از زخم خشونت تا تغییر شخصیت/ آیا تروما می تواند قربانی را به مرز اختلال شخصیت ضد اجتماعی برساند؟

به گزارش خط سلامت   گاهی آثار یک تجربه آسیب زا مدت ها پس از پایان حادثه همچنان در زندگی فرد باقی می ماند. قربانیان تجاوز، سوء استفاده جنسی، خشونت جسمی و آزارهای دوران کودکی ممکن است با پیامدهایی مانند اختلال استرس پس از سانحه، اضطراب، افسردگی، بی اعتمادی، دشواری در برقراری روابط صمیمانه و مشکلات تنظیم هیجان مواجه شوند.

یکی از پرسش های مهم در روانشناسی این است که آیا تروما می تواند بر شکل گیری ویژگی های شخصیتی نیز اثر بگذارد؟ در این زمینه، اختلال شخصیت ضد اجتماعی از جمله موضوعاتی است که توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده است.

اختلال شخصیت ضد اجتماعی با الگویی پایدار از بی توجهی به حقوق دیگران، نقض هنجارهای اجتماعی، فریبکاری، تکانشگری و نادیده گرفتن مسئولیت ها شناخته می شود. با این حال، نباید هر فردی را که پس از تجربه تجاوز یا خشونت دچار خشم، بی اعتمادی یا رفتارهای تدافعی می شود، دارای ویژگی های ضد اجتماعی دانست. واکنش های ناشی از تروما با اختلال شخصیت ضد اجتماعی تفاوت دارند و تشخیص این اختلال نیازمند ارزیابی تخصصی و بررسی سابقه رشدی فرد است.

پژوهش ها درباره ارتباط تروما و ویژگی های ضد اجتماعی چه می گویند؟

در یک مرور نظام مند منتشر شده در سال ۲۰۲۰ در نشریه «کودک آزاری و غفلت»، پژوهشگران ۱۸ مطالعه را برای بررسی ارتباط میان انواع آسیب های دوران کودکی، شیوه پیوند عاطفی والدین و ویژگی های ضد اجتماعی در بزرگسالی تحلیل کردند.

نتایج نشان داد که آزار جسمی و غفلت عاطفی و جسمی از جمله عوامل دارای ارتباط پایدارتر با ویژگی های ضد اجتماعی هستند. نکته قابل توجه این بود که در میان انواع آسیب های بررسی شده، سوء استفاده جنسی کمترین ارتباط را با ویژگی های ضد اجتماعی نشان داد.

این یافته اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان می دهد نمی توان تمام انواع تروما را از نظر پیامدهای شخصیتی یکسان در نظر گرفت و نباید رابطه مستقیم و قطعی میان تجاوز و اختلال شخصیت ضد اجتماعی برقرار کرد

این تفاوت نشان می دهد که نوع آسیب تجربه شده و مجموعه شرایط رشدی فرد در پیامدهای بلندمدت اهمیت دارند

تروما چگونه می تواند بر رشد شخصیت اثر بگذارد؟

پژوهشگران چند سازوکار روانشناختی را برای توضیح ارتباط میان آسیب های دوران کودکی و شکل گیری برخی ویژگی های شخصیتی مطرح می کنند:

۱. اختلال در تنظیم هیجان

افرادی که در دوران کودکی یا نوجوانی خشونت و سوء استفاده را تجربه کرده اند، ممکن است در مدیریت خشم، ترس و احساس ناکامی با دشواری بیشتری مواجه شوند. در برخی موارد، واکنش های هیجانی شدید یا رفتارهای تکانشی می توانند به راهبردهایی برای مقابله با احساس تهدید تبدیل شوند.

۲. آسیب به اعتماد و دلبستگی

تجربه آزار از سوی افرادی که قرار بوده نقش حمایتگر داشته باشند، ممکن است احساس امنیت و اعتماد فرد را تحت تاثیر قرار دهد. چنین تجربه ای می تواند در آینده بر شکل گیری روابط صمیمانه، درک نیت دیگران و توانایی حفظ ارتباطات سالم اثر بگذارد.

۳. تغییر در نحوه پردازش تهدید

فردی که مدت طولانی در معرض خشونت قرار داشته است، ممکن است نسبت به نشانه های تهدید حساس تر شود. در این شرایط، رفتارهای خنثی دیگران نیز گاهی به عنوان نشانه خطر یا خصومت تفسیر می شوند.

۴. شکل گیری راهبردهای دفاعی ناسازگار

برخی بازماندگان تروما برای محافظت از خود به کناره گیری عاطفی، اجتناب از صمیمیت یا رفتارهای تدافعی روی می آورند. این واکنش ها لزوما نشانه اختلال شخصیت نیستند، بلکه ممکن است تلاش هایی برای سازگاری با تجربه های آسیب زا باشند.

تفاوت مهم اختلال استرس پس از سانحه با اختلال شخصیت ضد اجتماعی

یکی از اشتباهات رایج، یکسان دانستن رفتارهای ناشی از تروما با ویژگی های اختلال شخصیت ضد اجتماعی است.

فرد مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه ممکن است به دلیل تجربه خشونت، نسبت به دیگران بی اعتماد شود، تحریک پذیری بیشتری داشته باشد یا در موقعیت های خاص واکنش های دفاعی نشان دهد. اما این رفتارها به خودی خود به معنای بی توجهی پایدار به حقوق دیگران یا وجود اختلال شخصیت ضد اجتماعی نیستند.

از سوی دیگر، تشخیص اختلال شخصیت ضد اجتماعی مستلزم بررسی الگویی پایدار از رفتارهای فرد و وجود سابقه اختلال سلوک با شروع پیش از ۱۵ سالگی است. بنابراین تجربه یک حادثه آسیب زا یا حتی چندین تجربه خشونت آمیز برای چنین تشخیصی کافی نیست.

نباید واکنش قربانیان تروما را با اختلال شخصیت اشتباه گرفت

دکتر مریم سامانی، روانشناس بالینی و متخصص حوزه تروما و آسیب های روانی می گوید: یکی از نکات مهم در مواجهه با افرادی که تجربه تجاوز، خشونت یا تروما داشته اند، این است که رفتارهای آنها را بدون شناخت سابقه آسیب های روانی شان قضاوت نکنیم. گاهی بی اعتمادی، خشم، کناره گیری اجتماعی و دشواری در برقراری روابط صمیمانه، واکنش هایی هستند که فرد در نتیجه تجربه های آسیب زا نشان می دهد. این رفتارها لزوما به معنای وجود اختلال شخصیت ضد اجتماعی نیستند.

در واقع، فردی که تجربه تروما داشته است ممکن است برای محافظت از خود، رفتارهای دفاعی خاصی در پیش بگیرد. اگر این واکنش ها به درستی شناخته نشوند، احتمال دارد اطرافیان آنها را به اشتباه به عنوان بی تفاوتی، پرخاشگری یا اختلال شخصیتی تعبیر کنند.

درمان این افراد باید بر ایجاد احساس امنیت، بازسازی اعتماد، شناخت هیجان ها و پردازش تجربه آسیب زا متمرکز باشد. نباید به قربانیان تروما برچسب شخصیتی زد یا آنها را مسئول پیامدهای رفتاری ناشی از آسیبی دانست که تجربه کرده اند.

آیا می توان از شکل گیری پیامدهای روانی تروما جلوگیری کرد؟

شواهد پژوهشی نشان می دهند حمایت اجتماعی، شناسایی زودهنگام نشانه های آسیب روانی و دسترسی به درمان مناسب می توانند در بهبود وضعیت بازماندگان تروما نقش مهمی داشته باشند.

از جمله اقدامات کمک کننده می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• فراهم کردن محیط امن و به دور از خشونت برای فرد آسیب دیده؛

• پرهیز از سرزنش و قضاوت درباره قربانیان؛

• کمک به بازسازی روابط اجتماعی و اعتماد بین فردی؛

• استفاده از درمان های تخصصی متناسب با نوع آسیب روانی؛

• درمان اختلالات همراه مانند افسردگی، اضطراب و اختلال استرس پس از سانحه؛

• توجه به مشکلات تنظیم هیجان و رفتارهای تکانشی.

تروما سرنوشت شخصیت را تعیین نمی کند

پژوهش های روانشناختی نشان می دهند تجربه خشونت و آسیب های دوران کودکی می تواند با برخی ویژگی های شخصیتی و مشکلات روانشناختی در بزرگسالی ارتباط داشته باشد. با این حال، این ارتباط به معنای اجتناب ناپذیر بودن ابتلا به اختلال شخصیت ضد اجتماعی نیست.

بسیاری از بازماندگان تجاوز و خشونت، با وجود تجربه های دشوار، روابط سالم برقرار می کنند و زندگی موفقی دارند. بنابراین مهم ترین رویکرد در مواجهه با این افراد، شناخت پیامدهای تروما، پرهیز از برچسب زنی و فراهم کردن فرصت درمان و بازسازی سلامت روان است.

تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است