به گزارش خط سلامت، «دکتر، از وقتی بچه دار شدم انگار خودم دیگر خودم نیستم!» این جمله می تواند توصیف احساس والدینی باشد که فرزندشان را با تمام وجود دوست دارند، اما هم زمان دلشان برای زندگی و هویت پیش از والد شدن تنگ شده است.
ساعت خواب، رابطه با همسر، کار، بدن، وقت آزاد و روابط اجتماعی تغییر کرده اند. گاهی فرد مقابل آینه می ایستد و از خودش می پرسد: «من چه زمانی این قدر تغییر کردم؟»
دوست داشتن فرزند و دلتنگی برای خود قبلی می توانند هم زمان وجود داشته باشند. این احساس به تنهایی نشانه دوست نداشتن کودک یا اختلال روانی نیست؛ ممکن است بخشی از سازگار شدن با نقشی تازه باشد.
آیا مغز بعد از بچه دار شدن تغییر می کند؟
پژوهش های تصویربرداری نشان داده اند که بارداری با تغییراتی در ساختار و فعالیت مغز همراه است. با این حال، تغییر در یک شاخص مغزی را نمی توان به سادگی به «بهتر شدن» یا «ضعیف شدن» مغز تعبیر کرد. همچنین، یافته های مربوط به بارداری را نباید بدون بررسی به همه مادران و پدران تعمیم داد.
برای فهم این موضوع، یک گفت و گوی فرضی را در نظر بگیریم: «قبلا می توانستم روی کارم تمرکز کنم، اما حالا حتی وقتی بچه ام کنارم نیست، بخشی از ذهنم پیش اوست.»
با ورود کودک، والد باید نشانه های تازه ای را بشناسد؛ از گریه و حالت چهره تا زمان گرسنگی و خستگی. مراقبت از کودک به یادگیری مداوم نیاز دارد و پژوهش ها نیز از نقش شبکه های مرتبط با پردازش هیجان و شناخت اجتماعی در پاسخ والدین به نشانه های کودک حمایت می کنند.
با این حال، اسکن مغز به تنهایی توضیح نمی دهد چرا یک والد احساس می کند «خود قبلی اش را گم کرده است». برای فهم این تجربه باید تغییرات زندگی، خواب، روابط و فشار مسئولیت را هم در نظر گرفت.
چرا بعد از تولد فرزند ذهنمان بیشتر درگیر کودک است؟
وقتی مسئول مراقبت از یک کودک هستید، نیازهای او جای مهمی در برنامه روزانه و تصمیم های شما پیدا می کنند. ممکن است هنگام کار به زمان خواب او فکر کنید یا در یک مهمانی، بخشی از توجهتان به وضعیت کودک باشد.
این تغییر در اولویت ها قابل درک است، اما تجربه همه والدین یکسان نیست. بعضی افراد زودتر با نقش تازه کنار می آیند و بعضی دیگر به زمان و حمایت بیشتری نیاز دارند.
میزان نگرانی یا سرعت واکنش به گریه کودک، معیار کافی برای سنجش عشق و مسئولیت پذیری والد نیست.
نگرانی والدانه چه زمانی نیاز به بررسی دارد؟
پرسش هایی مانند «نکند مریض شود؟»، «نکند اشتباه کنم؟» یا «آیا والد خوبی هستم؟» ممکن است پس از تولد فرزند به ذهن بیایند. مسئله فقط وجود نگرانی نیست؛ شدت، تداوم و تاثیر آن بر زندگی اهمیت دارد.
اگر نگرانی بیشتر ساعات روز را اشغال می کند، آرام شدن دشوار است یا خواب، کار و مراقبت از خود را مختل کرده، بهتر است با متخصص سلامت روان مطرح شود. اضطراب شدید، غم و خستگی ناتوان کننده پس از زایمان می توانند نیازمند ارزیابی باشند و نباید صرفا به حساب تغییر طبیعی نقش گذاشته شوند.
مراقبت از کودک قرار نیست با آماده باش دائمی همراه باشد. هدف این است که والد بتواند به نیازهای واقعی کودک پاسخ دهد و متناسب با سن او، برای تجربه و استقلال نیز فرصت ایجاد کند.
آیا مغز پدرها هم به تجربه مراقبت پاسخ می دهد؟
تغییرات مرتبط با والدگری فقط موضوع پژوهش درباره مادران نیست. در مطالعه ای روی والدین نخستین فرزند، پاسخ مغزی پدران به نشانه های کودک با تجربه مراقبت ارتباط داشت. این یافته از اهمیت مشارکت عملی پدر در مراقبت حمایت می کند، اما به معنی یکسان بودن تغییرات مغزی در همه والدین نیست.
آرام کردن کودک، غذا دادن، بازی کردن و شناختن نیازهای او، فرصت هایی برای شکل گرفتن رابطه هستند. والدگری با حضور و تجربه روزانه آموخته می شود و صرف داشتن عنوان «مادر» یا «پدر» همه مهارت های مراقبت را ایجاد نمی کند.
فراموشی بعد از بچه دار شدن؛ آیا حافظه ضعیف شده است؟
بعضی والدین می گویند بیشتر وسایلشان را جا می گذارند، قرارها را فراموش می کنند یا برای انجام کارهای ساده به تمرکز بیشتری نیاز دارند. این تجربه را گاهی با اصطلاح «بیبی برین» توصیف می کنند، اما این اصطلاح یک تشخیص پزشکی نیست.
یکی از عوامل مهم، خواب ناکافی و منقطع است. کمبود خواب می تواند توجه، یادگیری، حافظه، تصمیم گیری و تنظیم هیجان را مختل کند. بنابراین، فراموشی پس از تولد کودک را نباید بدون بررسی به آسیب یا ضعف دائمی مغز نسبت داد.
وقتی فرد شب چند بار بیدار می شود و روز هم مسئولیت های متعددی دارد، ممکن است توان تمرکز او مانند قبل نباشد. اگر این مشکلات شدید، مداوم یا رو به افزایش هستند، بررسی حرفه ای می تواند به شناخت عوامل موثر کمک کند.
چرا بعد از بچه دار شدن احساس می کنیم هویتمان تغییر کرده است؟
پیش از والد شدن، فرد خودش را با مجموعه ای از نقش ها می شناخت: همسر، دوست، فرد شاغل، هنرمند یا کسی با علایق و برنامه های شخصی. پس از تولد فرزند، نقش تازه ای به این مجموعه اضافه می شود که به ویژه در ماه های نخست می تواند بخش بزرگی از زمان و انرژی را بگیرد.
ممکن است فرد بگوید:
«همه درباره بچه می پرسند، اما کمتر کسی می پرسد خودم چطورم.»
یا:
«دیگر برای کارهایی که دوست داشتم وقت ندارم.»
این احساس را نباید با سرزنش پاسخ داد. فرد می تواند از حضور فرزندش خوشحال باشد و در عین حال، برای آزادی، خلوت یا ارتباط های قبلی اش دلتنگ شود.
بازسازی هویت لزوما به معنای بازگشت کامل به زندگی گذشته نیست؛ می تواند به معنای پیدا کردن جای تازه ای برای علایق، نیازها و هدف های شخصی در کنار والد بودن باشد.
چگونه بعد از تولد فرزند دوباره برای خودمان جا باز کنیم؟
قرار نیست همه چیز یک باره به تعادل برسد. چند اقدام کوچک و قابل اجرا می توانند نقطه شروع باشند:
-
نیاز خود را مشخص بیان کنید: به جای «هیچ کس کمکم نمی کند»، درخواست روشنی مانند «امروز نیم ساعت به استراحت نیاز دارم» مطرح کنید.
-
مسئولیت مراقبت را تقسیم کنید: درباره کارهای مشخص و زمان انجام آنها با همسر یا فرد حمایت کننده توافق کنید.
-
یک علاقه شخصی را حفظ کنید: مطالعه، پیاده روی، موسیقی یا ارتباط با یک دوست، حتی در زمانی کوتاه، می تواند جایی در برنامه داشته باشد.
-
درباره تغییر رابطه صحبت کنید: خستگی، کمبود وقت و انتظارهای تازه را با همسر خود در میان بگذارید.
-
از معیار والد بی نقص فاصله بگیرید: نیاز داشتن به استراحت و کمک، بخشی از زندگی والدانه است.
مراقبت از خود نباید به مسئولیت دیگری تبدیل شود که انجام ندادنش احساس گناه ایجاد کند. گاهی اولین نیاز والد، حمایت عملی و فرصت خواب است.
چه زمانی احساس «دیگر خودم نیستم» را جدی بگیریم؟
اگر این احساس با غم شدید، ناامیدی، از دست دادن علاقه، اضطراب مداوم یا دشواری جدی در انجام کارهای روزانه همراه است، ارزیابی سلامت روان اهمیت دارد. افسردگی پس از زایمان با خستگی معمول یا سازگاری با نقش تازه یکسان نیست و درمان پذیر است.
اگر فکر آسیب زدن به خود یا کودک، گیجی شدید یا تجربه شنیدن و دیدن چیزهایی که دیگران تجربه نمی کنند وجود دارد، باید فوری کمک پزشکی دریافت شود.
والد شدن می تواند دوره ای از یادگیری و تغییر باشد، اما نیازهای فردی شما همچنان اهمیت دارند. برای دوست داشتن و مراقبت از فرزند، لازم نیست تمام بخش های دیگر خودتان را کنار بگذارید.
پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام دکتر مریم سامانی (روانشناس بالینی) کلیک کنید.تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است
