زنگ خطر برای مغز؛ چاقی و مشکلات کبد و کلیه با تغییرات مغزی مرتبط شدند

به گزارش خبرنگار خط سلامت  پژوهشگران دانشگاه استرالیای جنوبی با بررسی داده های ۲۶ هزار و ۲۳۹ نفر از بانک اطلاعاتی UK Biobank دریافتند برخی الگوهای متابولیک مرتبط با چاقی با حجم کمتر هیپوکامپ و ماده خاکستری، ضایعات بیشتر ماده سفید و تجمع بیشتر آهن در برخی نواحی مغز همراه بودند. این یافته ها به معنای ابتلای قطعی افراد به آلزایمر نیست، اما می تواند سرنخ هایی درباره عوامل خطر مرتبط با سلامت مغز ارائه کند.

مطالعه ۲۶ هزار نفری چه چیزی را نشان داد؟

پژوهشگران اطلاعات ۲۶٬۲۳۹ فرد بدون سابقه زوال عقل و سکته مغزی را بررسی کردند و آنها را بر اساس الگوهای متابولیک در گروه های مختلف قرار دادند.

در ادامه، ۳۹ شاخص قلبی عروقی و متابولیک با یافته های تصویربرداری مغز مقایسه شد. تصویربرداری با ام آر آی (MRI) حجم کلی مغز، حجم ماده خاکستری، حجم هیپوکامپ، ضایعات ماده سفید و تجمع آهن در مغز را بررسی می کرد.

نتیجه قابل توجه بود: الگوهای نامطلوب تصویربرداری مغز بیشتر در افرادی دیده شد که پروفایل متابولیک آنها با چاقی ارتباط داشت.

هیپوکامپ کوچک تر؛ چرا این یافته مهم است؟

هیپوکامپ (Hippocampus) یکی از ساختارهای مهم مغز در یادگیری و حافظه است.در این مطالعه، افرادی که در پروفایل های متابولیک مرتبط با چاقی قرار داشتند، حجم هیپوکامپ و ماده خاکستری کمتری نشان دادند.

اما این یافته نباید به شکل چاقی باعث کوچک شدن هیپوکامپ می شود تفسیر شود. مطالعه از نوع مشاهده ای بود و ارتباط میان پروفایل های متابولیک و شاخص های مغزی را بررسی کرد؛ بنابراین نمی تواند به تنهایی رابطه علت و معلولی را ثابت کند.

پای کبد و کلیه هم به ماجرا باز شد

یکی از بخش های مهم این پژوهش، تفاوت میان پروفایل های متابولیک بود.افرادی که در گروه های مرتبط با چاقی همراه با استرس کبدی یا التهاب و فشار بر کلیه قرار داشتند، الگوهای نامطلوب تری در شاخص های مغزی نشان دادند. پژوهشگران بر همین اساس مطرح کردند که سلامت متابولیک می تواند یکی از مسیرهای مهم در مطالعه سلامت مغز باشد.

این موضوع با پژوهش های جدیدتر نیز هم جهت است؛ مطالعات تازه تر همچنان ارتباط میان سلامت متابولیک، ساختار مغز و خطر اختلالات شناختی را بررسی می کنند، هرچند رابطه میان این عوامل پیچیده است و نمی توان یک عامل واحد را علت مستقیم زوال عقل دانست.

چرا چاقی می تواند برای مغز مهم باشد؟

چاقی معمولا به تنهایی اتفاق نمی افتد و ممکن است همراه با فشار خون بالا، اختلال قند خون، اختلال چربی خون، التهاب، بیماری های کبدی یا مشکلات کلیوی باشد.  همین مجموعه عوامل متابولیک می توانند با سلامت عروق و عملکرد مغز ارتباط داشته باشند.

مرورهای جدید نیز نشان می دهند چاقی، به ویژه در میانسالی، با تغییرات ساختاری مغز و افزایش خطر مشکلات شناختی و زوال عقل ارتباط دارد. در عین حال، پژوهشگران تاکید می کنند که این رابطه چندعاملی است و عوامل متعددی در خطر زوال شناختی نقش دارند.

آیا چاقی یعنی آلزایمر؟

این مهم ترین نکته ای است که نباید از چنین اخباری برداشت اشتباه کرد.مطالعه استرالیایی نشان نداد که افراد چاق حتما به آلزایمر مبتلا می شوند. پژوهشگران در واقع به دنبال شناسایی الگوهای متابولیک مرتبط با تغییرات مغزی بودند که ممکن است به شناخت عوامل خطر اولیه زوال عقل کمک کنند.

حتی پژوهش های جدیدتر نیز نشان می دهند که رابطه میان وزن بدن، سلامت متابولیک و خطر زوال عقل ساده نیست و باید وضعیت متابولیک، سن و سایر عوامل خطر را همزمان در نظر گرفت.

یک نکته مهم درباره آهن در مغز

در متن های بازنشر شده از این پژوهش گاهی یافته های مختلف با یکدیگر ترکیب شده اند، اما این مطالعه مشخصا افزایش تجمع آهن در برخی نواحی مغز را بررسی کرده است، نه اینکه نشان دهد آمیلوئید در مغز افراد چاق بیشتر شده است.

آهن مغز و آمیلوئید (Amyloid) دو موضوع متفاوت هستند و نباید در گزارش خبری جای یکدیگر قرار بگیرند.

سلامت متابولیک فقط برای قلب نیست

این پژوهش یک پیام مهم برای نگاه کردن به سلامت بدن دارد: متابولیسم، مغز و سایر اندام ها از یکدیگر جدا نیستند.

کنترل فشار خون، قند خون، چربی خون، وزن و بیماری های متابولیک صرفا برای پیشگیری از مشکلات قلبی اهمیت ندارد؛ سلامت مغز نیز یکی از دلایلی است که توجه به این عوامل را مهم می کند.پژوهش های جدید نیز نشان داده اند که تشدید مشکلات قلبی عروقی و متابولیک با افزایش خطر برخی اختلالات روانی و زوال عقل ارتباط دارد، اگرچه مسیرهای زیستی این ارتباط همچنان در حال بررسی است.

خودسنجی؛ وضعیت متابولیک شما چقدر جدی است؟

اگر چند مورد از این عوامل را دارید، بهتر است آنها را نادیده نگیرید:

آیا فشار خونتان بالاست؟

آیا قند خون یا چربی خونتان افزایش پیدا کرده است؟

آیا اضافه وزن یا چاقی دارید؟

آیا پزشک درباره کبد چرب یا اختلال عملکرد کلیه به شما هشدار داده است؟

آیا فعالیت بدنی بسیار کمی دارید؟

آیا همزمان با این عوامل، تغییراتی در تمرکز یا عملکرد شناختی خود احساس کرده اید؟

این سوال ها به معنای تشخیص خطر آلزایمر نیستند؛ هدف آنها این است که فرد نسبت به سلامت کلی متابولیک خود بی توجه نباشد.

نگاه روانشناختی دکتر مریم سامانی روانشناس بالینی-

مغز را نمی توان جدا از بدن دید. خواب، استرس، تغذیه، فعالیت بدنی و وضعیت جسمی همگی در تجربه روزمره ما از انرژی، تمرکز و عملکرد شناختی نقش دارند.با این حال، نباید از هر یافته پژوهشی یک پیشگویی درباره آینده مغز ساخت. وجود چاقی یا یک مشکل متابولیک به معنای ابتلای قطعی به آلزایمر نیست.

پیام مهم تر این است که سلامت مغز از سال ها قبل از بروز علائم جدی، ارزش مراقبت دارد. رسیدگی به عوامل خطر قابل اصلاح، پیگیری بیماری های متابولیک و توجه به سبک زندگی می تواند بخشی از مراقبت بلندمدت از سلامت مغز باشد.

پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام دکتر مریم سامانی (روانشناس بالینی) کلیک کنید.

تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است