چرا بعضی زوج‌ ها از حل مسئله به سرزنش یکدیگر می‌ رسند؟ اشتباه‌ هایی که دعوا را طولانی می‌ کنند

به گزارش خط سلامت،دعوا با یک مسئله ساده شروع می شود: قبض پرداخت نشده.؛   چرا به مادرت چیزی نگفتی؟؛ قرار بود بچه را تو از مدرسه بیاوری.

اما چند دقیقه بعد، مسئله دیگر قبض یا مدرسه نیست.

یکی می گوید: تو همیشه همین طوری هستی.

دیگری جواب می دهد: تو هم هیچ وقت مسئولیت قبول نمی کنی.

و ناگهان دو نفری که قرار بود یک مشکل را حل کنند، روبه روی هم ایستاده اند تا ثابت کنند مقصر چه کسی است. این تغییر مسیر، یکی از الگوهای مهم تعارض در روابط زوجی است: حرکت از حل مسئله به سرزنش.

حل مسئله با پیدا کردن مقصر فرق دارد

وقتی مشکلی در زندگی مشترک پیش می آید، دو نفر می توانند دو مسیر متفاوت را انتخاب کنند.

مسیر اول: این اتفاق افتاده؛ حالا چه کار کنیم؟

مسیر دوم: چه کسی باعث شد این اتفاق بیفتد؟

مسیر اول به آینده نگاه می کند. مسیر دوم به گذشته و تقصیر. البته مسئولیت پذیری اهمیت دارد. اگر یکی از زوجین اشتباهی کرده، انکار آن کمکی به رابطه نمی کند. اما مسئولیت پذیری با سرزنش تفاوت دارد. سرزنش معمولاً فقط به دنبال توضیح نیست؛ می خواهد دیگری را محکوم کند.

چرا مغز در تعارض دنبال مقصر می گردد؟

وقتی اتفاق ناخوشایندی رخ می دهد، ذهن انسان تمایل دارد برای آن علت پیدا کند.این نیاز به علت یابی طبیعی است.اما در روابط، وقتی هیجان بالا می رود، ممکن است علت یابی به شخصی سازی تبدیل شود: اگر این مشکل ایجاد شده، حتماً تو مشکل داری. مثلاً: اگر خانه همیشه نامرتب است، چون تو بی مسئولیتی.

در حالی که ممکن است عوامل متعددی در ایجاد یک مشکل نقش داشته باشند.خستگی، فشار کاری، تقسیم نامشخص وظایف، کمبود زمان، سوءتفاهم و ده ها عامل دیگر.  وقتی تمام مشکل را به شخصیت یک نفر نسبت می دهیم، امکان حل آن کمتر می شود.

یک اشتباه رایج: استفاده از «همیشه» و «هیچ وقت»

تو همیشه دیر می کنی. تو هیچ وقت به حرف من گوش نمی دی. همیشه باید خودم همه کارها رو انجام بدم. هیچ وقت منو درک نکردی.

این کلمات ممکن است از شدت ناراحتی بیایند، اما یک مشکل ایجاد می کنند: آنها گفت وگو را از یک اتفاق مشخص به کل شخصیت و تاریخ رابطه می برند. حالا طرف مقابل دیگر درباره مسئله فعلی پاسخ نمی دهد. شروع می کند به دفاع از خودش: اتفاقاً هفته قبل... و پرونده باز می شود.

نگاه روانشناختی دکتر مریم سامانی:

سرزنش اغلب تلاش ناموفق برای شنیده شدن است

در بسیاری از تعارض های زوجی، پشت جمله های تند، یک نیاز شنیده نشده وجود دارد. تو هیچ وقت به من اهمیت نمی دی.

ممکن است معنای عمیق تری داشته باشد:  من نیاز دارم احساس کنم برایت مهمم. تو فقط به کار خودت فکر می کنی.

ممکن است پشتش این باشد: من در این رابطه احساس تنهایی می کنم. اصلاً نمی شه روی تو حساب کرد.

گاهی یعنی: من نیاز دارم بتوانم به تو تکیه کنم.

وقتی نیاز را نمی توانیم مستقیم بیان کنیم، ممکن است آن را در قالب حمله مطرح کنیم. اما مشکل اینجاست که حمله معمولاً گوش دادن را دشوارتر می کند.

سرزنش چگونه چرخه می سازد؟

زن می گوید: تو اصلاً به خانواده اهمیت نمی دی.

مرد می گوید: خودت هم فقط دنبال ایراد گرفتنی.

زن: چون هیچ وقت مسئولیت قبول نمی کنی.

مرد: چون تو همیشه فکر می کنی حق با توئه.

حالا دیگر هیچ کس درباره مسئله اولیه حرف نمی زند.هر جمله، سوخت جمله بعدی است. این همان چرخه ای است که اگر بارها تکرار شود، می تواند رابطه را فرسوده کند.

دفاع؛ پاسخ طبیعی اما خطرناک

وقتی کسی احساس کند متهم شده، طبیعی است که از خودش دفاع کند.من که این کار رو نکردم.تو اشتباه می کنی. همه تقصیر من نیست. اما دفاع مداوم می تواند طرف مقابل را بیشتر تحریک کند.

او ممکن است نتیجه بگیرد: پس حتی قبول نمی کنه که چه آسیبی زده. و انتقاد را بیشتر کند. به این ترتیب: انتقاد ،دفاع ، انتقاد بیشتر و دفاع بیشتر به یک چرخه تبدیل می شود.

چرا عذرخواهی گاهی خیلی دیر اتفاق می افتد؟

برخی افراد تصور می کنند عذرخواهی یعنی پذیرفتن اینکه من آدم بدی هستم.   در حالی که عذرخواهی سالم درباره یک رفتار مشخص است.  من نباید آن حرف را می زدم. این جمله با: من کلاً آدم بدی هستم. فرق دارد. مسئولیت پذیری به معنای محکوم کردن خود نیست.

یعنی بتوانیم بگوییم: این بخش از رفتار من اشتباه بود و می خواهم اصلاحش کنم.

وقتی "حق با من است" از "رابطه برای من مهم است" مهمتر می شود

یکی از دام های تعارض زوجی، تبدیل رابطه به مسابقه است.چه کسی درست می گوید؟چه کسی بیشتر تلاش کرده؟چه کسی اول شروع کرد؟  چه کسی بیشتر کوتاه آمده؟

این سؤال ها گاهی لازم اند، اما اگر تمام گفت وگو حول آنها بچرخد، رابطه تبدیل به دادگاه می شود. ممکن است یکی از زوجین واقعاً در یک موضوع حق داشته باشد.  اما اگر هدف فقط بردن دعوا باشد، ممکن است هر دو نفر در نهایت ببازند.

سکانسی از اتاق درمان؛

فقط می خواستم بفهمد تقصیر اوست!

زن گفت:مشکل ما اینه که هیچ وقت قبول نمی کنه مقصره.

مرد گفت:چون هر چیزی رو گردن من می اندازه.

پرسیدم: اگر او بپذیرد که مقصر بوده، چه چیزی برای تو تغییر می کند؟

زن کمی سکوت کرد.

ـ شاید احساس کنم بالاخره فهمیده چقدر اذیت شدم.

این جمله مهم بود.مسئله فقط «مقصر بودن» نبود.او می خواست رنج اش دیده شود.

مرد هم گفت: من هم وقتی می گه همه چیز تقصیر منه، احساس می کنم هر کاری بکنم باز هم کافی نیست.

دو نیاز در زیر دعوا پنهان شده بود:نیاز به دیده شدن   و نیاز به پذیرفته شدن.

مسئولیت پذیری، رابطه را ترمیم می کند

در یک رابطه سالم، هر فرد باید بتواند سهم خودش را ببیند.نه صددرصد تقصیر دیگری.نه صددرصد تقصیر خودش.  بلکه  من در این چرخه چه نقشی دارم؟

این سؤال بسیار قدرتمند است.ممکن است فرد بگوید: من وقتی ناراحت می شم، با لحن تند صحبت می کنم.

و دیگری: من وقتی لحنش تند می شه، کاملاً عقب می کشم و جواب نمی دم.

حالا به جای دو متهم، دو نفر داریم که می توانند چرخه را تغییر دهند.

تفاوت شکایت با سرزنش

این تفاوت ساده اما مهم است.

شکایت: وقتی قرارمون رو فراموش کردی، ناراحت شدم. دوست دارم دفعه بعد یادآوری برای خودت بذاری.

سرزنش: تو اصلاً آدم قابل اعتمادی نیستی.

در شکایت، رفتار مشخص مطرح می شود.در سرزنش، شخصیت فرد زیر سؤال می رود.

چگونه هنگام اختلاف از سرزنش دور بمانیم؟

درباره یک مسئله صحبت کنید

اگر موضوع امروز تقسیم کار خانه است، پرونده ده سال گذشته را باز نکنید.

رفتار را توصیف کنید

به جای:تو بی ملاحظه ای.

بگویید:امروز وقتی بدون خبر دیر کردی، ناراحت شدم.

از تعمیم پرهیز کنید

«این بار» دقیق تر از «تو همیشه» است.

نیاز خود را بیان کنید

نیاز دارم وقتی برنامه تغییر می کنه، به من خبر بدی.

سهم خودتان را هم ببینید

حتی یک جمله ساده:من هم قبول دارم لحنم مناسب نبود.

می تواند شدت تعارض را کاهش دهد.

یک تکنیک مهم: توقف پرونده

وقتی متوجه شدید گفت وگو از مسئله فعلی به گذشته رفته است، یکی از شما می تواند بگوید:فکر کنم داریم پرونده های قبلی رو باز می کنیم. بیا فقط درباره همین موضوع صحبت کنیم.

این جمله به زوج یادآوری می کند که هدف، حل مسئله فعلی است.اگر مسئله قدیمی مهم است، می توان برای آن زمان جداگانه تعیین کرد.

چه زمانی گذشته باید مطرح شود؟

گاهی گذشته واقعاً مهم است.اگر خیانتی رخ داده، اعتماد شکسته شده یا یک آسیب جدی هنوز ترمیم نشده است، نمی توان گفت:دیگه درباره گذشته حرف نزن.

گذشته ای که هنوز اثرش در رابطه فعال است، نیازمند پردازش و ترمیم است.اما مطرح کردن گذشته با هدف حل آن، با استفاده از گذشته به عنوان سلاح در هر دعوا متفاوت است.

حل مسئله چهار مرحله دارد

برای مسائل روزمره می توان از یک مسیر ساده استفاده کرد:

۱. مشکل را دقیق تعریف کنید.

تقسیم کار خانه برای ما نامشخص است.    نه اینکه تو هیچ وقت کمک نمی کنی.

۲. هر دو نفر نیاز خود را بیان کنند.

یکی ممکن است نیاز به نظم داشته باشد و دیگری نیاز به انعطاف.

۳. چند راه حل پیشنهاد دهید.

بدون اینکه همان لحظه همه را رد کنید.

۴. یک راه حل را امتحان کنید.

بعد از چند روز بررسی کنید:آیا جواب داد؟   حل مسئله یک فرایند است، نه یک دادگاه.

اگر یکی از زوجین اشتباه کرده باشد چه؟

قرار نیست برای جلوگیری از سرزنش، مسئولیت را حذف کنیم. اگر فردی اشتباه کرده، بهتر است بتواند:اشتباه را مشخص کند.تأثیر آن را ببیند.بدون توجیه عذرخواهی کند.برای جبران اقدام کند    و در صورت امکان، رفتار آینده را تغییر دهد.مثلاً:  می فهمم که بی خبر ماندن من تو را نگران کرد. اشتباه کردم. دفعه بعد اگر دیر کنم حتماً خبر می دهم.

این بسیار مؤثرتر از: خب، مگه چی شده؟ فقط یه بار دیر کردم!

خودارزیابی زوج ها

اگر در رابطه تان اختلافی ایجاد شد، از خودتان بپرسید:

• آیا درباره رفتار مشخص حرف می زنم یا شخصیت همسرم؟

• آیا از کلمات «همیشه» و «هیچ وقت» زیاد استفاده می کنم؟

• آیا برای پاسخ دادن گوش می دهم یا برای دفاع کردن؟

• آیا هدفم حل مسئله است یا ثابت کردن حقانیت خودم؟

• آیا می توانم سهم خودم را در چرخه تعارض ببینم؟

• آیا بعد از دعوا تلاش می کنیم رابطه را ترمیم کنیم؟

اگر بیشتر پاسخ ها نگران کننده باشد، ممکن است مشکل فقط یک اختلاف ساده نباشد.  شاید زوج در یک الگوی مزمن تعارض گرفتار شده باشند.

حرف آخر

در یک رابطه سالم، قرار نیست هیچ کس اشتباه نکند.قرار است وقتی اشتباه اتفاق افتاد، دو نفر بتوانند به جای اینکه روبه روی هم بایستند، کنار هم روبه روی مسئله قرار بگیرند.

تو مشکل منی!  رابطه را وارد جنگ می کند.اما   ما یک مشکل داریم؛ بیا ببینیم چطور حلش کنیم؛   فضای دیگری می سازد.گاهی لازم نیست در دعوا ثابت کنیم چه کسی بدتر بوده است.گاهی لازم است بفهمیم چه اتفاقی افتاده، هرکدام چه سهمی داشته ایم و از اینجا به بعد چه چیزی را می توانیم تغییر دهیم.چون در زندگی مشترک، همیشه برنده کسی نیست که آخرین حرف را می زند.گاهی برنده واقعی، خود رابطه است؛ وقتی دو نفر یاد می گیرند به جای جنگیدن با یکدیگر، با مشکل بجنگند.

منابع علمی

Gottman, J. M., & Krokoff, L. J. (1989). Marital interaction and satisfaction: A longitudinal view. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 57(1), 47–52. https://doi.org/10.1037/0022-006X.57.1.47

Christensen, A., & Heavey, C. L. (1990). Gender and social structure in the demand/withdraw pattern of marital conflict. Journal of Personality and Social Psychology, 59(1), 73–81. https://doi.org/10.1037/0022-3514.59.1.73

Overall, N. C., & McNulty, J. K. (2017). What type of communication during marital conflict is beneficial for relationship satisfaction? Current Opinion in Psychology, 13, 41–45. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2016.03.002

Fincham, F. D., & Beach, S. R. H. (1999). Conflict in marriage: Implications for working with couples. Annual Review of Psychology, 50, 47–77. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.50.1.47

Johnson, S. M. (2004). The Practice of Emotionally Focused Couple Therapy: Creating Connection. Brunner-Routledge

پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام کلیک کنید.

تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است