رابطه های سمی کشنده را بشناسید/ ۱۰ نشانه که می گوید عشق دارد به سلامت روانتان آسیب می زند

نکته مهم این است که یک اختلاف، مشاجره یا رفتار اشتباه به تنهایی رابطه را سمی نمی کند. آنچه اهمیت دارد، تکرار رفتارهای آسیب زا، نپذیرفتن مسئولیت، نبود تلاش واقعی برای تغییر و تاثیری است که این الگوها بر سلامت روان و زندگی فرد می گذارند.

۱۰ نشانه رابطه سمی که نباید نادیده بگیرید

۱. کنترل کردن به نام عشق

فرد درباره لباس پوشیدن، رفت و آمد، دوستان، محل کار، تلفن همراه و حتی ارتباطات خانوادگی شریک خود تصمیم می گیرد. ممکن است این رفتار را با جمله هایی مانند چون دوستت دارم یا نگران تو هستم توجیه کند.

اما مراقبت با کنترل تفاوت دارد. عشق سالم به استقلال فرد احترام می گذارد رابطه ای که در آن برای هر تصمیم ساده باید اجازه گرفت، می تواند به تدریج احساس آزادی و هویت شخصی را تضعیف کند.

۲. تحقیر و کوچک کردن مداوم

تمسخر ظاهر، توانایی ها، خانواده، شغل یا احساسات شریک زندگی، به ویژه وقتی در جمع یا هنگام اختلاف تکرار می شود، نشانه مهمی از رابطه ناسالم است.

گاهی تحقیر در قالب شوخی بیان می شود و وقتی فرد ناراحت می شود، به او گفته می شود بیش از حد حساس است. تکرار چنین رفتارهایی می تواند به کاهش عزت نفس و شکل گیری احساس بی ارزشی منجر شود.

۳. دستکاری روانی و زیر سوال بردن واقعیت

در دستکاری روانی موسوم به گسلایتینگ، فرد به شکل مداوم تجربه ها و ادراک شریک خود را انکار یا تحریف می کند برای مثال می گوید چنین اتفاقی نیفتاده، تو همه چیز را اشتباه به یاد می آوری یا مشکل از ذهن توست.

هدف یا نتیجه چنین الگویی می تواند ایجاد تردید در حافظه، قضاوت و برداشت فرد از واقعیت باشد. البته هر اختلاف بر سر خاطرات، گسلایتینگ محسوب نمی شود تکرار الگوی انکار و بی اعتبار کردن تجربه دیگری اهمیت دارد.

۴. تهدید به ترک کردن برای وادار کردن طرف مقابل

جمله هایی مانند اگر با من مخالفت کنی ترکت می کنم، اگر از من جدا شوی زندگی ات را نابود می کنم یا دیگر اجازه نمی دهم فرزندت را ببینی، ابزارهای فشار و ارعاب هستند.

تهدید به جدایی در هر اختلافی لزوما نشانه رابطه سمی نیست، اما استفاده مکرر از ترس ترک شدن برای کنترل رفتار شریک زندگی، امنیت عاطفی را تخریب می کند.

۵. منزوی کردن از خانواده و دوستان

فرد تلاش می کند ارتباط شریک خود را با دوستان، همکاران و اعضای خانواده محدود کند. ممکن است همه اطرافیان را نامناسب معرفی کند یا پس از هر دیدار، دعوا و تنش ایجاد کند.

این رفتار خطرناک است زیرا فرد به تدریج شبکه حمایتی خود را از دست می دهد و برای تصمیم گیری و دریافت کمک، بیش از پیش به همان شخصی وابسته می شود که به او آسیب می زند.

۶. تنبیه عاطفی با سکوت و بی اعتنایی

گاهی فرد برای حل اختلاف گفت و گو نمی کند، بلکه با سکوت طولانی، قطع ارتباط، بی اعتنایی یا محروم کردن شریک از محبت، او را تنبیه می کند.

البته هر سکوتی نشانه سوءرفتار نیست. گاهی افراد برای آرام شدن به فاصله کوتاه نیاز دارند. تفاوت در این است که آیا فرد پس از آرام شدن برای گفت و گو بازمی گردد یا از سکوت به عنوان ابزاری برای تسلیم کردن طرف مقابل استفاده می کند.

۷. انتقال مداوم تقصیر به طرف مقابل

در این الگو، فرد هیچ مسئولیتی در قبال رفتار خود نمی پذیرد. اگر توهین کند، می گوید تو عصبانی ام کردی اگر دروغ بگوید، رفتار شریکش را علت دروغگویی معرفی می کند و اگر رابطه دچار بحران شود، تمام تقصیرها را متوجه طرف مقابل می داند.

در یک رابطه سالم، هر دو نفر می توانند سهم خود را در تعارض ببینند. اما در رابطه آسیب زا، مسئولیت پذیری معمولا یک طرفه است.

۸. حسادت افراطی و سوءظن دائمی

پرس و جوی مداوم درباره محل حضور، بازجویی درباره پیام ها، اتهام خیانت بدون شواهد و بررسی پنهانی تلفن همراه می توانند نشانه های کنترل گری باشند.

حسادت یک احساس انسانی است، اما تبدیل آن به محدودیت، تهدید و نظارت دائمی، رابطه را به محیطی ناامن تبدیل می کند.

۹. خشونت کلامی، جسمی یا جنسی

فریاد زدن، فحاشی، شکستن وسایل، هل دادن، ضرب و شتم، اجبار به رابطه جنسی یا نادیده گرفتن رضایت جنسی، رفتارهایی نیستند که بتوان آنها را با عصبانیت یا عشق توجیه کرد.

خشونت فقط به آسیب جسمی محدود نمی شود. تهدید، ارعاب و اجبار نیز می توانند سلامت روان و احساس امنیت فرد را به شدت تحت تاثیر قرار دهند.

۱۰. چرخه آزار، عذرخواهی و تکرار

یکی از الگوهای گیج کننده در روابط آسیب زا این است که پس از یک دوره تحقیر یا خشونت، فرد آزارگر ناگهان مهربان می شود، عذرخواهی می کند، هدیه می خرد و قول تغییر می دهد اما پس از مدتی رفتارهای قبلی دوباره تکرار می شوند.

در چنین شرایطی، نباید فقط به عذرخواهی یا وعده ها توجه کرد. معیار تغییر واقعی، توقف رفتار آسیب زا، پذیرش مسئولیت و تداوم رفتار محترمانه در طول زمان است.

رابطه سمی چه بلایی بر سر سلامت روان می آورد؟

قرار گرفتن طولانی مدت در یک رابطه همراه با ترس، تحقیر و کنترل می تواند با اضطراب، افسردگی، اختلال خواب، کاهش اعتماد به نفس، احساس درماندگی و انزوای اجتماعی همراه شود. بعضی افراد به تدریج توانایی تصمیم گیری مستقل خود را زیر سوال می برند و حتی برای بیان نیازهای ساده احساس گناه می کنند.

در برخی موارد، تجربه خشونت و تهدید می تواند با نشانه های مرتبط با تروما، مانند گوش به زنگی مداوم، کابوس، یادآوری های آزاردهنده و اجتناب از موقعیت های یادآور خطر همراه باشد. البته این نشانه ها به تنهایی برای تشخیص اختلال روانی کافی نیستند.

چرا بعضی افراد از رابطه سمی خارج نمی شوند؟

پرسیدن این سوال که چرا فرد در یک رابطه آسیب زا می ماند، بدون در نظر گرفتن شرایط روانی و اجتماعی او می تواند به سرزنش قربانی منجر شود.

ترس از خشونت بیشتر، نگرانی درباره فرزندان، وابستگی اقتصادی، نداشتن محل امن، فشار خانواده، امید به تغییر شریک، شرم اجتماعی و فرسایش اعتماد به نفس ممکن است خروج از رابطه را دشوار کنند. در بعضی موارد نیز فرد هنوز خاطرات خوب و لحظات محبت آمیز رابطه را به یاد می آورد و نمی تواند به آسانی میان آنها و رفتارهای آسیب زا ارتباط برقرار کند.

بنابراین ماندن در یک رابطه آسیب زا لزوما به معنای رضایت از آن یا ضعف شخصیت نیست.

چگونه بفهمیم رابطه واقعا سمی است؟

برای ارزیابی رابطه، به این پرسش ها صادقانه پاسخ دهید:

• آیا برای جلوگیری از عصبانیت شریک زندگی ام، رفتار و حرف هایم را مدام تغییر می دهم؟

• آیا از بیان نظر مخالف می ترسم؟

• آیا ارتباطم با دوستان و خانواده به دلیل خواسته های او محدود شده است؟

• آیا بعد از هر اختلاف، در نهایت من مجبور به عذرخواهی می شوم حتی وقتی آسیبی ندیده ام؟

• آیا احساس می کنم اعتماد به نفس و استقلالم نسبت به گذشته کمتر شده است؟

• آیا رفتارهای آسیب زا بارها تکرار می شوند، با وجود اینکه طرف مقابل قول تغییر داده است؟

• آیا از واکنش او هنگام جدایی یا مخالفت می ترسم؟

اگر پاسخ شما به چند پرسش مثبت است، لازم است الگوی رابطه را جدی تر بررسی کنید. این پرسش ها ابزار تشخیص رسمی نیستند، اما می توانند به شناسایی رفتارهای هشداردهنده کمک کنند.

آیا باید از رابطه سمی خارج شد؟

دکتر مریم سامانی- زوج درمانگر در این مورد می گوید:   اگر رابطه با تحقیر، کنترل و آسیب روانی همراه است، نخستین قدم این است که فرد تجربه خود را جدی بگیرد و برای دریافت حمایت اقدام کند. صحبت با یک روانشناس بالینی، فرد مورد اعتماد یا مرکز حمایت از قربانیان خشونت می تواند به روشن شدن گزینه های پیش رو کمک کند.

اگر خشونت، تهدید یا کنترل اجباری وجود دارد، خروج از رابطه باید با برنامه ایمنی انجام شود. بهتر است فرد پیش از اعلام تصمیم خود، در صورت امکان مدارک و اسناد مهم، پول و راه ارتباطی امن را آماده کند و از فرد یا سازمان متخصص کمک بگیرد. اگر احتمال خشونت بیشتر وجود دارد، مواجهه مستقیم و اعلام ناگهانی جدایی ممکن است خطرناک باشد.

در روابطی که خشونت و ارعاب فعال وجود دارد، زوج درمانی مشترک لزوما انتخاب مناسبی نیست ابتدا باید امنیت فرد آسیب دیده و ارزیابی تخصصی شرایط در اولویت قرار گیرد.

دکتر مریم سامانی- زوج درمانگر در این مورد می گوید:  یکی از پیچیده ترین جنبه های رابطه سمی این است که فرد ممکن است همزمان دو تجربه متضاد داشته باشد: به شریک زندگی خود علاقه داشته باشد و در عین حال از رفتارهای او آسیب ببیند. خاطرات خوش، وابستگی عاطفی، امید به تغییر و ترس از تنهایی می توانند تشخیص وضعیت را دشوار کنند.

در روانشناسی بالینی، برای ارزیابی یک رابطه باید به الگوهای رفتاری در طول زمان توجه کرد، نه فقط لحظات خوب یا بد. آیا فرد پس از آسیب زدن مسئولیت می پذیرد؟ آیا رفتار خود را تغییر می دهد؟ آیا به مرزهای شریک زندگی احترام می گذارد؟ آیا طرف مقابل در کنار او احساس امنیت و استقلال دارد؟

نکته مهم این است که هیچ کس مسئول خشونت و آزار دیگری نیست. مشکلات روانشناختی، تجربه کودکی دشوار یا عصبانیت نمی توانند توجیهی برای کنترل، تحقیر و خشونت باشند.

رابطه ای که برای حفظ آن مجبورید از عزت نفس، آزادی، امنیت و هویت خودتان بگذرید، دیگر صرفا یک رابطه پرچالش نیست ممکن است به سلامت روان و حتی جان شما آسیب بزند