در چنین شرایطی ممکن است فرد به جای تجربه صمیمیت، وارد چرخه ای از نگرانی، اطمینان طلبی، حسادت، بررسی مداوم و تلاش برای کنترل شود. این وضعیت را در زبان عمومی گاهی عشق وسواسی می نامند اما باید توجه داشت که عشق وسواسی به خودی خود یک تشخیص مستقل و رسمی در طبقه بندی های تشخیصی روانپزشکی نیست و برای شناخت آن باید الگوهای رفتاری، شدت اشتغال ذهنی و اختلال در عملکرد زندگی را بررسی کرد.
عشق سالم چه تفاوتی با عشق وسواسی دارد؟
در عشق سالم، علاقه و صمیمیت در کنار احترام به مرزهای فردی قرار می گیرند. دو نفر می توانند ساعت ها با یکدیگر صحبت کنند، اما اگر یکی از آنها به زمان شخصی نیاز داشته باشد، این فاصله لزوما به معنای طرد شدن یا پایان رابطه تفسیر نمی شود.
در مقابل، در الگوی عشق وسواسی، فرد ممکن است به شکل مداوم درباره احساسات، رفتارها و محل حضور معشوق فکر کند. پاسخ ندادن به یک پیام می تواند ساعت ها ذهن او را درگیر کند و حتی به برداشت هایی مانند بی توجهی، خیانت یا قصد ترک رابطه منجر شود.
تفاوت اصلی در میزان علاقه نیست در نحوه تجربه و مدیریت این علاقه است. عشق سالم به استقلال دو نفر فضا می دهد، اما الگوی وسواسی ممکن است استقلال را تهدیدی برای امنیت رابطه تلقی کند.
ریشه عشق وسواسی کجاست؟
رفتارهای وسواس گونه در روابط عاطفی معمولا یک علت واحد ندارند. گاهی ترس از رهاشدگی، تجربه روابط ناامن در گذشته، عزت نفس پایین یا دشواری در تنظیم هیجان ها باعث می شود فرد برای اطمینان از ماندن طرف مقابل، به رفتارهای تکراری و کنترل گرانه روی بیاورد.
در برخی افراد نیز نشانه هایی از اضطراب، اختلال وسواس فکری و عملی، اختلالات خلقی یا مشکلات دیگر سلامت روان وجود دارد که می توانند بر کیفیت روابط عاطفی اثر بگذارند. البته صرف حسادت، وابستگی یا اشتغال ذهنی به یک نفر به معنای ابتلا به این اختلالات نیست.
یکی از الگوهای مهم در این زمینه، دلبستگی اضطرابی است. فردی که از طرد شدن می ترسد، ممکن است به نشانه های کوچک حساسیت زیادی نشان دهد مثلا دیر پاسخ دادن به پیام را نشانه کاهش علاقه بداند یا ارتباط شریک عاطفی با دیگران را تهدیدی برای رابطه تلقی کند.
گاهی نیز تجربه های آسیب زای گذشته، خیانت در روابط قبلی یا فقدان حمایت عاطفی می توانند در شکل گیری ناامنی نقش داشته باشند. با این حال، برای شناخت ریشه رفتار هر فرد باید تاریخچه زندگی، تجربه های رابطه ای و وضعیت روانشناختی او به صورت جداگانه بررسی شود.
نشانه های عشق وسواسی از پیام های مکرر تا کنترل زندگی معشوق
یکی از نشانه های مهم، اشتغال ذهنی مداوم با فرد مورد علاقه است به طوری که بخش زیادی از زمان و انرژی روانی فرد صرف فکر کردن به او می شود. این افکار ممکن است تمرکز بر کار، تحصیل، روابط اجتماعی و فعالیت های روزمره را مختل کنند.
برخی نشانه های هشداردهنده عبارت اند از:
-
تماس ها و پیام های مکرر برای اطمینان از حضور و توجه طرف مقابل
-
اضطراب شدید هنگام پاسخ ندادن یا در دسترس نبودن معشوق
-
بررسی مداوم شبکه های اجتماعی، موقعیت مکانی یا ارتباطات او
-
حسادت شدید و سوءظن بدون شواهد کافی
-
تلاش برای محدود کردن ارتباط معشوق با دوستان و خانواده
-
نیاز مداوم به شنیدن جملاتی مانند دوستت دارم یا ترکم نمی کنی
-
کنار گذاشتن علایق، فعالیت ها و روابط اجتماعی شخصی
-
ناتوانی در پذیرش پایان رابطه یا درخواست فاصله از سوی طرف مقابل
-
خشم، تهدید یا رفتارهای پرخطر در مواجهه با احساس طرد شدن
وجود یکی از این رفتارها به تنهایی برای تشخیص مشکل روانشناختی کافی نیست. آنچه اهمیت دارد، تکرار، شدت، ناتوانی در کنترل رفتار و آسیب وارد شده به زندگی دو نفر است.
حسادت عاشقانه چه زمانی خطرناک می شود؟
حسادت در حد محدود می تواند واکنشی انسانی به احساس تهدید در یک رابطه باشد اما وقتی به شک و تردید دائمی، بازجویی، تعقیب، کنترل تلفن همراه یا محدود کردن آزادی طرف مقابل تبدیل شود، دیگر نمی توان آن را صرفا نشانه علاقه دانست.
در موارد شدید، حسادت وسواسی ممکن است با باورهای ثابت و غیرقابل اصلاح درباره خیانت همراه شود. در این وضعیت، حتی نبود شواهد یا توضیحات منطقی نیز نمی تواند نگرانی فرد را برطرف کند.
باید میان حسادت وسواسی و اختلال هذیانی از نوع حسادت نیز تفاوت قائل شد. در نوع هذیانی، فرد ممکن است با اطمینان غیرقابل انعطاف باور داشته باشد که شریک عاطفی به او خیانت می کند، در حالی که شواهد قابل اتکایی برای این باور وجود ندارد. این وضعیت به ارزیابی تخصصی روانپزشکی نیاز دارد.
آیا عشق وسواسی با وسواس فکری و عملی تفاوت دارد؟
یک نکته مهم این است که گاهی اشتغال ذهنی فرد به رابطه، شکل متفاوتی از وسواس فکری و عملی دارد.
در پدیده ای که با عنوان وسواس رابطه ای یا ROCD شناخته می شود، فرد ممکن است مدام درباره واقعی بودن عشق خود، مناسب بودن شریک عاطفی یا آینده رابطه تردید کند. برای کاهش اضطراب نیز احساسات خود را بررسی می کند، از دیگران اطمینان می خواهد یا بارها درباره گذشته و رفتارهای شریکش تحقیق می کند.
برای مثال، ممکن است فرد بارها از خودش بپرسد آیا واقعا عاشق شریک زندگی ام هستم؟ یا آیا او به اندازه کافی مرا دوست دارد؟ این پرسش ها در چرخه ای تکراری قرار می گیرند و پاسخ های اطمینان بخش نیز معمولا فقط برای مدت کوتاهی آرامش ایجاد می کنند.
این الگو با کنترل گرایی و تلاش برای تصاحب طرف مقابل یکسان نیست، هرچند ممکن است در برخی افراد همزمان وجود داشته باشند.
آیا زنان بیشتر از مردان عشق وسواسی را تجربه می کنند؟
نمی توان با اطمینان گفت زنان بیشتر از مردان دچار عشق وسواسی می شوند. برای چنین نتیجه گیری ای به مطالعات جمعیتی معتبر و قابل مقایسه نیاز داریم. رفتارهای وابسته، حسادت افراطی و اشتغال ذهنی به رابطه می توانند در هر دو جنس دیده شوند.
گاهی فرد به دلیل تجربه حمایت عاطفی در یک دوره دشوار زندگی، به شخصی وابستگی شدیدی پیدا می کند. اما حمایت گرفتن از یک نفر به خودی خود نشانه عشق وسواسی نیست. مسئله زمانی اهمیت پیدا می کند که احساس امنیت فرد کاملا به حضور و تأیید همان شخص وابسته شود.
درمان عشق وسواسی چگونه انجام می شود؟
روان درمانی می تواند به فرد کمک کند الگوهای وابستگی، ترس از رهاشدگی، نیاز افراطی به اطمینان و رفتارهای کنترل گرانه خود را بشناسد.
درمان شناختی رفتاری (CBT) یکی از رویکردهایی است که می تواند برای اصلاح باورهای ناکارآمد، مدیریت افکار مزاحم و کاهش رفتارهای تکراری به کار گرفته شود. در صورت وجود وسواس فکری و عملی، متخصص ممکن است از روش مواجهه و جلوگیری از پاسخ (ERP) نیز استفاده کند.
در برخی موارد، اگر اختلال روانپزشکی مشخصی تشخیص داده شود، دارودرمانی با نظر روانپزشک می تواند بخشی از برنامه درمان باشد. دارو برای همه افرادی که وابستگی عاطفی یا حسادت دارند ضرورت ندارد.
همچنین اگر رفتارهای کنترل گرانه، تهدید یا خشونت در رابطه وجود داشته باشد، اولویت با حفظ امنیت فرد آسیب دیده است و زوج درمانی لزوما انتخاب مناسبی برای همه این شرایط نیست.
دکتر مریم سامانی
مرز میان دوست داشتن و وابستگی ناسالم را باید در میزان احترام به استقلال دو نفر جست وجو کرد. در رابطه سالم، فرد دیگری را دوست داریم، اما مسئول کنترل تمام لحظات زندگی او نیستیم.
گاهی فردی که دچار ترس شدید از دست دادن است، تصور می کند اگر بیشتر تماس بگیرد، بیشتر سؤال کند، بیشتر مراقب باشد و حتی ارتباطات طرف مقابل را محدود کند، می تواند رابطه را حفظ کند. اما این رفتارها معمولا به جای ایجاد امنیت، احساس خفگی، بی اعتمادی و فاصله عاطفی را افزایش می دهند.
نکته مهم این است که فرد باید یاد بگیرد امنیت روانی خود را فقط از رابطه عاطفی دریافت نکند. داشتن هویت مستقل، روابط اجتماعی، علایق شخصی، توانایی تحمل تنهایی و تنظیم هیجان ها از عواملی هستند که به شکل گیری رابطه ای متعادل کمک می کنند.
عشق سالم به معنای نداشتن ترس از دست دادن نیست بلکه توانایی دوست داشتن بدون مالکیت، اعتماد بدون کنترل و نزدیک بودن بدون از بین بردن استقلال یکدیگر است.
تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است