به گزارش خط سلامت پژوهشهای جدید در حوزه روانشناسی سلامت نشان میدهند که استرس، اضطراب، کم خوابی و فشارهای روانی میتوانند توانایی بدن در تنظیم دما را کاهش دهند و علائم گرمازدگی را شدیدتر کنند.
اگر می خواهید بدانید علائم گرمازدگی چیست، درمان گرمازدگی در خانه چگونه است و چگونه میتوان از گرمازدگی در تابستان پیشگیری کرد، این مقاله پاسخ پرسش های شما را بر اساس جدیدترین شواهد علمی ارائه می دهد.
گرمازدگی چیست؟
گرمازدگی (Heat Exhaustion) حالتی است که در اثر قرار گرفتن طولانی مدت در هوای گرم، فعالیت بدنی شدید یا از دست دادن آب و املاح بدن ایجاد میشود. در این وضعیت، سیستم تنظیم دمای بدن دیگر بهخوبی عمل نمی کند و اگر به موقع درمان نشود، ممکن است به سکته گرمایی (Heat Stroke) تبدیل شود؛ وضعیتی اورژانسی که می تواند جان فرد را تهدید کند.
اگر بتوان طی حدود ۳۰ دقیقه بدن فرد را خنک کرد، معمولاً علائم بهبود پیدا می کنند؛ اما اگر وضعیت ادامه یابد یا هوشیاری فرد کاهش پیدا کند، مراجعه فوری به مراکز درمانی ضروری است.
علائم گرمازدگی
شایع ترین علائم گرمازدگی عبارتند از:
-خستگی شدید
-سرگیجه
-سردرد
-تعریق زیاد
-رنگ پریدگی یا لکه دار شدن پوست
-گرفتگی عضلات بازو، پا یا شکم
-تشنگی شدید
- ضعف و بی حالی
-تند شدن تنفس
-افزایش ضربان قلب
این علائم در کودکان و بزرگسالان تقریباً مشابه است، اما سالمندان، کودکان، زنان باردار، بیماران قلبی و افراد مبتلا به دیابت بیشتر در معرض خطر قرار دارند.
درمان گرمازدگی؛ در خانه چه باید کرد؟
در بیشتر موارد، اقدامات اولیه می توانند از پیشرفت بیماری جلوگیری کنند.
مهمترین اقدامات عبارتاند از:
- انتقال فرد به محیطی خنک یا سایه
- خارج کردن لباس های اضافی
-نوشاندن آب خنک یا محلول های حاوی الکترولیت (اگر فرد هوشیار باشد)
-اسپری کردن آب روی پوست
-باد زدن فرد
-قرار دادن کمپرس سرد روی گردن، زیر بغل و کشاله ران
- استراحت تا برطرف شدن علائم
اگر فرد دچار گیجی، کاهش سطح هوشیاری، تشنج، استفراغ مداوم یا دمای بسیار بالای بدن شد، باید فوراً با اورژانس تماس گرفت.
چگونه از گرمازدگی جلوگیری کنیم؟
پیشگیری همیشه آسانتر از درمان است.
برای کاهش خطر گرمازدگی:
-به مقدار کافی آب بنوشید.
- لباس های نخی، گشاد و روشن بپوشید.
-از قرار گرفتن در آفتاب بین ساعت ۱۱ صبح تا ۴ بعدازظهر خودداری کنید.
-فعالیت های ورزشی سنگین را به ساعات خنک تر روز موکول کنید.
-فضای خانه را با تهویه مناسب، پرده و جریان هوا خنک نگه دارید.
-هرگز کودکان یا سالمندان را در خودرو پارک شده رها نکنید.
ارتباط گرمازدگی و روانشناسی؛ چرا استرس تحمل گرما را کم می کند؟
شاید تصور کنید گرمازدگی فقط به دمای هوا مربوط است، اما روانشناسی سلامت تصویر کاملتری ارائه می دهد. هنگامی که فرد تحت استرس یا اضطراب قرار دارد، سیستم عصبی سمپاتیک فعال می شود. این همان سیستمی است که در پاسخ «جنگ یا گریز» نقش دارد.
در نتیجه:
- ضربان قلب افزایش پیدا می کند.
- تنفس سریعتر می شود.
-بدن انرژی بیشتری مصرف می کند.
-احساس تشنگی و خستگی زودتر ایجاد می شود.
- تحمل گرمای محیط کاهش پیدا می کند.
به همین دلیل، دو نفر ممکن است در یک دمای یکسان قرار داشته باشند، اما فردی که اضطراب بیشتری دارد، گرما را بسیار آزاردهنده تر تجربه کند.
چرا گرمای هوا روی خلق و خو تأثیر می گذارد؟
مطالعات روانشناسی محیطی نشان دادهاند افزایش دمای هوا با تغییرات قابلتوجهی در عملکرد روانی همراه است.
گرمای شدید باعث:
- کاهش تمرکز
- افزایش تحریک پذیری
- کاهش تحمل روانی
- خستگی ذهنی
- افزایش پرخاشگری
-اختلال در خواب شود.
از سوی دیگر، خواب ناکافی نیز توانایی بدن برای مقابله با گرما را کاهش می دهد و چرخه ای از خستگی جسمی و روانی ایجاد می کند.
نقش محور مغز و بدن در گرمازدگی
علوم اعصاب نشان می دهد مغز، بهویژه هیپوتالاموس، مرکز اصلی تنظیم دمای بدن است. هنگامی که بدن بیش از حد گرم می شود، هیپوتالاموس فرمان گشاد شدن عروق پوستی و افزایش تعریق را صادر می کند تا بدن خنک شود.
اما استرس مزمن با افزایش ترشح کورتیزول و آدرنالین، عملکرد طبیعی این سیستم را مختل می کند و باعث می شود بدن دیرتر با گرما سازگار شود. به همین دلیل، سلامت روان و سلامت جسم ارتباطی عمیق و دوطرفه دارند.
چگونه از نظر روانی بهتر با گرمای تابستان کنار بیاییم؟
در کنار نوشیدن آب و خنک نگه داشتن بدن، رعایت چند نکته روانشناختی نیز مفید است:
-خواب کافی داشته باشید.
- در ساعات اوج گرما فعالیت های پراسترس را کاهش دهید.
- تمرین های تنفس عمیق انجام دهید.
- از تکنیک های ذهنآگاهی (Mindfulness) استفاده کنید.
- در طول روز استراحت های کوتاه در محیط خنک داشته باشید.
- مصرف کافئین و نوشیدنی های الکلی را در هوای بسیار گرم محدود کنید، زیرا خطر کمآبی را افزایش می دهند.
چه کسانی بیشتر در معرض گرمازدگی هستند؟
-کودکان
-سالمندان
- زنان باردار
-بیماران قلبی و عروقی
- افراد مبتلا به دیابت
- افراد دارای اضافه وزن
- کارگران و ورزشکارانی که در محیط گرم فعالیت می کنند
- افرادی که استرس مزمن یا کم خوابی دارند
جمعبندی
گرمازدگی تنها نتیجه دمای بالای هوا نیست؛ بلکه حاصل تعامل پیچیده میان بدن، مغز و شرایط روانی است. نوشیدن آب کافی، اجتناب از گرمای شدید و خنک نگه داشتن بدن، مهمترین راههای پیشگیری هستند؛ اما مراقبت از سلامت روان، مدیریت استرس و خواب کافی نیز می توانند توانایی بدن را برای مقابله با گرمای تابستان بهطور قابلتوجهی افزایش دهند. هرچه ذهن آرام تر باشد، بدن نیز سازگاری بهتری با گرما خواهد داشت.
منابع:
World Health Organization (WHO). Heat and Health
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Heat Stress and Heat-Related Illness
National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH). Criteria for a Recommended Standard: Occupational Exposure to Heat and Hot Environments
American Psychological Association (APA). Stress Effects on the Body
Bouchama, A., & Knochel, J. P. (2002). Heat Stroke. New England Journal of Medicine, 346(25), 1978–1988
Hancock, P. A., & Vasmatzidis, I. (2003). Human Occupational and Performance Limits Under Stress: The Thermal Environment as a Stressor. Ergonomics.
Guyton, A. C., & Hall, J. E. Textbook of Medical Physiology. 14th Edition
پایان خبر برای ورود به صفحه اینستاگرام دکتر مریم سامانی (روانشناس بالینی) کلیک کنید.تمام مطالب سایت اختصاصی و توسط تحریریه خط سلامت تولید شده است، استفاده با ذکر منبع و لینک دهی بلامانع است
