به گزارش خط سلامت، مشکل مصرف مواد فقط به مواد غیرقانونی محدود نیست. داروهای تجویزی، بعضی داروهای بدون نسخه، الکل و محصولات حاوی نیکوتین نیز می توانند با مصرف آسیب زا یا وابستگی همراه شوند. قانونی بودن یک محصول یا تجویز شدن آن برای فردی دیگر، به معنای مناسب و بی خطر بودن مصرف آن برای ما نیست.
سوء مصرف دارو می تواند به معنای مصرف بیشتر از مقدار تجویز شده، استفاده به روشی متفاوت از دستور پزشک، مصرف داروی فرد دیگر یا استفاده برای ایجاد سرخوشی باشد. بنابراین، مسئله فقط مقدار مصرف نیست؛ هدف و شیوه استفاده نیز اهمیت دارد.
سوء مصرف مواد و اعتیاد چه تفاوتی دارند؟
مصرف آسیب زا و اعتیاد را نباید به دو گروه ساده تقسیم کرد که یکی همیشه با اراده متوقف می شود و دیگری هرگز قابل توقف نیست. در ارزیابی بالینی، اختلال مصرف مواد بر اساس مجموعه ای از نشانه ها و شدت آنها بررسی می شود. دشواری در کنترل مصرف، میل شدید و ادامه مصرف با وجود پیامدهای منفی، از موضوعات مهم این ارزیابی هستند.
اعتیاد به معنای بی ارادگی یا غیرممکن بودن بهبودی نیست. همچنین مصرف آسیب زا، حتی پیش از شکل گرفتن یک اختلال شدید، می تواند به سلامت و روابط فرد صدمه بزند. رسیدگی به مشکل نباید به زمانی موکول شود که زندگی فرد به طور گسترده مختل شده است. درمان و حمایت تخصصی برای اختلالات مصرف مواد وجود دارد.
الکل؛ آسیب فقط به مقدار مصرف محدود نیست
الکل می تواند قضاوت، حافظه و توانایی انجام فعالیت های ایمن را مختل کند. فراموشی بخش هایی از وقایع هنگام مصرف نیز مسئله ای جدی است و می تواند با افزایش خطر آسیب همراه باشد.
برای شناخت مشکل، تنها شمردن دفعات مصرف کافی نیست. باید بررسی شود آیا فرد بیش از قصد اولیه مصرف می کند، برای کاهش مصرف تلاش ناموفق داشته است یا با وجود مشکلات خانوادگی، شغلی و جسمی به مصرف ادامه می دهد. علائمی مانند لرزش، تعریق، اضطراب یا تهوع پس از کاهش مصرف نیز نیازمند توجه پزشکی هستند.
عددهای مربوط به مقدار مصرف نباید به عنوان تضمین بی خطر بودن تفسیر شوند. وضعیت سلامت، داروهای هم زمان و شرایط مصرف نیز در ارزیابی خطر اهمیت دارند.
داروهای نسخه ای؛ مصرف خارج از دستور می تواند خطرناک باشد
مسکن های اپیوئیدی، برخی داروهای ضد اضطراب و خواب و داروهای محرک از گروه هایی هستند که ممکن است خارج از دستور پزشکی مصرف شوند. استفاده از داروی تجویزی یک دوست یا عضو خانواده، حتی برای شکایتی مشابه، جای ارزیابی پزشک را نمی گیرد.
وابستگی جسمی نیز همیشه به معنای اعتیاد نیست. برای نمونه، مصرف منظم بعضی داروهای آرام بخش می تواند حتی طبق تجویز با وابستگی جسمی همراه شود. به همین دلیل، قطع ناگهانی یا کاهش سریع آنها ممکن است خطرناک باشد. فردی که چنین دارویی مصرف می کند باید تغییر مقدار یا قطع آن را با پزشک هماهنگ کند.
هروئین و کوکائین؛ دو ماده با اثرهای متفاوت
هروئین یک ماده اپیوئیدی است که از مورفین ساخته می شود. توصیف آن به عنوان نسخه طبیعی داروهای تجویزی دقیق نیست. این ماده ظرفیت بالایی برای ایجاد اعتیاد دارد و پیامدهای آن می تواند از سلامت فرد فراتر برود و خانواده و روابط اجتماعی را نیز درگیر کند.
کوکائین در گروه مواد محرک قرار دارد. اثرهای آن با هروئین یکسان نیست و نباید همه مواد را زیر عنوانی واحد، با نشانه ها و خطرهای مشابه توصیف کرد. شناخت نوع ماده و الگوی مصرف برای ارزیابی و انتخاب درمان اهمیت دارد.
ماری جوانا؛ اثر بر حافظه و توجه را جدی بگیرید
ماری جوانا یا کانابیس می تواند حافظه، یادگیری، توجه، تصمیم گیری و هماهنگی حرکتی را تحت تأثیر قرار دهد. قانونی بودن مصرف در بعضی مناطق یا وجود کاربرد پزشکی برای برخی فرآورده ها، به معنای بی خطر بودن همه شکل های مصرف نیست.
مصرف کانابیس می تواند مهارت های لازم برای رانندگی، از جمله زمان واکنش و قضاوت را مختل کند. به جای توصیف افراد با عبارت های تحقیرآمیز، باید درباره اثرهای مشخص ماده و پیامدهای مصرف صحبت کرد.
نشانه هایی که نیاز به بررسی دارند
میل شدید به مصرف، دشواری در کاهش یا توقف، صرف زمان زیاد برای تهیه و مصرف و ادامه استفاده با وجود آسیب، از نشانه های مهم مشکل مصرف هستند. کنار گذاشتن فعالیت های روزمره و اختلال در مسئولیت های خانوادگی یا شغلی نیز باید بررسی شود.
تغییر خواب و اشتها، گوشه گیری یا نوسان خلق به تنهایی ثابت نمی کند فرد مواد مصرف می کند. این تغییرها ممکن است دلایل دیگری داشته باشند. بهتر است به جای اتهام زدن یا تشخیص دادن بر اساس یک نشانه، درباره تغییرهای مشاهده شده گفت و گو شود و در صورت تداوم مشکل، ارزیابی تخصصی انجام گیرد.
افزایش مقدار مصرف برای رسیدن به اثر قبلی یا بروز علائم پس از کاهش مصرف نیز اطلاعات مهمی برای پزشک است. پنهان کردن این اطلاعات می تواند ارزیابی وضعیت را دشوار کند.
کمک گرفتن را به بحران موکول نکنید
اگر مصرف بر سلامت، روابط، هزینه های زندگی یا مسئولیت های روزانه اثر گذاشته است، مراجعه به پزشک یا متخصص درمان اعتیاد می تواند نقطه شروع باشد. درمان بر اساس نوع ماده، وضعیت جسمی و روانی و نیازهای فرد تنظیم می شود و ممکن است شامل درمان دارویی و مداخلات رفتاری باشد.
در مصرف طولانی و سنگین الکل، قطع ناگهانی می تواند با علائم خطرناک همراه شود. درباره برخی داروهای آرام بخش نیز همین احتیاط لازم است. تصمیم برای توقف مصرف باید با برنامه ای متناسب با وضعیت فرد انجام شود؛ تشنج یا گیجی شدید پس از کاهش مصرف، نیازمند رسیدگی فوری پزشکی است.
شروع رسیدگی به مشکل، نیازمند رسیدن به بدترین مرحله نیست. هر زمان کنترل مصرف دشوار شده یا پیامدهای آن وارد زندگی شده است، فرصت مناسبی برای درخواست کمک وجود دارد.
پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام دکتر مریم سامانی (روانشناس بالینی) کلیک کنید.تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است
