ویروس هرپس سیمپلکس (HSV) که به دو نوع HSV-1 و HSV-2 تقسیم می شود، می تواند زندگی روزمره افراد را تحت تأثیر قرار دهد. اگرچه درمان قطعی برای هرپس وجود ندارد، داروهای ضدویروسی می توانند شیوع بیماری را کاهش دهند و خطر انتقال به دیگران را محدود کنند.
به گزارش خط سلامت
اگرچه هنوز درمان قطعی برای تبخال وجود ندارد، اما تشخیص زودهنگام، درمان مناسب و رعایت نکات پیشگیرانه میتواند دفعات عود بیماری را کاهش داده و احتمال انتقال ویروس به دیگران را به میزان قابلتوجهی کم کند.
در ادامه با انواع تبخال (هرپس)، راههای انتقال، علائم، عوارض، درمان و جدیدترین یافتههای علمی درباره این ویروس آشنا میشوید.
تبخال (هرپس) چیست؟
تبخال یا هرپس سیمپلکس (Herpes Simplex Virus یا HSV) یکی از شایعترین عفونتهای ویروسی در جهان است. بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشت (WHO)، میلیاردها نفر در سراسر دنیا به یکی از انواع این ویروس مبتلا هستند و بسیاری از آنها حتی از ابتلای خود اطلاع ندارند، زیرا ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند.
ویژگی مهم ویروس تبخال این است که پس از اولین عفونت، وارد سلولهای عصبی شده و بهصورت نهفته باقی میماند. هر زمان که بدن تحت فشار قرار گیرد، ویروس میتواند دوباره فعال شده و باعث ایجاد تاول یا زخم شود.
انواع تبخال (هرپس)؛ تفاوت HSV-1 و HSV-2 چیست؟
HSV-1؛ عامل اصلی تبخال دهانی
ویروس HSV-1 معمولاً باعث ایجاد تبخال دهانی میشود و به شکل تاولهای دردناک روی لب، اطراف دهان، بینی یا داخل دهان ظاهر میشود.
با این حال، امروزه به دلیل افزایش تماس دهانی–تناسلی، HSV-1 یکی از علل مهم تبخال تناسلی (هرپس تناسلی) نیز محسوب میشود.
علائم شایع عبارتاند از:
- تاولهای کوچک و دردناک
- احساس سوزش یا خارش پیش از ایجاد تاول
- تب و بدندرد در اولین عفونت
- تورم غدد لنفاوی
HSV-2؛ عامل شایع تبخال تناسلی
ویروس HSV-2 بیشتر از طریق تماس جنسی منتقل میشود و عامل اصلی تبخال تناسلی (هرپس تناسلی) است.
این ویروس میتواند باعث ایجاد زخمهای دردناک در اندام تناسلی، کشاله ران، باسن و اطراف مقعد شود.
در اولین حمله بیماری، علائم معمولاً شدیدتر هستند و ممکن است با تب، درد عضلات، خستگی و تورم غدد لنفاوی همراه باشند.
آیا تبخال (هرپس) فقط هنگام وجود تاول منتقل میشود؟
خیر.
یکی از مهمترین ویژگیهای ویروس تبخال این است که حتی زمانی که هیچ تاول یا علامت ظاهری وجود ندارد نیز ممکن است از پوست یا مخاط دفع شود؛ پدیدهای که به آن دفع بدون علامت ویروس (Asymptomatic Viral Shedding) گفته میشود.
به همین دلیل، بسیاری از افراد بدون اینکه بدانند، ویروس تبخال را به شریک جنسی یا دیگران منتقل میکنند.
راههای انتقال تبخال (هرپس)
ویروس تبخال از طریق تماس مستقیم پوست یا مخاط منتقل میشود، از جمله:
- بوسیدن فرد مبتلا
- رابطه جنسی واژینال
- رابطه جنسی مقعدی
- رابطه جنسی دهانی
- تماس مستقیم با تاول یا ترشحات آلوده
- انتقال از مادر به نوزاد هنگام زایمان
برخلاف تصور رایج، انتقال تبخال از طریق توالت فرنگی، استخر، حوله یا ظروف مشترک بسیار نادر است، زیرا ویروس خارج از بدن مدت زیادی زنده نمیماند.
علائم تبخال (هرپس) چیست؟
شدت علائم در افراد مختلف متفاوت است.
برخی افراد هیچ علامتی ندارند، اما در برخی دیگر علائم شامل موارد زیر است:
- تاولهای دردناک
- خارش
- سوزش
- درد هنگام ادرار
- تب
- بدندرد
- سردرد
- خستگی
- تورم غدد لنفاوی
در بیشتر بیماران، اولین حمله بیماری شدیدتر از عودهای بعدی است.
چه عواملی باعث عود تبخال (هرپس) میشوند؟
ویروس تبخال ممکن است سالها در بدن خاموش بماند، اما عوامل زیر میتوانند باعث فعال شدن دوباره آن شوند:
- استرس شدید
- کمخوابی
- بیماریهای همراه با تب
- ضعف سیستم ایمنی
- مصرف داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی
- قاعدگی در برخی زنان
- قرار گرفتن طولانیمدت در معرض نور خورشید (بهویژه در تبخال لب)
آیا درمان قطعی برای تبخال (هرپس) وجود دارد؟
در حال حاضر، هیچ درمانی نمیتواند ویروس تبخال را بهطور کامل از بدن حذف کند، اما داروهای ضدویروسی مانند آسیکلوویر (Acyclovir)، والاسیکلوویر (Valacyclovir) و فامسیکلوویر (Famciclovir) میتوانند مدت بیماری را کوتاهتر کنند، شدت علائم را کاهش دهند، تعداد دفعات عود را کم کنند و احتمال انتقال ویروس به شریک جنسی را کاهش دهند.
در برخی بیماران، پزشک درمان سرکوبکننده روزانه را برای کاهش دفعات عود توصیه میکند.
اگر تبخال (هرپس) درمان نشود چه اتفاقی میافتد؟
درمان نکردن تبخال همیشه به معنای بروز عوارض شدید نیست، اما در برخی افراد میتواند پیامدهای مهمی ایجاد کند.
ویروس ممکن است بارها فعال شود و باعث عودهای مکرر و ایجاد تاولهای دردناک شود. همچنین بدون درمان، احتمال انتقال ویروس به شریک جنسی افزایش مییابد؛ حتی زمانی که فرد هیچ علامت ظاهری ندارد.
وجود زخمهای هرپسی همچنین خطر انتقال و ابتلا به HIV را افزایش میدهد، زیرا این زخمها ورود ویروس را آسانتر میکنند. در افراد مبتلا به HIV نیز تبخال معمولاً شدیدتر، طولانیتر و مقاومتر به درمان است.
تبخال (هرپس) در دوران بارداری
اگر مادر در زمان زایمان دچار تبخال تناسلی فعال باشد، احتمال انتقال ویروس به نوزاد افزایش پیدا میکند.
هرپس نوزادی بیماری نادری است، اما میتواند باعث آسیب مغزی، آسیب چشمی، تشنج، درگیری چند اندام و حتی مرگ نوزاد شود. به همین دلیل، در صورت وجود ضایعات فعال هنگام زایمان، پزشک ممکن است زایمان سزارین را توصیه کند.
عوارض تبخال در افراد با ضعف سیستم ایمنی
در بیماران مبتلا به سرطان، دریافتکنندگان پیوند عضو، افراد تحت شیمیدرمانی یا مصرفکنندگان داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی، تبخال ممکن است شدیدتر باشد و حتی اندامهای داخلی را درگیر کند.
در موارد نادر، ویروس HSV میتواند باعث التهاب مغز (انسفالیت)، مننژیت، التهاب نخاع، دردهای عصبی مزمن، اختلالات حسی یا حرکتی و مشکلات بینایی شود. این عوارض نیازمند درمان فوری هستند.
چگونه از انتقال تبخال (هرپس) جلوگیری کنیم؟
اگر مبتلا به تبخال هستید، رعایت این نکات میتواند خطر انتقال ویروس را کاهش دهد:
- هنگام وجود تاول یا زخم از هرگونه رابطه جنسی خودداری کنید.
- از کاندوم استفاده کنید، اگرچه محافظت کامل ایجاد نمیکند.
- داروهای ضدویروسی را طبق تجویز پزشک مصرف کنید.
- تاولها را دستکاری نکنید.
- پس از تماس با ضایعات، دستهای خود را با آب و صابون بشویید.
- از استفاده مشترک از وسایل شخصی مانند رژ لب، تیغ اصلاح و حوله خودداری کنید.
آیا در آینده درمان قطعی تبخال امکانپذیر خواهد شد؟
پژوهشگران در حال بررسی واکسنهای درمانی، واکسنهای پیشگیرانه، ژندرمانی و فناوریهای ویرایش ژن مانند CRISPR برای درمان تبخال هستند. اگرچه نتایج برخی مطالعات اولیه امیدوارکننده بوده است، اما تاکنون هیچ واکسن یا درمان قطعی تأییدشدهای برای حذف کامل ویروس HSV از بدن وجود ندارد.
جمعبندی
تبخال (هرپس) یکی از شایعترین عفونتهای ویروسی جهان است که پس از ورود به بدن، بهصورت مادامالعمر در سلولهای عصبی باقی میماند. اگرچه درمان قطعی برای آن وجود ندارد، اما با مصرف داروهای ضدویروسی، رعایت توصیههای پزشکی و آگاهی از راههای انتقال، میتوان بیماری را بهخوبی کنترل کرد، دفعات عود را کاهش داد و از انتقال ویروس به دیگران پیشگیری نمود.
پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام دکتر مریم سامانی (روانشناس بالینی) کلیک کنید.تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است
