به گزارش خط سلامت این تجربه گاهی با یک جمله ساده توضیح داده میشود: دیگر میل جنسی ندارم. اما همیشه مسئله، از بین رفتن میل نیست. استرس میتواند آنقدر ظرفیت توجه و انرژی روانی فرد را اشغال کند که فرصت کافی برای تجربه لذت و صمیمیت باقی نماند.
مغز همیشه در جستوجوی لذت نیست
مغز انسان دائماً میان اولویتها انتخاب میکند. وقتی فرد با فشار، نگرانی یا تهدید روبهروست، توجه و انرژی ذهنی بیشتر به مسئلهای اختصاص پیدا میکند که فوریتر به نظر میرسد. قبض عقبافتاده، بیماری یکی از اعضای خانواده، ترس از دست دادن شغل، نگرانی درباره فرزند یا یک گفتوگوی حلنشده میتواند ذهن را درگیر کند.
در چنین شرایطی، رابطه جنسی ممکن است همچنان برای فرد ارزشمند باشد، اما مغزی که در وضعیت هشدار قرار دارد، ممکن است آن را در اولویت نخست قرار ندهد. پژوهشها نیز نشان میدهند استرس مزمن میتواند با تغییرات خواب، خلق، انرژی، توجه و عملکرد جنسی همراه باشد.
استرس فقط یک احساس نیست
استرس یک تجربه صرفاً روانی نیست و با مجموعهای از فرایندهای عصبی و هورمونی در بدن همراه میشود. محور هیپوتالاموس ـ هیپوفیز ـ آدرنال که به محور HPA معروف است، یکی از سامانههای مهم بدن در پاسخ به استرس محسوب میشود. در شرایط فشار روانی، فعالیت این سامانه و سطح هورمونهایی مانند کورتیزول تغییر میکند.
این پاسخ برای مقابله با تهدید ضروری است، اما وقتی فشار روانی طولانی و مداوم میشود، ممکن است بر بخشهای مختلف زندگی از جمله خواب، خلق، انرژی و تجربه جنسی اثر بگذارد. بنابراین کاهش میل جنسی همیشه به معنای وجود مشکل در علاقه فرد به شریک عاطفی نیست.
وقتی بدن در اتاق است اما ذهن جای دیگری است
یکی از ویژگیهای استرس، اشغال شدن ظرفیت توجه است. فرد ممکن است کنار شریک زندگی خود نشسته باشد، اما ذهنش درگیر جلسه کاری فردا، نتیجه یک آزمایش پزشکی، مشکلات مالی یا یک اختلاف حلنشده باشد.
برای تجربه لذت جنسی، توجه به بدن و احساسات اهمیت دارد. اضطراب مداوم میتواند این حضور را دشوار کند و ذهن را به سمت آینده و نگرانی درباره اتفاقات احتمالی ببرد. در این شرایط، فرد به جای تجربه صمیمیت، ممکن است مدام در حال فکر کردن و پیشبینی کردن باشد.
اضطراب عملکرد چگونه میل جنسی را مختل میکند؟
گاهی مشکل از خود استرس شروع میشود، اما بعد به اضطراب عملکرد تبدیل میشود. فرد از خودش میپرسد آیا به اندازه کافی تحریک شدهام؟ آیا بدنم واکنش نشان میدهد؟ آیا شریک زندگیام متوجه میشود؟ اگر دوباره نتوانم چه؟
در این حالت، فرد به جای حضور در تجربه، شروع به ارزیابی خودش میکند. توجه از لذت به عملکرد منتقل میشود و همین پایش مداوم میتواند اضطراب را بیشتر کند. در نتیجه، یک چرخه شکل میگیرد: نگرانی باعث اختلال در پاسخ جنسی میشود، این اختلال نگرانی بیشتری ایجاد میکند و تجربه بعدی نیز تحت تأثیر قرار میگیرد.
گاهی مشکل نخواستن نیست؛ نتوانستن برای خواستن است
فرد ممکن است همچنان شریک زندگی خود را جذاب بداند و رابطه عاطفی خوبی داشته باشد، اما بهدلیل خستگی، اضطراب، فشار روانی یا تعارضهای حلنشده نتواند بهراحتی وارد فضای میل و برانگیختگی شود.
به همین دلیل، جملههایی مانند اگر واقعاً دوستم داشتی، میل داشتی، معمولاً کمکی به حل مسئله نمیکنند و حتی ممکن است فشار بیشتری ایجاد کنند. مسئله میتواند بسیار پیچیدهتر از میزان علاقه باشد و لازم است زمینه روانی، جسمی و رابطهای فرد بررسی شود.
چرا میل جنسی بعضی روزها تغییر میکند؟
میل جنسی یک ویژگی ثابت و مستقل از شرایط زندگی نیست. خواب، خلق، استرس، احساس امنیت، کیفیت رابطه، تصویر بدنی، وضعیت جسمانی و تجربههای اخیر میتوانند بر آن اثر بگذارند. بنابراین ممکن است فرد در دورهای میل جنسی طبیعی داشته باشد و در دورهای دیگر کاهش محسوسی را تجربه کند.
آنچه اهمیت دارد، شدت، تداوم، الگوی این تغییر و میزان ناراحتی فرد است. اگر کاهش میل جنسی طولانی شود، به رابطه آسیب بزند یا با علائم دیگری مانند درد، اختلال عملکرد، افسردگی یا اضطراب همراه باشد، ارزیابی تخصصی میتواند به پیدا کردن علت کمک کند.
فشار روانی همیشه از یک بحران بزرگ نمیآید
گاهی فرد تصور میکند چون مشکل بزرگی در زندگی ندارد، نباید دچار کاهش میل جنسی شود. اما فشار روانی میتواند از جمع شدن مسائل کوچک ایجاد شود؛ خواب ناکافی، کار زیاد، مسئولیت مراقبت از خانواده، اختلافهای حلنشده، نگرانی مالی، کمبود زمان شخصی یا احساس دیده نشدن.
هر کدام از این عوامل ممکن است بهتنهایی قابلتحمل باشند، اما کنار هم میتوانند انرژی روانی فرد را کاهش دهند و بر رابطه عاطفی و جنسی اثر بگذارند.
رابطه جنسی به احساس امنیت نیاز دارد
بدن فقط به تحریک پاسخ نمیدهد؛ به زمینه نیز واکنش نشان میدهد. احساس امنیت، نبود فشار، پذیرش، صمیمیت و آزادی برای گفتن اینکه فرد در آن لحظه آمادگی ندارد، همگی میتوانند در تجربه جنسی نقش داشته باشند.
به همین دلیل، ایجاد فشار برای داشتن رابطه جنسی یا تبدیل آن به یک وظیفه میتواند نتیجه معکوس داشته باشد. در مقابل، گفتوگوی صادقانه درباره خستگی، اضطراب، نیاز به آرامش و احساسات میتواند به کاهش فشار کمک کند.
تلنگر روانشناختی دکتر مریم سامانی
در بررسی مشکلات جنسی، لازم است میان میل، برانگیختگی، عملکرد جنسی و معنایی که فرد به رابطه جنسی میدهد تفاوت گذاشته شود. ممکن است فرد بگوید میل ندارم، اما در بررسی دقیقتر مشخص شود که مسئله اصلی اضطراب، خستگی، ترس از قضاوت، تعارض با همسر، تجربه درد یا فشار برای داشتن عملکرد خاص است.
برای پیدا کردن سرنخ میتوان پرسید کاهش میل جنسی دقیقاً از چه زمانی شروع شده است، پیش از آن چه اتفاقی افتاده، خواب و سطح استرس چگونه بوده، آیا فرد در رابطه احساس امنیت میکند و آیا هنگام رابطه بیشتر درگیر ارزیابی خودش است یا تجربه لحظه.
اگر میل جنسی کاهش پیدا کرده است، اولین سؤال لزوماً این نیست که چه مشکلی در من وجود دارد. سؤال دقیقتر میتواند این باشد که ذهن من این روزها درگیر چه چیزی است؟
میل جنسی در خلأ اتفاق نمیافتد. این میل درون یک بدن، یک ذهن، یک رابطه و یک زندگی واقعی شکل میگیرد؛ زندگیای که میتواند پر از مسئولیت، نگرانی، خستگی و فشار باشد. گاهی میل از بین نرفته است، بلکه زیر صدای بلند اضطراب و خستگی شنیده نمیشود.
اگر کاهش میل جنسی مداوم یا آزاردهنده است، یا همراه با درد، مشکلات عملکرد جنسی، تغییرات خلقی یا مصرف داروهای خاص رخ داده، مراجعه به پزشک یا متخصص سلامت جنسی و روان میتواند به شناسایی علت و انتخاب مسیر مناسب کمک کند.
پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام دکتر مریم سامانی (روانشناس بالینی) کلیک کنید.تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است
