌عنوان نشانه خطر تفسیر کند.

این چرخه باعث افزایش ترس و دشوارتر شدن بلع می‌ شود.

علل پزشکی مشکل در بلع قرص

اگر مشکل فقط هنگام بلع قرص ایجاد شود، معمولاً عوامل روانشناختی یا تکنیکی نقش بیشتری دارند؛ اما اگر فرد در بلع غذا یا مایعات نیز مشکل داشته باشد، باید احتمال وجود بیماری‌ های جسمانی بررسی شود.

از جمله علل پزشکی می‌ توان به موارد زیر اشاره کرد:

-دیسفاژی (اختلال بلع)

-خشکی دهان

-سکته مغزی

-بیماری پارکینسون

-بیماری‌ های عصبی-عضلانی

-تنگی یا التهاب مری

-رفلاکس شدید معده به مری

-برخی بیماری‌ های عضلات حلق و مری

در چنین شرایطی مراجعه به پزشک ضروری است.

راهکارهای علمی برای آسان‌تر شدن بلع قرص

نوشیدن آب  کافی

نوشیدن یک جرعه آب پیش از قرار دادن قرص، دهان و گلو را مرطوب کرده و حرکت قرص را آسان‌تر می‌ کند. سپس قرص را همراه با مقدار مناسبی آب ببلعید.

خم کردن سر به جلو

مطالعات نشان داده‌ اند برای بسیاری از افراد، خم کردن ملایم سر به سمت جلو هنگام بلع کپسول باعث می‌ شود کپسول راحت‌ تر در مسیر مری قرار گیرد. برخلاف تصور رایج، عقب بردن سر همیشه بهترین روش نیست.

استفاده از غذا در صورت مجاز بودن

در صورتی که پزشک یا بروشور دارو اجازه دهد، می‌توان برخی قرص‌ ها را همراه مقدار کمی غذا مانند تکه‌ ای نان، پوره یا مواد غذایی نرم بلعید. با این حال، همه داروها نباید همراه غذا مصرف شوند.

هرگز شکل دارو را بدون مشورت تغییر ندهید

پوسته خارجی بسیاری از قرص‌ ها و کپسول‌ ها برای کنترل سرعت آزاد شدن دارو، محافظت از معده یا رساندن دارو به بخش خاصی از دستگاه گوارش طراحی شده است. تغییر شکل برخی داروها می‌تواند اثربخشی آنها را کاهش داده یا خطر عوارض جانبی را افزایش دهد.

درمان روانشناختی ترس از بلع قرص

اگر علت اصلی مشکل، اضطراب یا ترس باشد، درمان‌ های روانشناختی می‌ توانند بسیار مؤثر باشند.

درمان شناختی-رفتاری (CBT) به فرد کمک می‌ کند افکار فاجعه‌ آمیز مانند «حتماً خفه می‌ شوم» را شناسایی و اصلاح کند.

مواجهه تدریجی (Graduated Exposure) نیز یکی از مؤثرترین روش‌ هاست. در این تکنیک، فرد به‌صورت مرحله‌به‌مرحله با اشیای کوچک و بی‌خطر تمرین می‌کند تا حساسیت سیستم عصبی کاهش یابد و اعتماد به توانایی بلع بازگردد.

در برخی افراد، به‌ ویژه اگر مشکل پس از یک تجربه تروماتیک آغاز شده باشد، استفاده از روش‌ هایی مانند EMDR نیز ممکن است به کاهش شدت خاطرات اضطراب‌ زا کمک کند.

اگر علاوه بر قرص، در بلع غذا یا نوشیدنی نیز مشکل دارید یا هنگام غذا خوردن دچار سرفه، خفگی، کاهش وزن، درد هنگام بلع یا گیر کردن مکرر غذا می‌ شوید، این موضوع می‌ تواند نشانه یک اختلال پزشکی باشد و نباید تنها به تمرین‌ های خانگی اکتفا کرد.

مشکل در بلع قرص همیشه نشانه یک بیماری جسمانی نیست. در بسیاری از افراد، ترس از خفگی، اضطراب، خاطرات ناخوشایند گذشته و فعال شدن سیستم هشدار مغز باعث می‌ شود عملی ساده مانند بلعیدن یک قرص دشوار به نظر برسد. خوشبختانه با آموزش صحیح، اصلاح تکنیک بلع و در صورت نیاز درمان‌ های روانشناختی مبتنی بر شواهد، بیشتر افراد می‌ توانند این مشکل را برطرف کنند.

منابع: 

American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Adult Dysphagia-

Logemann JA. Evaluation and Treatment of Swallowing Disorders-

APA. Clinical Practice Guideline for the Treatment of Anxiety Disorders-

Beck JS. Cognitive Behavior Therapy: Basics and Beyond-

Lang PJ, Davis M. Emotion, motivation and the brain: Reflex foundations in animal and human research-

 

پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام دکتر مریم سامانی (روانشناس بالینی) کلیک کنید.

تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است