به گزارش خط سلامت، آلزایمر لزوماً از روزی شروع نمیشود که خانواده متوجه فراموشی میشود. آنچه دیده میشود، ممکن است نتیجهٔ فرایندی باشد که مدتها در مغز جریان داشته است. همین فاصله میان آغاز تغییرات زیستی و ظهور علائم، نگاه پژوهشگران به تشخیص زودهنگام را تغییر داده است.
وقتی مغز تغییر میکند، اما زندگی هنوز عادی است
پژوهشگران میان تغییرات زیستی مرتبط با آلزایمر و علائم بالینی آن تفاوت میگذارند. ممکن است در مغز فرد نشانههایی از این فرایند وجود داشته باشد، اما حافظه و عملکرد روزانهاش هنوز اختلال محسوسی نشان ندهند. به این وضعیت، در چارچوب پژوهشی، مرحلهٔ پیشبالینی گفته میشود. پژوهشهای مؤسسهٔ ملی سالمندی آمریکا نشان میدهند تغییرات مغزی میتوانند یک دهه یا بیشتر پیش از بروز علائم آغاز شوند.
چرا این فاصله وجود دارد؟ مغز تا مدتی میتواند با تغییر شیوهٔ بهکارگیری شبکههای عصبی، بخشی از آسیب را جبران کند. این توانایی با مفهوم ذخیرهٔ شناختی توضیح داده میشود. بنابراین ممکن است تغییراتی در مغز رخ داده باشد، اما فرد همچنان قرارهایش را به یاد بیاورد، مسیرهای آشنا را پیدا کند و زندگی مستقلی داشته باشد. نبود علامت آشکار، بهتنهایی نشان نمیدهد که هیچ تغییر زیستی در مغز وجود ندارد.
چه چیزی پیش از فراموشی رخ میدهد؟
در بسیاری از مدلهای علمی آلزایمر، تجمع آمیلوئید بتا از تغییرات زیستی زودهنگام به شمار میرود. تغییرات پروتئین تاو، آسیب به ارتباط میان سلولهای عصبی و اختلال در شبکههای مغز نیز در روند بیماری اهمیت دارند. با پیشرفت آسیب، بخشهایی از مغز ممکن است حجم خود را از دست بدهند؛ از جمله نواحی درگیر در حافظه مانند هیپوکامپ. بااینحال، این تغییرات در همهٔ افراد با یک ترتیب و سرعت ثابت رخ نمیدهند.
پژوهشی که مؤسسهٔ ملی سالمندی آمریکا در سال ۲۰۲۴ معرفی کرد نیز به مرحلهای آرام و طولانی از آسیب مغزی، پیش از مشکلات آشکار حافظه، اشاره دارد. این یافته یادآوری میکند که دیدن اولین علامت با شروع خود فرایند بیماری یکی نیست.
اولین هشدار همیشه گمکردن اسمها نیست
فراموشی تنها تغییری نیست که باید به آن توجه کرد. بعضی افراد ممکن است در پیدا کردن واژهها، دنبال کردن یک برنامه، مدیریت حسابها، انجام کارهای آشنا یا یافتن مسیرهای همیشگی دچار مشکل شوند. آنچه برای خانواده اهمیت دارد، یک اشتباه پراکنده نیست؛ تغییری مداوم و رو به افزایش نسبت به عملکرد قبلی فرد است.
از سوی دیگر، هر فراموشی هم به معنای آلزایمر نیست. اگر پدر، مادر یا همسرتان گاهی وسیلهای را جا میگذارد، نباید فوراً نام بیماری روی آن گذاشت. اما اگر بارها در فاصلهای کوتاه یک سؤال را تکرار میکند، در مسیر آشنا گم میشود یا دیگر از عهدهٔ کارهایی که پیشتر انجام میداد برنمیآید، بررسی پزشکی ارزشمند است.
آزمایش زودهنگام، حکم قطعی دربارهٔ آینده نیست
نشانگرهای زیستی، از جمله بعضی آزمایشهای خون مرتبط با آمیلوئید و تاو، به پزشکان کمک میکنند احتمال وجود تغییرات مرتبط با آلزایمر را دقیقتر بررسی کنند. تاو فسفریلهشده در جایگاه ۲۱۷، یا پیتاو ۲۱۷، یکی از نشانگرهایی است که در این زمینه مطالعه شده است. اما نتیجهٔ چنین آزمایشی باید در کنار علائم، معاینه و سایر اطلاعات پزشکی تفسیر شود؛ یک عدد بهتنهایی نمیگوید فرد چه زمانی، یا حتی آیا، دچار دمانس خواهد شد.
این تفاوت برای خانوادهها مهم است. آگاهی از خطر میتواند به پیگیری مناسب کمک کند، اما اگر بهصورت پیشبینی قطعی بیان شود، اضطرابی بیدلیل ایجاد میکند. تغییر زیستی، علامت شناختی و دمانس سه مفهوم یکسان نیستند.
چرا شناخت زودتر بیماری اهمیت دارد؟
تشخیص درست میتواند فرصت بیشتری برای بررسی علت مشکلات شناختی، رسیدگی به سلامت عمومی، برنامهریزی مراقبت و حمایت از خانواده فراهم کند. برخی درمانهای ضدآمیلوئید نیز برای افراد مشخصی در مراحل اولیهٔ علامتدار آلزایمر به کار میروند؛ برای نمونه، در مرحلهٔ اختلال شناختی خفیف ناشی از آلزایمر یا دمانس خفیف. شناسایی تغییرات زیستی در فرد بیعلامت، بهتنهایی به معنای نیاز او به این درمانها نیست.
پاسخ به پرسش آلزایمر از چه زمانی شروع میشود، به این بستگی دارد که منظورمان چیست: آغاز تغییرات زیستی یا زمانی که علائم در زندگی فرد دیده میشوند. میان این دو ممکن است سالها فاصله باشد. نمیتوان برای هر فرد روز مشخصی را بهعنوان آغاز بیماری تعیین کرد؛ اما میتوان تغییرات پایدار در عملکرد روزمره را جدی گرفت و برای بررسی آن بهموقع اقدام کرد.
پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام دکتر مریم سامانی (روانشناس بالینی) کلیک کنید.تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است
